TBK Madde 77 Sebepsiz zenginleşme: Genel olarak

Özet 2 fıkra · ~2 dk okuma

TBK 77, haklı bir sebep olmaksızın bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen kişiyi bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlü kılar; bu yükümlülük özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan, gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğar.

Resmi Metin

Genel olarak

Madde 77- (1) Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.

(2) Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Sebepsiz zenginleşme alacağı uygulamada çoğu zaman bir “yedek” talep olarak gündeme gelir: Sözleşmeye dayanan istem (örneğin ifa veya tazminat) ya da mülkiyete dayanan istihkak yoluyla sonuca ulaşılamadığında bu temele dönülür. Geçersiz veya sonradan ortadan kalkan bir sözleşme uyarınca yapılan ödemelerin, hata sonucu fazladan ödenen tutarların ya da sebebi gerçekleşmeyen avansların geri alınmasında pratik karşılığı vardır.

Dava açarken talebi yalnızca bu temele sıkıştırmak yerine, mümkünse asıl sözleşmesel/aynî talebi öne koyup sebepsiz zenginleşmeyi terditli olarak ileri sürmek isabetlidir; çünkü çoğu davada zenginleşme talebine ancak diğer yol kapandığında ihtiyaç duyulur. İspat yükü davacıdadır: Karşı tarafın malvarlığında meydana gelen artışı, kendi malvarlığındaki azalmayı ve aradaki haklı sebebin yokluğunu ortaya koymak gerekir. Talep edilebilecek tutar, karşı tarafın elde ettiği zenginleşme ile sınırlıdır; bu, klasik tazminattan ayrılan en kritik noktadır.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 77. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

818 sayılı Borçlar Kanununun 61. maddesini karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 76. maddesinde, sebepsiz zenginleşmenin koşulları düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununda, 61. maddeyle başlayan “Üçüncü Fasıl / Haksız bir fiil ile mal iktisabından doğan borçlar” şeklindeki üst başlığın öğretide eleştirildiği göz önünde tutularak, bu üst başlık, Tasarıda “Üçüncü Ayırım / Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borç İlişkileri” şekline dönüştürülmüştür. 818 sayılı Borçlar Kanununun 61. maddesinin kenar başlığında kullanılan “A. Şartlar / I. Umumiyet itibariyle” şeklindeki ibareler, Tasarıda “A. Koşulları / I. Genel olarak” şeklinde değiştirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 61. maddesinde, “Haklı bir sebep olmaksızın aharın zararına mal iktisap eden kimse, onu iadeye mecburdur” denildiği halde, öğreti ve uygulamada ortaya çıkan yeni anlayışa uygun olarak Tasarının 76. maddesinin birinci fıkrasında “Haklı bir sebep olmaksızın bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.” denilmektedir.

Tasarının 76 ncı maddesinin ikinci fıkrasında, başlıca sebepsiz zenginleşme çeşitleri sayılmıştır.

İlgili Yargıtay Kararları - TBK m.77 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2018/2859 K. 2019/7239 Bozma

Kiracının kiralanana yaptığı zorunlu ve faydalı giderler ile kiralananda bırakıp kiralayanca benimsenerek kullanılan eşyalar bakımından, sebepsiz zenginleşen kiralayandan bu bedeller sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca istenebilir.

Detaylı özeti gör

Davacı, belediyeye ait taşınmazı belediyeden kiralayan spor kulübünden alt kira sözleşmesiyle kiralamış; belediyenin spor kulübüyle olan sözleşmeyi feshetmesi üzerine kiralananı tahliye etmek zorunda kalmıştır. Davacı, kiralanana yaptığı masraflar ile satın alınacağı söylenerek kiralananda bıraktığı eşyaların bedelinin, sebepsiz zenginleşen belediyeden tahsilini istemiştir. Yerel mahkeme, davacının harcamaları kendi iradesiyle yaptığı ve taraflar arasında sözleşme bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ise sebepsiz zenginleşenin belediye olduğunu, davacının faydalı ve zorunlu giderleri isteyebileceğini belirterek; bilirkişi aracılığıyla imalatların zorunlu/faydalı mı yoksa lüks mü olduğunun tek tek tespit edilmesi, yıpranma payı düşülmüş rayiç değerlerin ve belediyece benimsenip kullanılan eşyaların incelenmesi gerektiğini vurgulayarak hükmü davacı yararına bozmuştur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2019/2175 K. 2019/5194 Bozma

Haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığı veya emeğinden zenginleşen bunu geri vermekle yükümlüdür; iade talebinde iade borcunun kapsamı ile fakirleşme ve zenginleşme zamanı belirlenmeli, zenginleşme yoksa iade istenemez.

