Aile Hukuku Nedir?

Bu kategori hakkında

Aile hukuku, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) İkinci Kitabında (m.118-494) düzenlenir. Nişanlanma ve evlenme, boşanma, nafaka, mal rejimi, soybağı, velayet ve vesayet bu kitabın başlıca konularıdır.

Boşanma

Kanun boşanma sebeplerini tek tek sayar: zina, hayata kast ya da pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.161-166). Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler birlikte başvurarak ya da biri diğerinin davasını kabul ederek anlaşmalı boşanabilir; bunun için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması şarttır (TMK m.166/3).

Boşanma yüzünden mevcut ya da beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu eşten maddi tazminat; boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş de kusurlu eşten manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174).

İlgili yazılar: Boşanma yazılarının tamamı · Anlaşmalı boşanma: şartlar ve süreç · Evlilik birliğinin temelinden sarsılması · Boşanmada maddi ve manevi tazminat

Nafaka

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, özellikle eşlerin barınması ve geçimi ile çocukların bakımı için geçici önlemleri kendiliğinden alır; tedbir nafakası bunlardandır (TMK m.169). Dava açılmadan da ayrı yaşamakta haklı olan eş, hâkimden diğer eşin parasal katkısına karar verilmesini isteyebilir (TMK m.197).

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğerinden mali gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m.175). İrat biçiminde ödenen nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3). Velayet kendisine verilmeyen eş ise çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır; buna iştirak nafakası denir (TMK m.182).

İlgili yazılar: Nafaka yazılarının tamamı · Tedbir nafakası dilekçe örneği · Nafakanın kaldırılması davası

Velayet ve Kişisel İlişki

Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velayeti altındadır; evlilik sürerken velayeti ikisi birlikte kullanır, boşanmada ise velayet çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir (TMK m.335, m.336). Mahkeme boşanmaya karar verirken çocukla kişisel ilişkiyi de düzenler; bu düzenlemede çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararı esas tutulur (TMK m.182). Kişisel ilişki düzenlemesine uymayan velayet sahibinin velayeti, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla değiştirilebilir (TMK m.324/3).

İlgili yazılar: Velayet yazılarının tamamı · Velayet nedir? · Kişisel ilişki kurulması talebi dilekçesi · Velayetin değiştirilmesi dava dilekçesi

Mal Rejimi ve Aile Konutu

Yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır; eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanundaki başka bir rejimi seçebilir (TMK m.202). Mal rejimi süresince karşılığı verilerek edinilen değerler edinilmiş maldır (TMK m.219). Rejimin başında sahip olunan mallar ile miras ya da bağış gibi karşılıksız yolla edinilenler ise kanunun saydığı kişisel mallardandır (TMK m.220). Rejim sona erince her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur; zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin bu payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir ya da kaldırabilir (TMK m.236). 1 Ocak 2002’den önce evlenenler için o tarihe kadarki dönemde önceki mal rejimi geçerlidir (4722 sayılı Kanun m.10).

Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez, konutla ilgili kira sözleşmesini feshedemez ve konut üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194).

İlgili yazılar: Mal paylaşımı ve katılma alacağı dava dilekçesi · Düğünde takılan ziynetler kime aittir? · Aile konutunun tespiti dava dilekçesi

Soybağı ve Evlat Edinme

Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla, baba ile arasında ise ana ile evlilik, tanıma ya da hâkim hükmüyle kurulur (TMK m.282). Babalık davasını ana ve çocuk açabilir (TMK m.301). Bir küçüğün evlat edinilmesi; bir yıllık bakım ve eğitim, küçüğün yararı, evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi ile yaş ve rıza koşullarına bağlıdır (TMK m.305-309).

İlgili yazılar: Babalık davası nedir, nasıl açılır? · Evlat edinme dava dilekçesi örneği

Koruma Kararları

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddete uğrayan ya da uğrama tehlikesi bulunan kadınlar, çocuklar ve aile bireyleri ile tek taraflı ısrarlı takip mağdurları için koruyucu ve önleyici tedbirler öngörür; şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılması ve korunan kişiye yaklaşmaması bu tedbirlerdendir (m.5). Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir, şiddet tehlikesi sürüyorsa devam ettirilebilir (m.8). Karara aykırı davranan şiddet uygulayana hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsi uygulanır (m.13).

İlgili yazılar: Uzaklaştırma kararı talebi dilekçesi · Uzaklaştırma kararının uzatılması dilekçesi · Koruma kararına itiraz dilekçesi

Aile Mahkemeleri

Bu dava ve işlere, vesayet hariç, aile mahkemeleri bakar; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesi görevlidir (4787 sayılı Kanun m.2, m.4).

İlgili yazılar: Adana aile mahkemeleri