TMK Madde 734 Önalım hakkı: Kullanılması

Özet 2 fıkra · ~2 dk okuma

TMK 734, önalım hakkının alıcıya karşı dava açılarak kullanılmasını; hâkimce belirlenen rayiç bedelin kesin süre içinde nakden yatırılmasını ve yatırılmazsa payın tesciline karar verilememesini düzenler.

Resmi Metin

Kullanılması

Madde 734- (1) Önalım hakkı, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır.

(2) Dava konusu payın rayiç bedeli hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenir. Önalım hakkı sahibi, belirlenen rayiç bedel ile alıcıya düşen tapu giderlerini nemalandırılmak üzere hâkim tarafından belirlenen yere verilen kesin süre içinde nakden yatırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, verilen kesin süre içinde yerine getirilmezse önalım hakkı sahibi adına payın tesciline karar verilemez. Yatırılan bedel, hükmün kesinleşmesi üzerine nemalarıyla birlikte ilgilisine ödenir.

Değişiklik: · 7571 s.K. m.36

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Değişiklik Bilgisi

Bu maddenin metni aşağıdaki değişiklik ile güncel hâline gelmiştir. Madde yürürlüktedir; önceki ilgili metin aşağıda gösterilmiştir.

  1. Değişiklik 2. fıkra 7571 s.K. m.36
    Önceki metni ve farkı göster

    Değişen ibareler: satış bedelirayiç bedel

    Değişiklikten önceki metin - yürürlükte değildir: Önalım hakkı sahibi, adına payın tesciline karar verilmeden önce, satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderlerini, hâkim tarafından belirlenen süre içinde hâkimin belirleyeceği yere nakden yatırmakla yükümlüdür. Kabul: 24 Aralık 2025 · Yürürlük: 25 Aralık 2025 · RG: 25.12.2025, Sayı 33118 Kaynaklar: TBMM 4721 ilk kabul metni · TBMM 7571 s.K. m.36

Eski metnin tam karşılaştırması için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

Madde, önalım hakkının dava yoluyla kullanılmasını ve dava konusu payın rayiç bedelinin nakden yatırılması rejimini iki fıkra üzerinden düzenler ve önalım hakkının kullanılma şeklinin yargısal bir süreç olduğunu açıkça ortaya koyar. Birinci fıkra önalım hakkının alıcıya karşı dava açılarak kullanılacağını hükme bağlar; dava dışı tek taraflı beyan yeterli sayılmaz, hakkın kullanılması için dava zorunludur. İkinci fıkra dava konusu payın rayiç bedelinin hâkim tarafından gecikmeksizin belirleneceğini, önalım hakkı sahibinin belirlenen rayiç bedel ile alıcıya düşen tapu giderlerini nemalandırılmak üzere hâkim tarafından belirlenen yere verilen kesin süre içinde nakden yatırmakla yükümlü olduğunu, bu yükümlülük yerine getirilmezse hak sahibi adına payın tesciline karar verilemeyeceğini ve yatırılan bedelin hükmün kesinleşmesi üzerine nemalarıyla birlikte ilgilisine ödeneceğini öngörür. Avukatlık pratiğinde önalım davası açan vekili nakit yatırım yükümlülüğünü kesin süre içinde yerine getirmelidir.

Gerekçe

Bu gerekçe 4721 sayılı Kanunun ilk kabul metnine aittir; sayfadaki hüküm daha sonra düzenleme görmüştür.

Eski Kanunda bu maddeyi karşılayan bir hüküm mevcut değildir.

Maddenin birinci fıkrası ile önalım hakkının alıcıya karşı dava açılması suretiyle kullanılması esası getirilmiştir. Yürürlükteki hükümler önalım hakkının, dava dışı bir beyanla kullanılabilmesine olanak sağlamaktadır. Ancak buna rağmen bu beyanla istenilen sonucun elde edilebilmesi sonuçta daima bir dava açılmasını gerektirmektedir Yeni düzenlemeyle, uygulamada önalım hakkının gerçekleşmesinin daima bir davayı gerektirmesi, kanun hükmü haline getirilmiş bulunmaktadır.

