TMK Madde 405 Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı

Özet 2 fıkra · ~1 dk okuma

TMK 405, kısıtlama tedbirinin akıl hastalığı veya akıl zayıflığı temelinde uygulanabileceği üç ayrı senaryoyu birbirinden bağımsız alternatif olarak ortaya koyar.

Resmi Metin

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı

Madde 405- (1) Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır.

(2) Görevlerini yaparlarken vesayet altına alınmayı gerekli kılan bir durumun varlığını öğrenen idarî makamlar, noterler ve mahkemeler, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadırlar.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Madde, kısıtlama tedbirinin akıl hastalığı veya akıl zayıflığı temelinde uygulanabileceği üç ayrı senaryoyu birbirinden bağımsız alternatif olarak ortaya koyar. Bu senaryolar şunlardır: ergin kişinin işlerini görme yetisinin sona ermesi, kişinin bakımı için sürekli yardım ihtiyacının doğması ve kişinin başkalarının güvenliği bakımından tehlike oluşturması. Üç sebepten herhangi birinin gerçekleşmesi kısıtlama için yeterlidir; sebeplerin birikmesi gerekmez. İkinci fıkrada bildirim yükümü idari makamlar, noterler ve yargı mercilerine yüklenmiştir; görev sırasında kısıtlama gereken durum öğrenildiğinde yetkili vesayet makamına derhal haber verilmesi şarttır. Önceki düzenlemenin 355 inci maddesinin karşılığı olan hüküm, kısıtlama nedenlerini açıklığa kavuşturmuş ve uygulayıcıya net bir şart kataloğu sunmuştur.

Gerekçe

Yürürlükteki Kanunun 355 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddede kısıtlama sebebi olarak akıl hastalığı ile akıl zayıflığı halini düzenlenmektedir. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle bir kişinin kısıtlanması için, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı yüzünden işlerini göremez olması veya korunması ya da bakımı için sürekli yardıma muhtaç bulunması veyahut bu yüzden başkalarının güvenliği için bir tehlikenin mevcut olması gerektiği açıklığa kavuşturulmuştur. Hüküm değişikliği yoktur.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş HGK içtihatları

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2013/1738 K. 2014/114 Onama
Usul m.405/2

TMK m.405/2 uyarınca görevlerini yaparken vesayeti gerektiren durumu öğrenen makamların yetkili vesayet makamına bildirimi yasal zorunluluk olup dava niteliğinde değildir; m.405'e dayalı vesayet davaları resen yürütülür ve hakim kendiliğinden delil toplar.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Cumhuriyet savcısının davaname ile kısıtlama (vesayet) bildirimi yapması ve hakimin davacıyı zorla sağlık raporu için sevk etmesinin, yargısal faaliyetten dolayı Devletin tazminat sorumluluğunu (HMK m.46) doğurup doğurmadığı. Değerlendirme: TMK m.405/2 gereği savcının vesayet makamına bildirimi yasal zorunluluktur ve dava niteliğinde değildir; m.405'e dayalı vesayet davaları resen yürütülür, rapor alınması (m.409/2) zorunludur. Sonuç: Sorumluluk halleri oluşmadığından ilk derece kararının ONANMASINA karar verilmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2013/621 K. 2014/122 Onama
Tazminat Usul m.405/2

TMK m.405 uyarınca vesayet (kısıtlama) davaları re'sen yürütülen davalar olup hakim kendiliğinden delil toplayabilir; m.405/2'deki bildirim yükümlülüğü gereği yetkili merciin durumu vesayet makamına iletmesi bir dava değil bildirim niteliğindedir.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Vesayeti gerektiren durum bulunmadığı iddiasıyla, savcının davaname düzenleyip kişisel verileri eklemesi ve hakimin re'sen yürüttüğü kısıtlama davasında davacıyı zorla rapora sevk etmesinin, yargısal faaliyetten devletin tazminat sorumluluğunu (HMK m.46) doğurup doğurmadığıdır. Değerlendirme: TMK m.405/2 savcıya vesayet makamına bildirim zorunluluğu yükler; m.405 davaları re'sen yürütülür, m.409/2 gereği sağlık kurulu raporu zorunludur. Sonuç: İlk derece mahkemesi sıfatıyla verilen ret kararının ONANMASINA, temyiz itirazlarının reddine.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2025/522 K. 2025/899
Velayet Usul Tazminat

