Çocuk Koruma Kanunu - Tam Metin ve Madde Rehberi

Question 1

Çocuk Koruma Kanunu hangi konuları düzenler?

Answer

Kanun, korunma ihtiyacı olan çocuklar hakkında alınacak tedbirlerin ve adli süreçteki çocuklara uygulanacak güvenlik tedbirlerinin usul ve esaslarını; çocuk mahkemelerinin kuruluş, görev ve yetkilerini kapsar. Dördüncü Kısım çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesini, Ek Madde 1 ise çocukların yoğun bulunduğu iş yerlerinde belirli suçlardan kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunanları çalıştırma yasağını düzenler. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde 42. maddede sayılan kanunlar, denetim konusunda ise aynı maddede gösterilen kanun uygulanır. Bir olayda hangi tedbirin alınacağı ve hangi merciin görevli olduğu ise ilgili özel hükümlere göre belirlenir. Kaynak: ÇKK m.2, m.41/A, m.42 ve Ek m.1.

Question 2

Korunma ihtiyacı olan çocuk ve adli süreçteki çocuk kime denir?

Answer

Kanuna göre çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişidir. Korunma ihtiyacı olan çocuk; bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru çocuktur. Adli süreçteki çocuk ise kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuktur. Bu terim 7593 sayılı Kanunla “suça sürüklenen çocuk” ifadesinin yerine geçmiştir; yeni adlandırma tek başına suçluluk tespiti değildir. Korunma ihtiyacı ile adli süreçteki çocuk olma durumu aynı çocukta birlikte bulunabilir; ancak her çocukta birlikte bulunduğu varsayılmaz. Kaynak: ÇKK m.2 ve m.3.

Question 3

Koruyucu ve destekleyici tedbirler nelerdir, kararı kim verir, ne zaman sona erer?

Answer

Koruyucu ve destekleyici tedbirler; danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleridir ve çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasına yöneliktir. Kararı kural olarak çocuk hâkimi verir. Çocuğun anası, babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, Kanunda Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu olarak anılan kurum veya Cumhuriyet savcısı karar verilmesini isteyebilir; hâkim kendiliğinden de karar verebilir. Kanundaki kurum adı tarihseldir; çocuk hizmetleri bugün Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı teşkilatı içinde yürütülür. Karardan önce, yeterli idrak gücüne sahip olan çocuğun görüşü alınır. Bu tedbirlerin uygulanması en geç üçer aylık sürelerle incelettirilir; hâkim veya mahkeme, incelemenin sonuçlarına göre tedbiri kaldırabilir, süresini uzatabilir veya değiştirebilir. Uygulama on sekiz yaşın doldurulmasıyla kendiliğinden sona erer; hâkim, eğitim ve öğrenimin sürmesi için çocuğun rızasıyla belli bir süre daha devamına karar verebilir. Bu kurallar, 5/A maddesindeki yönlendirme tedbirlerine de aynı usul veya sürenin uygulanacağı anlamına gelmez. Kaynak: ÇKK m.5, m.7, m.8 ve m.13.

Question 4

Yönlendirme tedbirleri nelerdir, kimlere uygulanır?

Answer

7593 sayılı Kanunla eklenen 5/A maddesi, 5. maddedeki koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yanında beş yönlendirme tedbiri düzenler: sosyal ve toplumsal hizmetler; dijital risklerden korunma; kitap ve kütüphane; çevreye saygı ve çevre temizliği; bağımlılık tedbiri. Bu tedbirler üç yolla gündeme gelir: ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar için çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak; hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen adli süreçteki çocuk için, uygun görülen biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak; bıçak ve benzeri aletlere ilişkin kabahati işlerken on beş yaşını doldurmamış çocuk için Kabahatler Kanununun 43/C maddesinin beşinci fıkrasındaki ayrı yolla. Hakkında adli süreç yürütülen ve ceza sorumluluğu olmayan çocuklar bakımından koruyucu ve destekleyici tedbirler de 11. madde uyarınca çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak anlaşılır. Ceza sorumluluğunun bulunmaması bu üç yolun ortak şartı değildir; koşullar, süreler ve aykırılığın sonuçları her yolda ayrı değerlendirilir. 5/A maddesi 45. maddenin yalnız üçüncü ve dördüncü fıkralarına atıf yapar; bu atıf, beşinci fıkradaki tazyik hapsinin yönlendirme tedbirlerine de uygulanacağı anlamına gelmez. Kaynak: ÇKK m.5/A, m.11, m.23 ve m.45.