Detaylı özeti gör

Davacıların ve davalıların murisleri arasında 1958'de yapılan fiili taksim sözleşmesi uyarınca zilyetliği devralınan taşınmaza davacıların murisinin fıstık ağaçları diktiği; davacıların öncelikle tapu iptal-tescil, bu mümkün olmazsa dikilen ağaçların bedelinin tazminini istediği uyuşmazlıkta yerel mahkeme, kadastro tespitinden itibaren 10 yıllık hak düşürücü sürenin geçmesi nedeniyle tapu iptal-tescil talebini reddetmiş, tazminat talebini ise kabul etmiştir. Yargıtay, dava tarihi itibariyle taşınmazın halen davacıların kullanımında olup zilyetliğin devam ettiğini, bu nedenle davalıların davacılar aleyhine sebepsiz zenginleşmediğini ve davacıların ağaç bedelini istemekte hukuki yararının bulunmadığını belirterek; hukuki yarar yokluğundan usulden red gerekirken tazminat talebinin kabul edilmesini davalılar yararına bozmuştur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2017/1757 K. 2017/8442 Bozma

Sebepsiz zenginleşmeye dayanılarak yapılan giderlerin karşı taraftan istenebilmesi için, bu giderlerin bir tarafın malvarlığından çıkıp diğerinin malvarlığına geçerek onu zenginleştirmiş olması gerekir; aksi halde iade yükümlülüğü doğmaz.

Detaylı özeti gör

Kira sözleşmesinden doğan haklar kendisine temlik edilen davacı şirket, davalıların kiraladıkları işyerini üçüncü kişiye satması ve yeni malikin tahliye ihtarı üzerine yeni bir işyeri kiralayıp taşınmak zorunda kaldığını, davalının sözleşmeye tahliye koruması şartı koyma yükümlülüğüne aykırı davrandığını ileri sürerek taşınma masrafları, yeni yere yapılan faydalı giderler, makine-ekipman nakil ve montaj bedelleri ile manevi tazminat istemiştir. Sulh hukuk mahkemesi davayı kısmen kabul etmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, feshin haksız olduğunu ve kiracının erken sona erme nedeniyle uğradığı zararları isteyebileceğini, ancak yeni kiralanana yapılan faydalı masrafların yalnızca yeni kiraya verenden istenebileceğini, bu kapsamda sadece makine-ekipman nakil ve montaj kalemlerinin talep edilebileceğini belirtmiş; bu giderleri ayrıştıran ek bilirkişi raporu alınmadan hüküm kurulmasını isabetsiz bularak kararı davalı yararına bozmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - TBK m.77 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2022/846 K. 2025/686 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Kooperatife borcu bulunmadığı halde, icra dosyasındaki sıra cetveli uyarınca ipotek alacaklısı görünen kooperatife yapılan ödemenin geri alınması isteminin istirdat davası değil, TBK m.77 anlamında sebepsiz zenginleşmeye dayalı alacak davası olarak nitelendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Uyuşmazlık, icra dosyasındaki sıra cetveline göre davalı kooperatife yapılan ödemenin, davacının bu kooperatife borcu bulunmadığı ileri sürülerek iadesi istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiştir. Kooperatif istinafında hak düşürücü süreye, zamanaşımına ve ibranameye dayanmıştır. Daire, davanın istirdat değil sebepsiz zenginleşmeye dayalı alacak davası olarak nitelendirilmesi gerektiğini, geri isteme hakkının doğduğu tarihten itibaren iki yıllık sürenin dava tarihinde dolmadığını, tek imzalı ve alacaklı yerine borçlu tarafından düzenlenen belgenin geçerli ibraname sayılamayacağını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2021/924 K. 2022/340 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Başkasının arazisine yapılan yapı nedeniyle malzeme sahibine tanınan temliken tescil ve tazminat hükümlerinin sebepsiz zenginleşmenin özel bir hâlini oluşturduğu, zenginleşmeyen bakımından iade borcunun doğmayacağı belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Uyuşmazlık, başkasının taşınmazına bina yapımı nedeniyle tapu iptali-tescil, olmazsa irtifak hakkı tesisi (TMK m.724) istemine ilişkindir. Adana BAM, somut olayda taşkın yapı bulunmadığını, durumun haksız inşaat niteliğinde olduğunu ve davacının TMK m.723 kapsamında tazminat da istemediğini saptayarak irtifak hakkı tesisi koşullarının oluşmadığını belirledi.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2020/714 K. 2020/1410 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Malzeme sahibinin mülkiyete yönelik isteğinin kabulü için inşaatın kaldırılmasının daha önce istenmemiş veya bu istemin reddedilmiş olması ve malzeme malikinin tazminat istememiş olması aranmış; bu hükümlerin sebepsiz zenginleşmenin özel bir hâli olduğu belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacılar, taşınmazlarına komşu parsel malikleri davalıların duvar, sundurma, makine montajı gibi yapılarla tecavüzünün önlenmesini ve kal'i istemiş; davalılar iyiniyetli olduklarını ileri sürerek temliken tescil talebinde bulunmuştur. Adana BAM, çapa bağlı taşınmazda mülkiyetin kapsamını çap kaydının belirlediğini, davacının çap dışına çıkarak taşkın inşaat yapmasının iyiniyetli sayılamayacağını ve iyiniyet koşulu gerçekleşmediğinden temliken tescil talebinin reddinin usul ve yasaya uygun olduğunu saptamıştır. Bu nedenle tarafların istinaf başvurularını esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2020/590 K. 2020/1277 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Başkasının taşınmazına ağaç dikilmesi hâlinde, taşınmazın ağaçlı ve ağaçsız değerinin ayrı ayrı bilirkişiye tespit ettirilerek aradaki farkın sebepsiz zenginleşme oluşturup oluşturmayacağının araştırılacağı belirtilmiş, bu inceleme yapılmadan verilen karar kaldırılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Asıl davada arazi maliki, komşu parsel maliki davalının ağaç dikerek elatmasının önlenmesi, ağaçların kal'i ve ecrimisil istemiş; davalı birleşen davada iyiniyetle diktiği ağaçların değeri zeminden fazla olduğundan taşkın alanın bedeli karşılığı temliken tescilini, olmazsa ağaç bedelini talep etmiştir. İlk derece mahkemesi asıl davayı kabul edip elatmanın önlenmesi ve kal'e karar vermiş, davalının iyiniyetini ispatlayamadığı gerekçesiyle temliken tescil ve tazminat taleplerini reddetmiştir. Adana BAM, ağaçların yıkımının fahiş zarar doğurup doğurmayacağının ve davacının da kötüniyetli olup olmadığının araştırılmadığını saptayarak istinaf başvurusunu kabul etmiş ve kararı kaldırmıştır.