Maddenin ikinci fıkrası, önalım bedelinin depo edilmesine ilişkin uygulamada kabul edilen esası kanun hükmü haline getirmektedir. Burada hak sahibinin satış bedeliyle birlikte, alıcıya düşen tapu giderlerinin hakim tarafından belirlenen süre içinde ve belirlenen yere depo edilmesi öngörülmüştür. Önalım hakkı sahibinin depo edeceği bedelin, zaman zaman uygulamada sorunlar yaratan ve haksızlıklara yol açan banka teminat mektubu olarak da tevdi edilebilmesine son verilmiştir. Bedelin “nakden” yatırılması koşulu öngörüldüğünden, nakit dışında yapılacak tevdiatlar geçerli kabul edilmeyecektir.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş HGK içtihatları

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2009/31 K. 2009/68 Direnme Bozuldu
Mülkiyet Usul

Yasal önalımda önalım bedeli ve dava değeri, TMK m.734 uyarınca tapuda gösterilen satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderleri toplamından oluşur; keşfen belirlenen objektif değer esas alınamaz.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Yasal önalım davasında dava değerinin (önalım bedelinin) tapuda gösterilen satış bedeli ile alıcının tapu giderleri toplamı mı, yoksa keşfen belirlenen objektif değer mi olduğu. Değerlendirme: TMK m.733 ile bildirim ve kısa hak düşürücü süreler getirildiğinden, m.734 uyarınca dava değeri tapudaki satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderleridir; objektif değer esasına göre keşfen belirlenen değer esas alınamaz; davalı kendi geçersiz işlemine de dayanamaz. Sonuç: Direnme kararı bozulmuştur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2014/356 K. 2016/491 Direnme Bozuldu
Mülkiyet

TMK m.734 uyarınca önalım bedeli, tapuda gösterilen satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderlerinin toplamından ibarettir; tapuda işlem yapan alıcı kendi muvazaasına dayanarak gerçekte daha yüksek bedel ödediğini ileri süremez.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Önalım davasında, payı satın alan davalının tapuda gösterilenden daha yüksek bir bedelle satın aldığı savunmasının dinlenip dinlenmeyeceği ve önalım bedelinin hangi tutar üzerinden belirleneceği (TMK m.733-734). HGK değerlendirmesi: Özel Daire bozma ilamı benimsenerek, davalının tapudaki bedelin üzerinde gerçek bedel iddiasına dayanarak önalım bedelini yükseltme savunması kabul edilmemiş; önalım bedeli tapuda gösterilen satış bedeli esas alınarak belirlenmelidir. Sonuç: Direnme kararı bozulmuştur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2014/292 K. 2015/1544 Direnme Bozuldu
Mülkiyet

Yasal önalım hakkı (TMK m.732, m.734) tapudaki satış bedeli üzerinden kullanılır; hiç kimse kendi muvazaasına dayanamayacağından, satış akdinin tarafı olan alıcı, önalım hakkı sahibine karşı gerçek bedelin daha yüksek olduğu (bedelde muvazaa) savunmasını ileri süremez.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Önalım davasında, satış akdinin tarafı olan davalının tapudaki satış bedelinin muvazaalı (gerçek bedelden düşük) gösterildiğini ileri sürüp süremeyeceği (TMK m.732). HGK değerlendirmesi: Hiç kimse kendi muvazaasına dayanamayacağından, satışın tarafı olan davalının bedelde muvazaa savunması hakkın kötüye kullanılmasıdır; davacıya tapudaki satış bedeli ile harç ve masrafları depo etmesi için önel verilerek işin esasına girilmelidir. Sonuç: Davanın reddine ilişkin direnme kararı bozulmuştur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2023/218 K. 2025/30 Onama
Mülkiyet Usul

Önalıma konu pay üzerinde paydaşlar arasında fiili taksim sabit ise, bu olgu yargılamanın her aşamasında ileri sürülebileceği gibi hâkimce resen de gözetilir ve kendi kullandığı yeri satan paydaşa karşı önalım hakkının kullanılması dürüstlük kuralıyla bağdaşmaz.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında, davalının bedelde muvazaa itirazıyla birlikte yaptığı şarta bağlı kabul beyanının HMK m.308 anlamında geçerli sayılıp sayılmayacağı ve fiili taksim savunmasının dinlenip dinlenemeyeceği. Değerlendirme: Kayıtsız ve şartsız olmayan kabul geçerli değildir; sabit olan fiili taksim her aşamada ileri sürülebilir ve resen dikkate alınır, bu hâlde önalım hakkını kullanmak TMK m.2 dürüstlük kuralıyla bağdaşmaz. Sonuç: Davanın fiili taksim nedeniyle reddine dair direnme kararının ONANMASINA, oy çokluğuyla karar verilmiştir.

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2023/290 K. 2023/1352 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Adana BAM, TMK m.734'ün önalımda bedel yatırma yükümlülüğünü çerçeve alarak; bedelin makul sürede depo edilip nemalandırılması ile fiili taksim iddiasının keşif ve bilirkişiyle araştırılması gerektiğini belirtip kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında ilk derece mahkemesi asıl ve birleşen davaların kabulüne karar vermiştir. Adana BAM, paranın değer kaybı/haksız zenginleşme itirazını ve taşınmazın taksim edilerek kullanıldığına ilişkin itirazın yeterince araştırılmadığını yerinde bularak; önalım bedelinin nemalandırılması ve fiili taksim hususunda bilirkişi/keşif yapılması gerektiğini belirtmiştir. Davalının istinaf başvurusu kabul edilerek karar HMK 353/1-a-6 uyarınca kaldırılmış ve dosya mahalline iade edilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2023/208 K. 2023/1168 İstinaf Kabulü / Kaldırma