Question 5

Acil korunma kararı nasıl alınır?

Answer

Derhâl korunma altına alınmayı gerektiren durumda çocuk, Kanunda Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu olarak anılan kurumca bakım ve gözetim altına alınır; kurum, çocuğun kuruma geldiği tarihten itibaren en geç beş gün içinde çocuk hâkimine başvurur. Kanundaki kurum adı tarihseldir; çocuk hizmetleri bugün Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı teşkilatı içinde yürütülür. Hâkim üç gün içinde karar verir. Karar en fazla otuz günlük süreyle verilebilir; bu süre içinde sosyal inceleme yapılır. Kurum, inceleme sonucunda tedbir kararı gerekmediği sonucuna varırsa görüşünü hâkime bildirir, gerektiği sonucuna varırsa koruyucu ve destekleyici tedbir kararı verilmesini ister; kararı hâkim verir. Kaynak: ÇKK m.9.

Question 6

Sağlık kurumuna getirilen çocuk için acil korunma kararı nasıl alınır?

Answer

9. maddeye 7593 sayılı Kanunla eklenen fıkralar, genel yoldan ayrı bir süreç düzenler. Sağlık Bakanlığına veya üniversitelere bağlı yataklı sağlık kurumuna gelen veya getirilen çocuğun maddede sayılan nedenlerle ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilirse ve ilgili uzman hekim tedavi ihtiyacını tespit ederse sağlık kurumu çocuk hâkimine başvurur. İlgili dal uzman hekiminin yer aldığı üç uzman hekimden oluşan resmî sağlık kurulunun raporu mahkemeye sunulur; hâkim başvuruyu ve raporu değerlendirerek talep hakkında karar verir. Karar sağlık kuruluşuna tebliğ edilinceye kadar çocuğa gerekli görülen tıbbî müdahale ve tedavi uygulanır. Bu yol için saatle belirlenen süreler ayrı işlemlere aittir; bu sürelerin toplamı genel bir alıkoyma süresi sayılamaz. Otuz günlük sınırın bu yola uygulanıp uygulanmayacağı, rıza konusu ve sağlık kurumunda yatışın sürdürülmesi ayrıca değerlendirilir. Kaynak: ÇKK m.9.

Question 7

Koruyucu ve destekleyici tedbir kararına nasıl itiraz edilir, karara uyulmazsa ne olur?

Answer

Çocuk hâkiminin bu Kanuna göre aldığı tedbir kararlarına karşı en yakın çocuk mahkemesine itiraz edilebilir; süre ve usul Ceza Muhakemesi Kanununun itiraz hükümlerine tabidir. Bu kural, bütün karar türlerinde kanun yolunun aynı olduğu anlamına gelmez; 5/A maddesindeki yönlendirme tedbirlerine ilişkin kararlar ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı bakımından kanun yolu ayrıca değerlendirilir. 45. maddenin 7593 sayılı Kanunla eklenen ve 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren beşinci fıkrasına göre, koruyucu ve destekleyici tedbir kararının gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya çocuğun bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, fiil suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre çocuk hâkimi kararıyla üç günden on güne kadar tazyik hapsiyle cezalandırılır. Bu karara da 14. madde uyarınca itiraz edilebilir; kesinleşen kararı Cumhuriyet başsavcılığı yerine getirir, çocuk hâkimi ilgili kuruma bildirir. Kaynak: ÇKK m.14 ve m.45.