TMK m.405 uyarınca akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlanan ve fiil ehliyeti bulunmayan kişi, hakkındaki kararı bizzat geçerli biçimde temyiz edemez; temyiz, vesayet/velayet temsilcisi aracılığıyla yapılmalıdır.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Usulden reddedilen tazminat davasının kararını, sonradan TMK m.405 kapsamında akıl hastalığı sebebiyle kısıtlanıp babasının velayetine bırakılan davacının bizzat temyiz edip edemeyeceği; fiil ehliyeti yokluğunun temyize etkisi. Değerlendirme: Temyiz dilekçelerinin sunulduğu tarihte davacının kesinleşmiş kısıtlılık kararı bulunduğundan fiil ehliyeti yoktur. Sonuç: Özel Daire kararının davacı velisine tebliği sağlanmak üzere dosyanın geri çevrilmesine oy birliğiyle karar verilmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2021/253 K. 2022/518 Onama
Tazminat Usul m.405/2

TMK m.405'e dayanan vesayet/kısıtlama davaları kamu düzenine ilişkin olduğundan re'sen araştırma ilkesi geçerlidir; idari makam ve mahkemelerin m.405/2 uyarınca yaptığı bildirim üzerine hâkimin yürüttüğü zorunlu araştırma ve inceleme, hâkimin hukuki sorumluluğunu doğurmaz.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Akıl hastalığı/zayıflığı iddiasıyla kısıtlama davasını yürüten hâkimin, TMK m.405/2 bildirim üzerine kişiyi zorla muayeneye sevki ve kısıtlama kararının hâkimin hukuki sorumluluğu (HMK m.46) doğurup doğurmadığı. Değerlendirme: Vesayet davaları kamu düzenine ilişkin olup re'sen araştırılır; hâkim somut ihbar üzerine TMK m.405 kapsamında araştırma yapmış, eylemleri HMK m.46/1 (a-e) sebeplerinin hiçbirine girmemiştir. Sonuç: Davacının temyiz itirazları reddedilerek Özel Daire'nin ret kararı ONANMIŞTIR.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2021/284 K. 2022/1371 Direnme Bozuldu
Mal Rejimi Usul Velayet

4721 sayılı TMK'nın 405. maddesi akıl hastalığı veya akıl zayıflığını ayrı bir kısıtlama sebebi olarak düzenler; bu sebep, yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalığa dayalı m.408 kısıtlamasından farklıdır.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Temyiz aşamasında sağır-dilsiz ve okuryazar olmayan davacının verdiği feragat dilekçesinin geçerliliği konusunda yeterli inceleme yapılıp yapılmadığı. Değerlendirme: Feragat açık, kesin ve şüphe uyandırmayacak nitelikte olmalıdır; davacının iletişime kapalı olduğu ve sonradan kısıtlandığı gözetildiğinde beyanın bu niteliği taşımadığı kabul edilmiştir. Sonuç: Direnme uygun bulunarak davalının esasa ilişkin temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın özel daireye gönderilmesine oy çokluğuyla karar verilmiştir.

Diğer kararlar (1)
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2016/503 K. 2017/692
Velayet Usul

TMK m.405 uyarınca akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlanan ve kendisine vasi atanan kişi vesayet altına girer; bu kişi adına dava ve usul işlemlerinde vesayet makamının izni ile vasinin temsili/icazeti gerekir.

Detaylı özeti gör

Yargısal faaliyetten dolayı devlet aleyhine açılan tazminat davasında, davacının yargılama sırasında TMK m.405 uyarınca kısıtlanıp kendisine vasi atandığı anlaşılmıştır. HGK, kısıtlı adına dava/temyiz bakımından vesayet makamından TMK m.462/8 gereği husumete izin kararı alınması gerektiğini ve kısıtlı tarafından yapılan temyizin vasinin icazetine bağlı (m.451) olduğunu belirtmiştir. Sonuç: Eksikliklerin tamamlanması için dosya, ilk derece sıfatıyla karar veren Yargıtay 4. Hukuk Dairesine geri çevrilmiştir.