TMK 734, önalım davasının taşıyıcı normu olarak; payın tescilinden önce satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderlerinin hakimin belirlediği süre/yere nakden yatırılması yükümlülüğüne ve önalım bedelinin satış bedeli ile tapu masraflarından oluştuğuna dayanak yapılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Elbirliği mülkiyetine tabi paya ilişkin önalım hakkından kaynaklı tapu iptali ve tescil davasında ilk derece mahkemesi davanın kabulüne karar vermiştir. Adana BAM, dava konusu payın elbirliği mülkiyetine tabi olması nedeniyle davanın tereke adına açılmış sayılacağını, tüm ortakların birlikte dava açması veya muvafakati ya da terekeye temsilci atanması gerektiğini, dolayısıyla taraf teşkili sağlanmadan hüküm kurulmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu tespit etmiştir. Davacı ve davalının istinaf talepleri kabul edilerek karar HMK 114/1-d-e, 353/1-a-4 uyarınca kaldırılmış ve dosya mahalline iade edilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2023/857 K. 2023/1093 İstinaf Kabulü / Kaldırma

TMK m.734'e dayalı önalım davasında, önceki davadan feragatin yetkili mahkemeye başvurmak amacıyla yapılmış kayıtsız-şartsız olmayan beyan olduğunu, dolayısıyla kesin hüküm doğmadığını tespit eden Adana BAM, davanın esastan incelenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında ilk derece mahkemesi, aynı taşınmaza ilişkin önceki Kırıkhan davasından feragat edildiği ve kesin hüküm oluştuğu gerekçesiyle davayı dava şartı yokluğundan reddetmiştir. Adana BAM, önceki davadaki feragatin yetkili mahkemeye başvurmak üzere yapılmış, kayıtsız ve şartsız olmayan bir beyan olduğunu, dolayısıyla kesin hükmün doğmadığını ve davanın esastan incelenmesi gerektiğini tespit etmiştir. Davacı vekilinin istinaf başvurusu kabul edilerek karar HMK 353/1-a-4 uyarınca kaldırılmış ve dosya mahalline iade edilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2022/3897 K. 2023/1054 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Önalım davasında TMK m.734 uyarınca tescilden önce satış bedeli ve tapu giderleri hakimce belirlenen yere nakden yatırılır. Adana BAM, bedelde muvazaa iddiasını reddederken önalım bedelinin ön inceleme tarihinden depo tarihine kadar nemalandırılması gerektiğini belirleyerek kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında ilk derece mahkemesi davanın kabulüne karar vermiştir. Adana BAM, davacının bedelde muvazaa iddiasını ispat edemediği gerekçesiyle davacının istinaf taleplerini reddetmiş; ancak davalıların önalım bedelinin yanlış hesaplandığı/değer kaybı itirazını yerinde bularak bedelin ön inceleme tarihinden itibaren nemalandırılması gerektiğini belirtmiştir. Davalı vekillerinin istinaf başvuruları kabul edilerek karar HMK 353/1-a-6 uyarınca kaldırılmış ve dosya mahalline iade edilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2022/3542 K. 2023/900 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Adana BAM, TMK m.734'ün önalımda bedel yatırma yükümlülüğünü çerçeve alırken; payın elbirliği mülkiyetine tabi olması nedeniyle tüm ortakların muvafakati ya da temsilci atanması gereğinin resen gözetilmediğini ve bedelin nemalandırılmadığını saptayıp kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Önalım hakkına dayalı tapu iptal ve tescil davasında ilk derece mahkemesi davayı kabul edip payı iki davacı adına tescil etmiştir. Adana BAM, davacının dayandığı payın elbirliği (verasete iştirak) mülkiyetine tabi olduğunu, bu nedenle tüm ortakların muvafakati veya terekeye temsilci atanması gerektiğini ve bu hususun resen gözetilmediğini saptamıştır. Ayrıca önalım bedelinin nemalandırılması eksikliği nedeniyle kararı HMK 353/1-a uyarınca kaldırıp dosyayı mahalline iade etmiştir.