Question 8

Adli süreçteki çocuk için soruşturma, gözaltı ve tutuklamada hangi özel kurallar vardır?

Answer

Soruşturmayı çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı bizzat yapar; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde büro dışındaki Cumhuriyet savcıları da bu görevi yerine getirebilir. Gözaltına alınan çocuk kolluğun çocuk biriminde, birim yoksa gözaltına alınan yetişkinlerden ayrı bir yerde tutulur. Adli kontrol olarak Ceza Muhakemesi Kanununun (CMK) 109. maddesinde sayılanların yanında Çocuk Koruma Kanununun 20. maddesindeki tedbirlere de karar verilebilir. Bu tedbirlerden sonuç alınamaması, sonuç alınamayacağının anlaşılması veya tedbirlere uyulmaması tutuklama kararına imkân verir; ancak otomatik tutuklama nedeni değildir, CMK m.100’deki koşullar ve çocuk için son çare ilkesi gözetilir. On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerinden dolayı tutuklama kararı verilemez; adli kontrol ihlalini düzenleyen CMK m.112 ile bu yasağın ilişkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Kaynak: ÇKK m.4, m.15, m.16, m.20, m.21 ve m.30.

Question 9

Çocuk mahkemesi ile çocuk ağır ceza mahkemesi arasındaki fark nedir?

Answer

Çocuk mahkemesi tek hâkimden oluşur ve asliye ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda adli süreçteki çocuklar hakkında açılan davalara bakar. Çocuk ağır ceza mahkemesi bir başkan ve iki üyeyle toplanır; çocuklar tarafından işlenen ve ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarla ilgili davalara bakar. Çocuk mahkemesi duruşmasında Cumhuriyet savcısı bulunmaz; bu kural çocuk ağır ceza mahkemesi için geçerli değildir. Mahkemenin bulunduğu yerdeki savcı çocuk mahkemesi kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir. Çocuklar ile yetişkinlerin birlikte işlediği suçlarda soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür; davaların birleştirilmesi 17. maddedeki koşullara bağlıdır. Çocuk mahkemelerinin ve çocuk ağır ceza mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde, kurulup göreve başlayıncaya kadar soruşturma ve kovuşturmaları Cumhuriyet başsavcılığı ve görevli mahkemeler bu Kanuna göre yürütür; korunma ihtiyacı olan çocuklar hakkındaki tedbir kararlarını ise çocuk mahkemesi bulunmayan yerde görevli aile veya asliye hukuk mahkemesi alır. Kaynak: ÇKK m.17, m.25, m.26 ve Geçici m.1.

Question 10

Sosyal inceleme ne zaman zorunludur, rapora kim ulaşabilir?

Answer

7593 sayılı Kanunla değişen 35. maddeye göre on beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunludur. On beş yaşını doldurmuş çocuk hakkında inceleme yaptırılmazsa gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilir. Derhâl tedbir alınmasını gerektiren durumda inceleme sonradan da yaptırılabilir; bu, incelemeden vazgeçme yetkisi değildir. Kanun, yaş sınırında hangi andaki yaşın esas alınacağını açıkça belirtmez. Sosyal inceleme raporunun, denetim planının ve denetim raporunun örneğini çocuğun avukatı veya yasal temsilcisi Cumhuriyet savcısından, mahkemeden veya çocuk hâkiminden alabilir; çocuğa raporun içeriği hakkında bilgi verilir. Yasal temsilcinin bilgi sahibi olması çocuğun yararına aykırı görülürse bu belgelerin incelenmesi kısmen veya tamamen yasaklanabilir; bu yasak çocuğa ve avukatına uygulanmaz. Kaynak: ÇKK m.35 ve m.41.