Adana BAM · İstinaf · 6. Hukuk Dairesi E. 2019/998 K. 2020/811 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Malzeme sahibinin iyiniyetli olmaması hâlinde hükmedilecek miktarın, malzemenin arazi maliki için taşıdığı en az değeri geçmeyebileceği; bu hükümlerin sebepsiz zenginleşmenin özel bir hâli olduğu ve iyiniyetin mahkemece kendiliğinden gözetildiği belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Uyuşmazlık, önalım davasıyla el değiştiren taşınmaza yapılan bağ tesisi ve sulama sistemi masraflarının sebepsiz zenginleşme nedeniyle tahsiline ilişkindir. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabulle yüksek bir bedele hükmetmiştir. Adana BAM, önalım davasında iyiniyetli olmadığı belirlenen davacının TMK m.723 uyarınca yalnızca asgari levazım bedelini isteyebileceğini, hesaplamanın bu ölçüye göre yapılması gerektiğini değerlendirmiştir.

Diğer kararlar (5)
Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2020/371 K. 2020/1142 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Çaplı taşınmaza elatmanın önlenmesi ve kal ile temliken tescil istemlerinin birlikte görüldüğü uyuşmazlıkta, başkasının arazisinde yapılan yapıya ilişkin hükümlerin sebepsiz zenginleşmenin özel bir hâli olduğu ve zenginleşmeyen kişinin iade borcunun doğmayacağı belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, komşu parsel maliki davalının taşınmazına duvar örerek elatmasının önlenmesini ve duvarın kal'ini istemiş, davalı ise savunma yoluyla taşkın kısmın bedeli karşılığı adına temliken tescilini talep etmiştir. İlk derece mahkemesi elatmanın önlenmesi ve kal'e karar vermiş, ancak davalının temliken tescil talebi hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar vermemiştir. Adana BAM, taşkın inşaata dayalı elatma/yıkım davasında savunma yoluyla temliken tescil istenebileceğini gözeterek bu talep hakkında hüküm kurulmamasını isabetsiz bulmuş ve istinaf başvurusunu kabul ederek kararı kaldırmıştır.

