İçeriğe geç

ÇKK Madde 4 Temel ilkeler

Özet 1 fıkra · ~2 dk okuma

Çocuğun hakları, yararı, esenliği, katılımı ve kimliğinin korunması bütün işlemlerde gözetilir. Özgürlüğü kısıtlayan tedbirler, hapis cezası, kurumda bakım ve kurumda tutma son çaredir; çocukların ilgili kurumlarda yetişkinlerden ayrı tutulması esastır.

İçindekiler

Sayfa içeriğiÇKK Madde 4 - Temel ilkeler

Resmi Metin

Temel ilkeler

Madde 4- (1) Bu Kanunun uygulanmasında, çocuğun haklarının korunması amacıyla; a) Çocuğun yaşama, gelişme, korunma ve katılım haklarının güvence altına alınması, b) Çocuğun yarar ve esenliğinin gözetilmesi, c) Çocuk ve ailesinin herhangi bir nedenle ayrımcılığa tâbi tutulmaması, d) Çocuk ve ailesi bilgilendirilmek suretiyle karar sürecine katılımlarının sağlanması, e) Çocuğun, ailesinin, ilgililerin, kamu kurumlarının ve sivil toplum kuruluşlarının işbirliği içinde çalışmaları, f) İnsan haklarına dayalı, adil, etkili ve süratli bir usûl izlenmesi, g) Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi, h) Kararların alınmasında ve uygulanmasında, çocuğun yaşına ve gelişimine uygun eğitimini ve öğrenimini, kişiliğini ve toplumsal sorumluluğunu geliştirmesinin desteklenmesi, i) Çocuklar hakkında özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirler ile hapis cezasına en son çare olarak başvurulması, j) Tedbir kararı verilirken kurumda bakım ve kurumda tutmanın son çare olarak görülmesi, kararların verilmesinde ve uygulanmasında toplumsal sorumluluğun paylaşılmasının sağlanması, k) Çocukların bakılıp gözetildiği, tedbir kararlarının uygulandığı kurumlarda yetişkinlerden ayrı tutulmaları, l) Çocuklar hakkında yürütülen işlemlerde, yargılama ve kararların yerine getirilmesinde kimliğinin başkaları tarafından belirlenememesine yönelik önlemler alınması, İlkeleri gözetilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, Çocuk Koruma Kanunu’nun uygulanmasında çocuğun haklarının korunması amacıyla gözetilecek temel ilkeleri sayar. Çocuğun yaşama, gelişme, korunma ve katılım hakları güvence altına alınır; yarar ve esenliği gözetilir; çocuk ve ailesi herhangi bir nedenle ayrımcılığa tâbi tutulamaz. Çocuk ve ailesinin bilgilendirilerek karar sürecine katılımları sağlanır; çocuk, ailesi, ilgililer, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları işbirliği içinde çalışır. İzlenecek usûlün insan haklarına dayalı, adil, etkili ve süratli olması aranır; soruşturma ve kovuşturmada çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilir; kararların alınması ve uygulanmasında çocuğun yaşına ve gelişimine uygun eğitimini, öğrenimini, kişiliğini ve toplumsal sorumluluğunu geliştirmesi desteklenir.

Müvekkil açısından en belirleyici ilkeler, çocuklar hakkında özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirler ile hapis cezasına en son çare olarak başvurulması ve tedbir kararında kurumda bakım ile kurumda tutmanın son çare sayılmasıdır; bu yaklaşım savunmada özgürlükçü seçeneklerin öncelikle talep edilmesine dayanak oluşturur. Kararların verilmesinde ve uygulanmasında toplumsal sorumluluğun paylaşılması sağlanır. Ayrıca çocukların, bakılıp gözetildikleri ve tedbir kararlarının uygulandığı kurumlarda yetişkinlerden ayrı tutulması ilkesi gözetilir; yargılama ve kararların yerine getirilmesi dâhil yürütülen işlemler sırasında kimliğinin başkalarınca belirlenememesine yönelik önlemler alınır.

İlgili Yargıtay Kararları - ÇKK m.4 uygulaması

Seçilmiş Yargıtay içtihatları. Özetler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Karar tarihi ve kart notu, kararın hangi kanun metnine göre verildiğini gösterir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2024/5760 K. 2025/2320

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu dosyada, çocuğun üstün yararını uluslararası sözleşmeler, TMK hükümleri ve ÇKK m.4/b ile birlikte anılan bir atıf dizisine bağlamış; baba velayet yönünden istinafa başvurmamış olsa da kamu düzeninden saydığı velayette çocukların fiilen babanın yanında bulunduğu iddiası üzerine yeniden inceleme gerektiğinden kararı velayet yönünden bozmuştur.

Karar 04.03.2025 tarihlidir. m.4 7593 sayılı Kanunla değişmemiştir. m.4/b kararda yalnız üstün yarar ilkesinin atıf dizisinde geçer; uyuşmazlık TMK kapsamındaki velayet düzenlemesidir.