Question 11

Çocuklarda kamu davasının açılmasının ertelenmesi nasıl uygulanır?

Answer

Ceza Muhakemesi Kanunundaki (CMK) koşullar varsa soruşturmada Cumhuriyet savcısı çocuk hakkında kamu davasının açılmasını erteleyebilir; çocuklarda erteleme süresi üç yıldır. On beş yaşını doldurmamış çocuklarda CMK m.171/2’nin suç için öngördüğü hapis cezası üst sınırı beş yıl olarak uygulanır; bu beş yıl, erteleme süresi değildir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin yönlendirme tedbiri ve zararın az olması kuralları, erteleme kararına kendiliğinden uygulanmaz. Kaynak: ÇKK m.19 ve m.23.

Question 12

Çocuklarda hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) nasıl uygulanır?

Answer

Ceza Muhakemesi Kanunundaki (CMK) koşullar varsa mahkeme yargılama sonunda hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir; çocuklarda denetim süresi üç yıldır. Bu, kamu davasının açılmasının ertelenmesinden ayrı bir kurumdur. 23. maddeye 7593 sayılı Kanunla eklenen fıkralara göre HAGB kararı verilirse 5/A maddesindeki yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı da denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır; üç yıllık denetim süresi bu tedbirlerin süresiyle aynı şey değildir. Mağdurun veya kamunun uğradığı zarar azsa, diğer koşullar saklı kalmak üzere zararın giderilmesi şartı aranmayabilir. Denetim süresinde kasten yeni suç işlenmesinin veya yükümlülüklere aykırılığın sonuçları CMK m.231/11’e göre belirlenir. 7593 sayılı Kanunun yürürlüğünden önceki fiil ve kararların durumu ayrıca değerlendirilir. Kaynak: ÇKK m.19 ve m.23.

Question 13

Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları nasıl yerine getirilir?

Answer

Aile mahkemelerinin bu konudaki ilam ve tedbir kararlarını, çocuğun üstün yararı esas alınarak çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü yerine getirir; müdürlük yoksa Adalet Bakanlığının belirlediği hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü görev yapar. Karar rızayla yerine getirilmezse hak sahibi, müdürlüğe başvurabilir; müdürlük, kararı yerine getirmekle yükümlü kişiyle irtibata geçer; irtibat kurulamazsa, bu kişi çocuğu getirmeyeceğini beyan ederse veya getirmezse teslim emri gönderir. Çocuk teslimi kararında emrin gereği yerine getirilmezse çocuk, nerede bulunursa bulunsun müdürlükçe alınarak hak sahibine teslim edilir; bu hâlde kolluktan yardım istenebilir. Çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa müdürlük, çocuk tesliminde irtibat veya teslim emri tebliği olmadan çocuğu doğrudan alıp hak sahibine teslim edebilir. Kişisel ilişkide hak sahibi, teslim emrinin tebliğinden sonraki dönemde teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce geleceğini müdürlüğe bildirmek ve kararda belirtilen sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmek zorundadır. Kaynak: ÇKK m.41/A, m.41/B ve m.41/C.

Question 14

Çocuk teslimi ve kişisel ilişki işlemlerine karşı şikâyet ve itiraz nasıl yapılır?

Answer

Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarını yerine getiren müdürlüğün işlem ve kararlarına karşı, öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyette bulunulabilir. Mahkeme işlemin yerine getirilmesini durdurabilir; bu kendiliğinden gerçekleşen bir sonuç değildir. Mahkemenin şikâyet üzerine 1 Haziran 2024 ve sonrasında verdiği kararlara tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtiraz mercii 41/E maddesinin üçüncü fıkrasındaki sıraya göre belirlenir ve bir hafta içinde kesin karar verir. Kaynak: ÇKK m.41/E.

Question 15

Çocuk teslimi veya kişisel ilişki için verilen teslim emrine uyulmaz ya da çocuk geri getirilmezse ne olur?