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2021/1839 K. 2022/72 İstinaf Kabulü / Kaldırma

TMK m.405 gereği süreli kısıtlanan kişinin kısıtlılığını kaldıran ek kararda Adana BAM, raporda dinlenmesi önerildiği halde kısıtlı dinlenmeden ve duruşma açılmadan dosya üzerinden karar verilmesini hukuki dinlenme hakkına aykırı bularak kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Kısıtlının vasisi, ilk derece mahkemesinin süreli kısıtlama sonrası alınan sağlık kurulu raporuna ("vesayet gerekmez") dayanarak kısıtlılık halini ve vasilik görevini sona erdiren ek kararına karşı istinafa gitmiştir. Adana BAM, raporda kısıtlının mahkemece dinlenmesinde fayda olduğu belirtildiği halde kısıtlı dinlenmeden ve duruşma açılmadan dosya üzerinden karar verilmesini hukuki dinlenme hakkına (HMK m.27, Anayasa m.36) aykırı bularak eksik inceleme nedeniyle ilk derece kararını kaldırmıştır.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2021/801 K. 2021/1586 İstinaf Kabulü / Kaldırma

TMK m.405/I uyarınca kısıtlama kararına karşı istinafta Adana BAM, raporda 'vesayet gerekmez' denmesine rağmen kısıtlı adayının dinlenmediğini, malvarlığı hareketleri ve bilirkişi incelemesi yapılmadan eksik inceleme ile karar verildiğini saptayarak kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: 75 yaşındaki kısıtlı adayının akıl zayıflığı/savurganlık iddiasıyla kısıtlanıp vasi atanmasına ilk derece mahkemesince karar verilmiş, kısıtlı adayı vekili istinafa başvurmuştur. Adana BAM, sağlık kurulu raporunda vesayet altına alınmasının gerekmediğinin tespit edilmesine rağmen kısıtlı adayının dinlenmediğini, malvarlığı hareketleri üzerinde yeterince durulmadan ve emniyet araştırması/bilirkişi raporu alınmadan, öncelikle vesayet sonra yasal danışmanlık değerlendirmesi yapılmadan eksik inceleme ile karar verildiğini saptamıştır. İlk derece kararı esası incelenmeden kaldırılarak dosya mahkemesine iade edilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2021/292 K. 2021/866 İstinaf Kabulü / Kaldırma

İlk derece, kısıtlı adayını TMK m.405 uyarınca kısıtlamıştır. Adana BAM, akıl hastalığı/zayıflığı sebebiyle kısıtlama koşullarının resmi sağlık kurulu raporu alınmadan saptanamayacağını belirterek kararı eksik inceleme nedeniyle kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Zihinsel rahatsızlığı bulunan oğlunun kısıtlanması ve kendisinin vasi atanması talebiyle açılan vesayet davasında ilk derece mahkemesi kısıtlamaya karar vermiş, kısıtlı adayının babası karar istinaf etmiştir. Adana BAM, dosyaya sunulan engelli sağlık kurulu raporunun kişiye vasi ya da yasal danışman atanmasının gerekip gerekmediği konusunda tespit içermediğini; vesayetin kamu düzenini ilgilendirip re'sen araştırmayı gerektirdiğini belirtmiştir. Kısıtlı adayının tam teşekküllü devlet hastanesine sevkiyle resmi sağlık kurulu raporu alınması, gerekirse yasal danışman atanması yönünden araştırma yapılması gerekirken eksik inceleme ile hüküm kurulması yerinde görülmeyerek, karar esası incelenmeden HMK 353/1-a-6 uyarınca kaldırılmıştır.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2019/1170 K. 2020/1010 İstinaf Kabulü / Kaldırma