Detaylı özeti gör

Uyuşmazlıkta ilk derece kararıyla velayet anneye verilmiş, baba bu kısma karşı istinaf yoluna gitmemiştir. Baba duruşmalarda ve beyan dilekçelerinde çocukların yanında yaşadığını söyleyerek velayet istemiş, temyiz dilekçesinde çocukların fiilen kendisiyle yaşadığını belirterek velayet yönünden bozma talep etmiştir. Daire, m.4/b'yi yalnız üstün yarar ilkesinin atıf dizisinde anmış, ayrıca yorumlamamıştır. Anne ve babanın kusuru, ahlaki değer yargıları ve sosyal konumu gibi durumların ancak üstün yararı etkilemediği ölçüde dikkate alınacağını belirtmiştir. Babanın iddiaları çerçevesinde anne ve babanın yaşadığı yer, sosyal çevre ve çocukların gelişim durumunun yeniden incelenmesini, uzman görüşü ve çocukların beyanları alınarak hangi ebeveynin yanında kalmanın çocukların menfaatine olacağının tespit edilmesini istemiştir. Öteki temyiz itirazları bu kartın konusu değildir.

Sonuç: Bölge adliye mahkemesi kararı babanın temyizi üzerine velayet yönünden bozulmuş; kusur, tazminat ve nafakaya ilişkin sair itirazlar reddedilerek bozma dışında kalan bölümler onanmıştır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu E. 2013/789 K. 2014/56

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, ÇKK m.4/i'deki hapis cezasına en son çare olarak başvurulması ilkesine dayanarak, kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırıma çevrilen çocuk sanığın yaptırımı yerine getirmemesi halinde TCK m.50/6 uyarınca hapis cezasının infazına karar verilemeyeceğini kabul etmiştir.

Karar 11.02.2014 tarihlidir. m.4 7593 sayılı Kanunla değişmemiştir.

Detaylı özeti gör

Yerel mahkeme, çocuk sanığa verdiği kısa süreli hapis cezasını seçenek yaptırıma çevirmiş, yaptırım yerine getirilmezse hapis cezasının tamamen veya kısmen infaz edileceği ihtarını hükme eklemiştir. Özel Daire bu nedenle hükmü bozmuş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı bozmaya itiraz etmiştir. Genel Kurul, 5275 sayılı Kanun m.106/4'teki hapse çevirme yasağının yalnız adli para cezasından söz etmesi nedeniyle TCK m.50/6'nın çocuklara uygulanabileceği görüşünü tartışmış, ÇKK m.4/i karşısında diğer seçenek yaptırımlarda da benzer sonucu amaca daha uygun bulmuştur. TCK m.50/6'nın yalnız yetişkin sanıklarla ilgili olduğunu, yaptırımı yerine getirmeyen çocuk sanık için adli para cezası dahil diğer seçenek yaptırımlardan birine çevirme gerektiğini belirtmiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiş, dört üye TCK m.50/6'nın çocuk sanıklara da uygulanabileceği görüşüyle karşı oy kullanmıştır.

Sonuç: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı reddedilmiş, yerel mahkeme hükmünü bozan Özel Daire kararı isabetli bulunmuştur.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - ÇKK m.4 uygulaması

Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Özetler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 28. Hukuk Dairesi E. 2020/194 K. 2022/195

Bu dosyada BAM, velayet düzenlemesinde temel ilke saydığı çocuğun üstün yararını uluslararası sözleşmeler, TMK hükümleri ve ÇKK m.4/b ile birlikte anılan bir atıf dizisine bağlamıştır. Uyuşmazlık TMK kapsamındaki boşanma ve fer'ilerine ilişkindir; BAM, idrak çağındaki çocukların uzman raporuna yansıyan görüşü ve uzman değerlendirmesi karşısında velayetin anneye verilmesini isabetli bulmuştur.

Karar 15.02.2022 tarihlidir. m.4 7593 sayılı Kanunla değişmemiştir. m.4/b kararda yalnız üstün yarar ilkesinin atıf dizisinde geçer; karar ÇKK'yı uygulamaz, velayeti TMK kapsamında düzenler.

Detaylı özeti gör

Karşılıklı boşanma davalarında çocukların velayeti ilk derece kararıyla anneye verilmiş, baba velayetin kendisine verilmesini de isteyerek kararı istinaf etmiştir. BAM, m.4/b'yi yalnız üstün yarar ilkesinin ardındaki parantez içi dizide anmış, ayrıca yorumlamamıştır. Sözleşme hükümlerine göre idrak çağındaki çocukların görüşünün alınıp bu görüşe gereken önemin verilmesi gerektiğini, üstün yarar gerektirdiğinde görüşün aksine de karar verilebileceğini belirtmiştir. Saptadığı olgulara göre çocuklar anneleriyle yaşamakta, uzman raporunda ikisi de velayetin anneye verilmesi yönünde görüş bildirmiş, uzman da bunu yararlarına bulmuştur; anne yanında kalmanın gelişimlerine engel olacağına dair iddia ve delil yoktur. Kusur, nafaka ve tazminat gibi öteki başlıklar bu kartın konusu değildir.

Sonuç: Velayet ve baba ile kurulan kişisel ilişki dahil ilk derece kararı isabetli bulunmuş, davalı-karşı davacının istinaf başvurusu HMK m.353/1-b-1 uyarınca esastan reddedilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Tam karar metni esas alınmalıdır.