TMK Madde 409 Kısıtlamada dinlenme ve resmî sağlık kurulu raporu

Hazırlayan: Av. Saim İncekaşAdana BarosuGüncelleme: 09.06.2026

Özet 2 fıkra · ~1 dk okuma

TMK 409, savurganlık, bağımlılık ve benzeri sebeplerle kısıtlamada ilgilinin dinlenilmesini; akıl hastalığı veya zayıflığı sebebiyle kısıtlamanın ise resmî sağlık kurulu raporuna dayanmasını zorunlu kılar.

Yürürlükte Değişiklik var Son değişiklik: · 7499 s.K. m.6

Resmi Metin

İlgilinin dinlenilmesi ve bilirkişi raporu

Madde 409- (1) Bir kimse dinlenilmeden savurganlığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetimi veya isteği sebebiyle kısıtlanamaz.

(2) Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir. Resmî sağlık kurulu raporunun tanzimi için gereklilik bulunması halinde 436 ncı madde hükümleri uygulanır. Hâkim, karar vermeden önce, kurul raporunu göz önünde tutarak kısıtlanması istenen kişiyi dinleyebilir.

Değişiklik: · 7499 s.K. m.6

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Değişiklik Bilgisi

Bu maddenin metni aşağıdaki değişiklik ile güncel hâline gelmiştir. Madde yürürlüktedir; önceki ilgili metin aşağıda gösterilmiştir.

  1. Değişiklik cümle 7499 s.K. m.6
    Önceki metni ve farkı göster

    Eklenen ibare: «Resmî sağlık kurulu raporunun tanzimi için gereklilik bulunması halinde 436 ncı madde hükümleri uygulanır.»

    Değişiklikten önceki metin - yürürlükte değildir: Bir kimse dinlenilmeden savurganlığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetimi veya isteği sebebiyle kısıtlanamaz. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir. Hâkim, karar vermeden önce, kurul raporunu göz önünde tutarak kısıtlanması istenen kişiyi dinleyebilir. Kabul: 2 Mart 2024 · Yürürlük: 12 Mart 2024 · RG: 12.3.2024, Sayı 32487 Kaynaklar: TBMM 4721 ilk kabul metni · TBMM 7499 s.K. m.6

Eski metnin tam karşılaştırması için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

Madde, kısıtlama kararının hangi usule ait koşullarla verilebileceğini iki fıkra üzerinden çerçeveler. Birinci fıkra savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim ve isteğe dayalı kısıtlama hâllerinde ilgilinin dinlenilmesini zorunlu kılar; dinlenilme şartı yerine getirilmeden bu sebeplerle kısıtlama kararı verilemez. İkinci fıkra akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamayı resmî sağlık kurulu raporu şartına bağlar; ek olarak 436 ncı madde hükümlerinin gerekirse devreye gireceği belirtilmiştir. Hâkime kurul raporunu göz önünde tutarak ilgiliyi dinleme imkânı tanınmıştır; bu yetki, salt kâğıt üzerindeki rapor temelinde kısıtlama yapılmasını engelleyerek kişinin gıyabında karar verilmesinin önüne geçer. Düzenleme önceki 359 uncu maddeden kısmen değiştirilerek arılaştırma sürecinden geçirilmiştir.

Gerekçe

Bu gerekçe 4721 sayılı Kanunun ilk kabul metnine aittir; sayfadaki hüküm daha sonra düzenleme görmüştür.

Madde yürürlükteki 359 uncu maddeden kısmen değiştirilerek ve arılaştırılarak alınmıştır. Savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşam tarzı, kötü yönetim ve isteğe bağlı kısıtlama hallerinde kişinin dinlenmesi zorunluluğu öngörülmüştür.

Maddenin ikinci fıkrasında akıl hastalığı ve akıl zayıflığı sebepleriyle kısıtlamanın ancak resmi sağlık kurulu raporu ile mümkün olduğu kabul edilmektedir. Bu fıkraya eklenen yeni bir hükümle, hakimin kurul raporuna rağmen, bu rapor göz önünde tutularak kısıtlanması istenen kişiyi dinleyebilmesi öngörülmüştür. Bu hüküm sayesinde, uygulamada zaman zaman yakınmalara neden olan, kötüniyetli olarak, aslında akıl hastası ya da akıl zayıfı olmadığı halde kişilerin gıyaplarında mahkeme kararlarıyla kısıtlanmalarının önüne geçilmek istenmiştir.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş 1.HD içtihatları

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E. 2013/512 K. 2013/5752 Bozma
Miras Mülkiyet Tanıkla İspat Usul