İlk derece, kısıtlı adayını TMK m.405 gereğince kısıtlayıp vasi atamıştır. Adana BAM kısıtlama sebebini esastan incelemeden, vesayetin kişi özgürlüğüne ağır etkisi nedeniyle duruşma açılması gerektiğinden kararı usulen kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Adana 1. Sulh Hukuk Mahkemesi, kısıtlı adayının kısıtlanması ve vasi atanması talebini duruşma açmaksızın dosya üzerinden inceleyerek kabul etmiş; kısıtlı vekili sağlık raporunun tebliğ edilmediğini ve itiraz olanağı tanınmadığını ileri sürerek istinafa başvurmuştur. Adana BAM, vesayet kararının kişi özgürlüğü bakımından ağır sonuçlar doğuran yeni bir hukuki statü yarattığını, HMK m.27 hukuki dinlenilme hakkı uyarınca tarafın dinlenip duruşmaya davet edilmesi gerektiğini, duruşma açılmadan ve eksik incelemeyle karar verilmesinin doğru olmadığını belirtmiştir. Bu nedenle istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece kararı esası incelenmeden kaldırılmış ve dosya yeniden görülmek üzere mahkemesine iade edilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2020/1527 K. 2020/1019 İstinaf Kabulü / Kaldırma

İlk derece akıl hastalığı bulunan kişiyi TMK 405 uyarınca kısıtlamıştır. Adana BAM, maddi koşulu tartışmaksızın kısıtlı adayı ve davacıyı dinlemeden karar verilmesini (hukuki dinlenilme) ve TMK 414'e aykırı vasi atanmasını hatalı bularak kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Gülnar Sulh Hukuk Mahkemesi, akıl hastalığı bulunan K5'i TMK 405 uyarınca kısıtlayıp vasi atamış, davacı vekili istinafa başvurmuştur. Adana BAM, tensiple belirlenen duruşma gününden önce celse açılarak kısıtlı adayı ve davacı dinlenmeden basit yargılama usulüne aykırı karar verilmesini hukuki dinlenilme hakkının (HMK 27) ihlali saymış; ayrıca kısıtlıya yakınlığı bulunmayan kişinin TMK 414'e aykırı vasi atanmasını da hatalı bulmuştur. Bu nedenle ilk derece kararını HMK 353/1-a-6 uyarınca esası incelenmeden kaldırmıştır.

Diğer kararlar (5)
Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2019/2217 K. 2020/795 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

TMK m.405 uyarınca akıl hastalığı/zayıflığı nedeniyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporuyla karar verilir. Adana BAM, İstanbul Adli Tıp Kurumu raporunu denetime elverişli bularak kısıtlamayı ve anneye velayet/vasilik atanmasını yerinde görmüş, istinaf başvurularını reddetmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Akıl hastalığı/akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlama (vesayet) istemiyle ilk derece mahkemesi kısıtlı adayını TMK m.405 gereğince kısıtlamış ve annesini veli/vasi olarak atamıştır. Kısıtlı adayı yeniden rapor alınması ve raporun usulsüzlüğü; vasi atanan anne ise oğluyla aralarındaki dava nedeniyle vasi atanamayacağını ileri sürerek istinafa başvurmuştur. Adana BAM, İstanbul Adli Tıp Kurumu raporunu denetime elverişli bulmuş, ortaklığın giderilmesi davasının önemli menfaat çatışması sayılamayacağını (TMK m.418/3) belirtmiştir. İstinaf başvuruları HMK 353/1-b-1 uyarınca esastan reddedilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2019/760 K. 2020/505 Düzelterek Esastan Red