Diğer kararlar (5)
Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2022/2560 K. 2023/335 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Adana BAM, TMK m.734'ün önalımda bedel yatırma yükümlülüğünü çerçeve alarak; önalıma esas satışın dayandığı tapu iptali davası kesinleşmeden bu davanın karara bağlanamayacağını, fiili taksim ve bedelin nemalandırılmasının araştırılması gerektiğini belirtip kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Önalım hakkına dayalı tapu iptal/tescil ile birleşen inançlı işlem (geri alım) davasında ilk derece mahkemesi asıl önalım davasını kabul, birleşen davayı reddetmiştir. Adana BAM, önalım davasındaki satışın gerekçe gösterildiği tapu iptal davası kesinleşmeden önalım davasının karara bağlanamayacağını, davaların ayrı görülmesi gerektiğini; ayrıca fiili taksim iddiasının araştırılması ve önalım bedelinin nemalandırılması eksikliklerini saptamıştır. Kararı HMK 353/1-a-6 uyarınca kaldırıp dosyayı mahalline iade etmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2020/1666 K. 2020/1009 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

TMK 734 önalım hakkının kullanılması ve bedel yatırma çerçevesi; Adana BAM, paylı mülkiyette payın 3. kişiye satışı üzerine paydaş davacının önalım hakkını, davalının senette gösterilen satış bedelinin depo edilmesi suretiyle kullanabileceğini esas alarak tescile ilişkin kabul kararını onamıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında ilk derece mahkemesi davayı kabul edip davalı adına kayıtlı hissenin iptali ile davacı adına tesciline ve depo edilen şufa bedelinin davalıya ödenmesine karar vermiş; davalı zamanaşımı ve gerçek satış bedeli iddiasıyla istinafa başvurmuştur. Adana BAM, tarafların paydaş olduğunu, davanın süresinde açıldığını, satış sözleşmesinin tarafı olan davalının kendi muvazaasına dayanamayacağından senetteki satış bedelinin önalım bedeli kabul edilmesini usul ve yasaya uygun bularak davalının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2019/2469 K. 2020/425 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

TMK m.734 uyarınca önalım hakkı sahibi, tescilden önce satış bedeli ve tapu giderlerini hakimin belirlediği süre ve yere yatırmakla yükümlüdür. Ancak fiili taksim nedeniyle hakkın kullanımı m.2'ye aykırı görülüp dava reddedildi.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, paylı mülkiyete tabi taşınmazda diğer paydaşların payı üçüncü kişiye satması üzerine önalım hakkına dayanarak tapu iptali ve tescil istemiştir. İlk derece mahkemesi, taşınmazda fiili (eylemli) taksim bulunduğu, davacının kendi payına ilişkin arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi de yaptığı, bu nedenle önalım hakkının kullanılmasının TMK m.2 dürüstlük kuralına aykırı olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Adana BAM, keşif, tanık ve bilirkişi raporlarına göre fiili taksim olgusunun bulunduğunu, davacının önalım hakkının olmadığını belirleyerek ilk derece kararını usul ve yasaya uygun bulmuş ve davacının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2019/2100 K. 2019/1209 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Adana BAM, taşınmazın bir bütün halinde kullanıldığını, taksime ilişkin iz-emare bulunmadığını ve davalı tanıklarının fiili taksim beyanlarının yargılamada oluşturulduğunu saptayarak, bedelin depo edildiği TMK m.734'e dayalı önalım davasının kabulünü yerinde bulup istinafı reddetmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında ilk derece mahkemesi, satışın davacıya noter aracılığıyla bildirilmediğini, davanın iki yıllık süre içinde açıldığını ve davalının fiili taksim savunmasının kanıtlanamadığını belirterek davanın kabulüne karar vermiş; davalı istinafa başvurmuştur. Adana BAM, taşınmazın parsel sorgulama ekranı ve fotoğraflardan bir bütün halinde kullanıldığını, taksime ilişkin iz ve emare bulunmadığını, davalı tanıklarının fiili taksim beyanlarının yargılama aşamasında oluşturulduğunu tespit etmiştir. Mahkeme davalının istinaf talebini esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2018/1465 K. 2018/988 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Önalım davasında TMK m.734 uyarınca tescilden önce bedel ve tapu giderleri hakimce belirlenen yere yatırılır. Adana BAM, davalının ileri sürdüğü fiili taksim iddiasının kamu düzeninden olup resen araştırılması gerekirken keşif yapılmadan davanın kabul edilmesini hatalı bularak kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında ilk derece mahkemesi şufa davasının süresinde açıldığı ve önalım bedelinin depo edildiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar vermiş; davalı istinafa başvurmuştur. Adana BAM, davalının istinaf aşamasında ileri sürdüğü fiili taksim iddiasının kamu düzeninden olup mahkemece resen araştırılması gerektiğini, ancak ilk derece mahkemesinin keşif ve araştırma yapmadan karar verdiğini belirtmiştir. Mahkeme, eylemli paylaşmanın araştırılması gerektiği gerekçesiyle davalının istinaf talebini kabul ederek ilk derece kararını kaldırmıştır.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.

İlgili Hizmet

TMK 734, taşınmaz mülkiyeti ve mülkiyet hakkının kapsamı bakımından kullanılması hükümlerindendir.

taşınmaz mülkiyeti uyuşmazlıklarında hukuki danışmanlık

İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!