Fiil ehliyetinin değerlendirilmesinde akıl hastalığı veya akıl zayıflığı TMK m.409/2 uyarınca resmi sağlık kurulu (Adli Tıp Kurumu) bilirkişi raporu ile belirlenmeli, ehliyetsizlik kamu düzeninden olduğundan öncelikle araştırılmalıdır.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Tapu iptali-tescil, muris muvazaası ve tenkis davasında miras bırakanın temlik tarihindeki fiil ehliyetinin (ehliyetsizlik iddiası) nasıl saptanacağı. Değerlendirme: Ehliyetsizlik kamu düzenindendir, önce incelenmelidir; TMK m.9-10-15 ışığında ayırt etme gücü araştırılmalı, tüm sağlık belgeleri toplanıp dosya Adli Tıp Kurumu'na gönderilerek akit tarihinde ehliyet raporu alınmalıdır. Sonuç: Noksan soruşturmayla hüküm kuran yerel mahkeme kararı BOZULMUŞTUR.

Kararı incele →

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E. 2013/1774 K. 2013/6800 Bozma
Usul m.409/2

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığına dayalı ehliyetsizlik iddiasında, TMK m.409/2 gereği bu durum bilirkişi raporuyla, özellikle Adli Tıp Kurumu gibi en yetkili sağlık kurulundan alınacak raporla belirlenmelidir.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Ehliyetsizlik ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali-tescil/tenkis davasında, akit tarihinde miras bırakanın hukuki ehliyetinin nasıl tespit edileceği. Değerlendirme: Ehliyetsizlik kamu düzenine ilişkin olduğundan öncelikle incelenmeli; tüm deliller toplanıp, TMK m.409/2 uyarınca akıl hastalığı/zayıflığı resmi sağlık kurulundan, özellikle Adli Tıp Kurumundan alınacak raporla belirlenmelidir. Sonuç: Eksik soruşturmayla hüküm kurulması doğru olmadığından karar BOZULMUŞTUR.

Kararı incele →

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E. 2013/5846 K. 2013/8459 Bozma
Usul m.409/2

TMK m.409/2 uyarınca bir kimsenin akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, ayırt etme gücünün varlığı/yokluğunun saptanmasında resmî bilirkişi raporuyla (özellikle Adli Tıp Kurumu Dördüncü İhtisas Kurulu) belirlenmelidir.

Detaylı özeti gör

Ehliyetsizlik ve vekalet görevinin kötüye kullanılması nedenine dayalı tapu iptal ve tescil davasında yerel mahkeme bir yıllık hak düşürücü süre gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire, kamu düzeniyle ilgili ehliyetsizlik iddiasının öncelikle araştırılması gerektiğini, mirasbırakanın işlem ehliyetinin TMK m.409/2 uyarınca Adli Tıp Kurumu Dördüncü İhtisas Kurulu raporuyla saptanması gerektiğini belirtmiştir. Sonuç: Eksik inceleme nedeniyle hüküm BOZULMUŞTUR.

Kararı incele →

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E. 2013/6880 K. 2013/8297 Bozma
Usul Mülkiyet m.409/2

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığına dayalı ehliyetsizlik iddiasının değerlendirilmesinde, TMK m.409/2 uyarınca bu durumun resmi sağlık kurulu (Adli Tıp Kurumu) bilirkişi raporu ile belirlenmesi zorunludur.

Detaylı özeti gör

Ehliyetsizlik, vekalet görevinin kötüye kullanılması ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davasında yerel mahkeme davayı reddetmiştir. Daire, kamu düzenine ilişkin ehliyetsizlik iddiasının öncelikle araştırılması gerektiğini; tüm delillerin, doktor raporlarının toplanıp Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerektiğini, zira TMK m.409/2 uyarınca akıl hastalığı/zayıflığının bilirkişi raporu ile belirlenmesinin zorunlu olduğunu vurgulamıştır. Eksik soruşturmayı isabetsiz bulmuştur. Sonuç: Hüküm bozulmuştur.

Kararı incele →

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E. 2012/12030 K. 2013/419 Bozma
Tanıkla İspat Miras Mülkiyet Usul

TMK m.409/2 uyarınca akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle ehliyetsizlik iddiası bilirkişi (Adli Tıp Kurumu) raporuyla belirlenmeli; ayırt etme gücü göreceli ve teknik bilgi gerektirdiğinden en yetkili sağlık kurulundan rapor alınması zorunludur.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Ehliyetsizlik ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali/tescil, olmazsa tenkis davasında 106 yaşındaki miras bırakanın temlik tarihindeki hukuki ehliyetinin araştırılıp araştırılmadığı. Değerlendirme: Hukuki ehliyetsizlik kamu düzenindendir; önce incelenmeli, tüm deliller ve sağlık kayıtları toplanıp dosya Adli Tıp Kurumu'na gönderilerek akit ve vekaletname tarihinde ehliyet yönünden rapor alınmalıdır. Mahkemece bu araştırma yapılmamıştır. Sonuç: Hüküm bozulmuştur.