BAM, akıl hastalığı/akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlamayı düzenleyen TMK 405'in somut olayda yanlış uygulandığını saptamıştır; kısıtlıda akıl zayıflığı/hastalığı bulunmadığından bu maddeye dayanılması hatalı bulunmuş ve hüküm fıkrasındaki TMK 405 ibaresi çıkarılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazası sonrası yatalak hasta babaya önce kızı vasi atanmış, oğul kendisinin vasi atanmasını istemiş; ilk derece mahkemesi vasiyi değiştirip oğlu vasi atamış ve babanın TMK 405 gereğince kısıtlılığının devamına karar vermiştir. Adana BAM, kısıtlının akıl zayıflığı veya akıl hastalığı bulunmadığından TMK 405'e dayanmanın hatalı olduğunu, ağır hastalık nedeniyle işlerini görememe halinin TMK 408 kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini tespit etmiştir. Vasi değişikliğini yerinde bulmakla birlikte hüküm fıkrasındaki 'TMK 405' ibaresini 'TMK 408' olarak değiştirerek kararı HMK 353/1-b-2 uyarınca düzeltmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2019/1110 K. 2020/7 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Adana BAM, kısıtlama davasında Devlet Hastanesi heyet raporu ve dosya kapsamına göre kısıtlı adayında TMK 405 anlamında vesayeti gerektirir akıl hastalığı, akıl zayıflığı veya ağır hastalık bulunmadığını saptayarak ret kararına karşı davacının istinafını esastan reddetmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Kızı tarafından açılan vesayet (kısıtlama) davasında kısıtlı adayının akıl hastalığı/zayıflığı bulunduğu ve mallarını kötü yöneterek aileyi yoksulluğa düşürdüğü ileri sürülmüştür. Devlet Hastanesi heyet raporunda vasi tayini uygun görülmemiş, kısıtlı adayı emekli veznedar olduğunu, akıl sağlığının yerinde olduğunu ve satışları rayiç/gerçek bedelle yaptığını beyan etmiştir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş; Adana BAM, TMK 405 kapsamında vesayeti gerektirir bir hal ile TMK 406 kapsamında yoksulluğa düşme tehlikesi bulunmadığını belirleyerek davacının istinaf başvurusunu HMK 353/1-b-1 uyarınca esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2018/2719 K. 2019/341 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Karara konu kişi, vasküler demans hastalığı nedeniyle TMK 405 uyarınca kısıtlanarak vesayet altına alınmış ve oğlu vasi atanmıştır. Madde, uyuşmazlıkta kısıtlılık ve vesayetin hukuki temelini oluşturur; talebin kısıtlının menfaatine olup olmadığı değerlendirmesinin çerçevesini belirler.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: TMK 405 uyarınca vesayet altına alınan kısıtlının eşinden intikal eden satış vaadi/trampa sözleşmesi hakkının, vasi olan oğluna belirlenecek bedelle devrine izin verilmesi talep edilmiş; ilk derece mahkemesi talebi kısıtlının menfaatine olmadığı gerekçesiyle reddetmiştir. Adana BAM, vasi ile kısıtlının aynı taşınmazda paydaş olması nedeniyle aralarında menfaat çatışması bulunduğunu, vasinin kısıtlının hakkını doğrudan kendisine devrini isteyemeyeceğini belirtmiştir. Gerekçesi yetersiz olmakla birlikte sonucu itibarıyla red kararını usul ve yasaya uygun bularak istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2018/440 K. 2018/539 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Adana BAM, K2 hakkında akıl hastalığı nedeniyle TMK 405 uyarınca verilen kısıtlamanın devam edip etmeyeceğini değerlendirirken, vesayet sebebinin halen var olup olmadığını çerçeve almış; raporlar arasındaki çelişki giderilmeden karar verilemeyeceğini saptayarak ilk derece kararını kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Akıl hastalığı (hezeyanlı bozukluk) nedeniyle TMK 405 uyarınca kısıtlanan K2, sonradan aldığı sağlam raporlarına dayanarak kısıtlılığın kaldırılmasını istemiş, ilk derece mahkemesi talebi reddederek kısıtlılığın devamına karar vermiştir. Adana BAM, vesayetin devamına dayanak Adana Dr. Ekrem Tok raporu ile kısıtlının sunduğu Silifke ve Alanya raporları arasında çelişki bulunduğunu, vesayetin şahsın hukukunu doğrudan ilgilendirdiğini ve raporların Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas kuruluna gönderilerek çelişkinin giderilmesi gerektiğini saptamıştır. Bu nedenle istinaf başvurusunu kabul edip ilk derece kararını esası incelenmeden kaldırmıştır.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.

İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!