Answer

Çocukla kişisel ilişki için gönderilen teslim emrine aykırı hareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Çocuk teslimi için gönderilen teslim emri bakımından aynı fiilleri işleyenler ise bu fiiller suç oluştursa bile üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Kişisel ilişki için kendisine çocuk teslim edilen hak sahibi, sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse fiil suç oluştursa bile üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır; müdürlük, hak sahibi hakkında suç duyurusunda da bulunur. Disiplin hapsi için bir ay içinde yapılacak şikâyet gerekir; şikâyete, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesi bakar ve aykırılığı tespit etmezse şikâyeti reddeder. Aile mahkemesinin kararına 41/E maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca itiraz edilebilir; kesinleşen disiplin hapsi kararını Cumhuriyet başsavcılığı yerine getirir, kararın kesinleşmesinden itibaren iki yıl geçince yerine getirilemez. Şikâyetten vazgeçme bütün hâllerde disiplin hapsi davasını ve cezasını düşürür; çocuğun velayet hakkı sahibine teslimi ise yalnız üç aya kadar disiplin hapsi öngörülen hâllerde düşürür. Kaynak: ÇKK m.41/C ve m.41/F.

Question 16

Çocukların yoğun bulunduğu iş yerlerinde kimler çalıştırılamaz?

Answer

7578 sayılı Kanunla eklenen Ek Madde 1, adli sicil ve arşiv kayıtlarında şu suçlardan kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunanları kapsar: cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, reşit olmayanla cinsel ilişki, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, müstehcenlik, fuhuş, insan ticareti ve kasten öldürme. Devam eden soruşturma veya kovuşturma tek başına yetmez. Bu kişiler; kamu, özel sektör veya sivil toplum kuruluşu ayrımı olmaksızın okul, yurt, kreş ve spor tesisi gibi maddede sayılan iş yerlerini şahsen işletemez, buralarda çalıştırılamaz ve hiçbir sıfatla fiilen görev alamaz. Bu kişilere izin ve ruhsat verilmez; iş yerini işlettikleri tespit edilirse devir için altı ay süre verilir ve bu sürede iş yerini fiilen işletmelerine izin verilmez; devir yapılmazsa izin ve ruhsatlar iptal edilir. Bu iş yerlerinde çalışanlar, çalışabileceklerini gösteren resmî belgeyi altı ayda bir işverene ibraz eder. Bu yasağa aykırı olarak işçi çalıştırana idari para cezası verilir; aykırılık giderilmezse ceza artar, sonunda izin ve ruhsatlar iptal edilir. Kaynak: ÇKK Ek m.1.

Çocuk Koruma Kanunu - Tam Metin ve Madde Rehberi

Kanunun yapısı

Amaç, Kapsam, Temel İlkeler, Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler

Soruşturma ve Kovuşturma

Mahkemeler ve Cumhuriyet Savcılığı

Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulması

Çeşitli Hükümler

Ek ve Geçici Hükümler

Çocuk Koruma Kanunu Nedir?

Tüm maddeler

Amaç, Kapsam, Temel İlkeler, Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler

Birinci Bölüm - Amaç, Kapsam, Tanımlar ve Temel İlkeler

İkinci Bölüm - Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler

Soruşturma ve Kovuşturma

Birinci Bölüm - Soruşturma

İkinci Bölüm - Kovuşturma

Mahkemeler ve Cumhuriyet Savcılığı

Birinci Bölüm - Mahkemelerin Kuruluş, Görev ve Yetkisi

İkinci Bölüm - Cumhuriyet Savcılığı ve Kolluk

Üçüncü Bölüm - Sosyal İnceleme

Dördüncü Bölüm - Denetim

Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulması

Çeşitli Hükümler

Ek ve Geçici Hükümler

Çocuk Koruma Kanunu hakkında sık sorulan sorular

Hukuki sürecinizi geciktirmeyin.