Kararı incele →

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2021/2505 K. 2022/168 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Alkol bağımlılığı nedeniyle TMK 406 uyarınca kısıtlanan kişi, TMK 409 gereği dinlenmeden karar verilemez. Adana BAM, kısıtlının dinlenmemesini ve vasinin adres durumunun araştırılmamasını eksik inceleme sayarak kararı kaldırdı.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: İlk derece mahkemesi K3'ı alkol bağımlılığı nedeniyle TMK 406 uyarınca kısıtlayıp vasi atamış; ancak kısıtlanan kişi dinlenmeden karar verilmiştir. Adana BAM, TMK 409 gereğince kısıtlı adayının dinlenmesi gerektiğini ve vasinin adres değişikliği durumunun araştırılmadığını tespit ederek eksik inceleme nedeniyle kararı esası incelenmeden kaldırmış ve dosyayı mahkemesine iade etmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2021/474 K. 2021/846 İstinaf Kabulü / Kaldırma

TMK m.409/2'ye göre akıl hastalığı/zayıflığı nedeniyle kısıtlamaya ancak resmi sağlık kurulu raporu üzerine karar verilebilir. Adana BAM, vesayetin kamu düzenine ilişkin olduğunu belirterek yatalaklık gerekçesiyle rapor alınmamasını eksik inceleme saymıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Kısıtlı adayının malvarlığını yönetemeyip darlık ve yoksulluk tehlikesine düştüğü iddiasıyla açılan kısıtlama ve vasi atanması davasında ilk derece mahkemesi talebi reddetmiş, vasi adayı vekili istinafa başvurmuştur. Adana BAM, kısıtlı adayının yatalak olması nedeniyle hastaneye sevk edilemediğini, vesayet hükümlerinin kamu düzenine ilişkin olup re'sen araştırma gerektirdiğini; akıl sağlığı yönünden resmi sağlık kurulu raporu alınması ile malvarlığını kötü yönetme/savurganlık yönünden mali müşavir bilirkişi incelemesi yapılması gerekirken eksik araştırma ile karar verildiğini saptamıştır. Bu nedenle istinaf başvurusunu kabul edip ilk derece kararını esası incelenmeden HMK m.353/1-a-6 uyarınca kaldırarak dosyayı mahkemesine iade etmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2021/292 K. 2021/866 İstinaf Kabulü / Kaldırma

TMK m.409/2 uyarınca akıl hastalığı/zayıflığı nedeniyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporuyla karar verilir. Adana BAM, dosyadaki engelli sağlık kurulu raporunun vasi gerekip gerekmediği yönünde tespit içermediğini belirterek resmî rapor alınması için kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Zihinsel rahatsızlığı bulunan oğlunun kısıtlanması ve kendisinin vasi atanması talebiyle açılan vesayet davasında ilk derece mahkemesi kısıtlamaya karar vermiş, kısıtlı adayının babası karar istinaf etmiştir. Adana BAM, dosyaya sunulan engelli sağlık kurulu raporunun kişiye vasi ya da yasal danışman atanmasının gerekip gerekmediği konusunda tespit içermediğini; vesayetin kamu düzenini ilgilendirip re'sen araştırmayı gerektirdiğini belirtmiştir. Kısıtlı adayının tam teşekküllü devlet hastanesine sevkiyle resmi sağlık kurulu raporu alınması, gerekirse yasal danışman atanması yönünden araştırma yapılması gerekirken eksik inceleme ile hüküm kurulması yerinde görülmeyerek, karar esası incelenmeden HMK 353/1-a-6 uyarınca kaldırılmıştır.

Kararı incele →

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.

© . Tüm hakları Avukat Saim İncekaş’a aittir.

Feragat: Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amacıyla sunulur; mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Buradaki açıklamalar hukuki danışma değildir. Herhangi bir işlem yapmadan önce dosyanıza özel profesyonel görüş alınız.

İlişki ve KVKK: Bu site üzerinden iletişime geçmeniz tek başına avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir; bkz. Aydınlatma Metni.

TMK Madde 409 - Kısıtlamada dinlenme ve…

→ İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!