Adana BAM · İstinaf · 6. Hukuk Dairesi E. 2019/957 K. 2020/757 Düzelterek Esastan Red

Taşınmazı tapu siciline dayanarak devreden eski kayıt maliki yönünden sebepsiz zenginleşme koşullarının oluşmadığı kabul edilmiş ve bu davalıya karşı açılan davanın esastan reddine karar verilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, tapuya güvenerek satın aldığı taşınmazın sonradan orman sayılan yerden çıktığını ileri sürerek satış bedelinin iadesi/tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi taşınmazın halen davacı adına kayıtlı olması ve davacının henüz zararının doğmaması nedeniyle Hazine yönünden, kusur bulunmaması nedeniyle Belediye ve satıcı yönünden davayı reddetmiştir. Adana BAM, davacının istinafını esastan reddetmiş; Belediye ve Hazinenin pasif husumet ehliyeti bulunmadığını, satıcı yönünden sebepsiz zenginleşme koşullarının oluşmadığını saptayarak ilk derece kararını kaldırıp düzelterek yeniden hüküm kurmuştur.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2019/1295 K. 2020/3 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Başkasının taşınmazına yapılan yapıya ilişkin hükümlerin esas itibarıyla sebepsiz zenginleşmenin özel bir hâli olduğu ve zenginleşme gerçekleşmemişse iade borcunun doğmayacağı belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı malikin, tapulu taşınmazına taşan ruhsatsız yapı nedeniyle açtığı elatmanın önlenmesi ve yıkım (kal) davasında davalı, savunma yoluyla taşan kısmın bedeli karşılığı adına tescilini istemiş; ilk derece mahkemesi davalının uzun süreli iyiniyetli zilyetliği ve yıkımda fahiş zarar doğacağı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Adana BAM; taşkın inşaatta (TMK 725) savunma yoluyla temliken tescil istenebileceği gözetilmeden harç yatırılmadığı gerekçesinin hatalı olduğunu, ayrıca TMK 683 kapsamındaki elatmanın önlenmesi talebinin incelenmediğini ve davalının iyiniyet koşulunun araştırılması gerektiğini saptamıştır. İstinaf başvurusu HMK 353/1-a-6 uyarınca kabul edilerek ilk derece kararı kaldırılmış, dosya mahkemesine gönderilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2018/1286 K. 2018/1315 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Yapının aşırı zarar nedeniyle yıkılamaması hâlinde taşınmaz malikinin malvarlığında sebepsiz zenginleşme doğacağından malzeme malikine uygun bir tazminat ödeneceği, malzeme maliki iyiniyetli değilse bu tazminatın levazımın en az kıymetini geçemeyeceği belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacılar, davalıya ait komşu parselin bir kısmına el atarak diktikleri greyfurt ağaçları nedeniyle taşkın yapı/ağaç hükümlerine dayanarak tapu iptali-tescil, aksi halde tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi tescil talebini reddedip, taşınmaz değerinin ağaçların değerinden yüksek ve davacının iyiniyetli olmadığı gerekçesiyle yalnız ağaçların asgari levazım değeri olan 15.504 TL'lik tazminata kısmen hükmetmiştir. Adana BAM, ilk derece kararını usul ve esas yönünden hukuka uygun bulmuş, taraf vekillerinin istinaf başvurularını HMK 353/1-b-1 uyarınca esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2018/886 K. 2018/953 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Başkasının taşınmazına yapılan yapı ve dikilen ağaçlara ilişkin hükümlerin sebepsiz zenginleşmenin özel bir hâli olduğu; taşınmazın ağaçlı ve ağaçsız değeri arasındaki farkın zenginleşme oluşturup oluşturmadığının araştırılmasına işaret edilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Asıl davada davacı, paylı mülkiyetteki tarlada davalı K3'in hissesi dışına el atıp narenciye diktiğini ileri sürerek elatmanın önlenmesini; karşı davada K3 ise iyiniyetli olduğunu öne sürerek TMK m.724 uyarınca tazminat karşılığı temliken tescil istemiştir. İlk derece mahkemesi taraflar arasında fiili taksim bulunduğu ve temliken tescil şartları oluşmadığı gerekçesiyle asıl ve karşı davayı ayrı ayrı reddetmiştir. Adana BAM, paylı mülkiyette davalının hissesi oranında kullanıp kullanmadığını bilebilecek durumda olduğunu ve ağaç değerinin zemin değerinden açıkça fazla olmadığını belirterek kararı yerinde bulmuş, tarafların istinaf başvurularını esastan reddetmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!