TMK Madde 606 - Mirasın reddi: Genel olarak

Uyuşmazlık, davacının murisi (annesi) Rabia'nın terekesinin borca batık olduğu gerekçesiyle TMK m.605/2 uyarınca 28.10.2011 tarihinde Foça Sulh Hukuk Mahkemesi'nde açtığı mirasın hükmen reddi davasında görevli mahkemenin belirlenmesine ilişkindir; yerel mahkeme davaya devamla işin esası hakkında hüküm kurmuştur. Yargıtay, terekenin borca batık olduğunun tespitine ilişkin bu tür davaların malvarlığı haklarına ilişkin olduğunu ve davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan 6100 sayılı HMK'nın m.2/1 hükmü gereği dava değerine bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğunu, TMK'da aksine bir düzenleme bulunmadığını belirtmiştir. TMK m.606 yönünden ise Daire, mirasbırakanın ölümü anında ödemeden aczinin açıkça belli ya da resmen tespit edilmiş olması hâlinde mirasın kendiliğinden (hükmen) reddedilmiş sayıldığını ve bu nedenle TMK m.606'da öngörülen ret süresinin somut davada uygulanmayacağını vurgulamıştır. Bu gerekçeyle, dilekçenin görev yönünden reddi gerekirken esasa girilmesi bozma nedeni sayılmış; hüküm görev yönünden BOZULMUŞ ve bozma sebebine göre temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Uyuşmazlık, mirasçının TMK m.605/2 uyarınca açtığı mirasın hükmen reddi (murisin ödemeden aczinin tespiti) istemine ve bu istemin tabi olduğu süreye ilişkindir; yerel mahkeme davanın kabulü ile mirasın hükmen reddine karar vermiş, Yargıtay ise kabulü esastan yerinde bulup yalnızca yargılama gideri, harç ve vekalet ücreti yönünden hüküm sonucunu HUMK m.438/7 uyarınca düzelterek onamıştır. Karara göre ölüm tarihinde murisin ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2) ve mirasçılar, TMK m.610'daki zımni kabul hâli bulunmadıkça her zaman aczin tespitini isteyebilir. Bu nitelikteki hükmen ret davasında TMK m.606'daki ret süresi uygulanmaz; dava alacaklılara husumet yöneltilerek, alacaklının dava tarihindeki ikametgâhı mahkemesinde görülür ve özel yetkili vekâletname sunulması zorunludur. Ayrıca davanın niteliği gereği, terekenin borca batık olduğunu bilemeyecek durumdaki alacaklı davalılar değil davacılar yargılama gideri ve harçtan sorumlu tutulmalı, davacılar lehine vekâlet ücretine hükmedilmemelidir.

Davacı vasi, vesayeti altındaki kişinin mirasbırakanından kalan terekenin borca batık olduğunu icra takibiyle öğrendiklerini ileri sürerek mirasın reddini istemiş; Yargıtay, açıklamaya göre davanın TMK m.605/2 uyarınca mirasın hükmen reddine (terekenin borca batık olduğunun tespitine) ilişkin olduğunu belirlemiştir. Mirasbırakanın ölümü anında ödemeden aczinin açıkça belli ya da resmen tespit edilmiş olması hâlinde miras kendiliğinden reddedilmiş sayıldığından, bu tür davalarda TMK m.606'da öngörülen ret süresi işlemez; uyuşmazlık süreye bağlı bir ret başvurusu değil, alacaklılara karşı açılan bir borca batıklık tespiti niteliğindedir. Bu nitelendirme ve 6100 sayılı HMK gereği görevli mahkemenin Sulh Hukuk değil Asliye Hukuk Mahkemesi olması nedeniyle, sulh mahkemesinin görev hususunu gözetmeden yargılamaya devamla karar vermesi hatalı bulunarak hüküm bozulmuş, bozma sebebine göre diğer yönlerin incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Davacılar, miras bırakanları babalarının sağlığında çok harcama yapıp yüklü borç bıraktığını belirterek mirası reddettiklerini beyan etmiş, mahkeme bu talebi reddetmiş ve hüküm temyiz edilmiştir. Yargıtay, olayları açıklamanın taraflara, hukuki nitelendirmenin ise hâkime ait olduğunu (HUMK m. 76) vurgulayarak, davacıların anlatımının TMK m. 605/2 uyarınca mirasın hükmen reddi (terekenin borca batık olduğunun tespiti) talebi olarak nitelendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması hâlinde miras reddedilmiş sayılacağından, TMK m. 606'da belirtilen ret süresinin bu davada uygulanmayacağı ifade edilmiştir. Mahkemece borç miktarının belirlenmesi, davanın alacaklılara yöneltilmesi ve davanın HUMK'un yürürlükte olduğu dönemde (5.9.2011) açıldığı gözetilerek borç miktarına göre görev yönünün değerlendirilmesi (23.12.1942 gün 24/29 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı) gerekirken, yazılı gerekçeyle davanın reddedilmesi isabetsiz bulunarak hüküm oybirliğiyle bozulmuştur.

Uyuşmazlık, eşi olan mirasbırakana ait bir araç nedeniyle vergi dairesince tahakkuk ettirilen vergi borcunu ve mirası kabul etmeyen davacının, terekenin ölüm tarihinde borca batık olması sebebiyle mirasın hükmen reddedildiğinin (TMK m.605/2) tespiti istemine ilişkindir. Mahkeme davayı hükmen redde yönelik kabul etmesine rağmen, mirasbırakanın ölüm tarihinden itibaren 3 aylık süre içinde açılmadığı gerekçesiyle reddetmiş; Yargıtay bu hükmü bozmuştur. Gerekçede, TMK m.606'da düzenlenen mirasın gerçek reddine ilişkin davada red hakkının belirli bir süre kısıtlamasına tabi tutulduğu, ancak hükmen ret bakımından herhangi bir zaman sınırlamasının bulunmadığı vurgulanmıştır. Buna göre terekeye sahiplenme bulunmadığı müddetçe mirasçıların bu davayı tereke alacaklılarına karşı her zaman açabileceği belirtilerek, m.606'daki süre kısıtlamasının hükmen ret istemine uygulanarak süre yokluğundan ret kararı verilmesinin hatalı olduğu sonucuna varılmıştır.