Görevsizlik Kararı Nedir?

Görevsizlik kararı, mahkemelerin görev alanı dışında bir davayı ele alması durumunda verilir. Mahkemeler, davanın konusuna ve niteliğine göre belirli davalarda görev yapar. Hukuk davalarında görev kural olarak dava konusunun değerine göre belirlenmez (HMK m.2, m.4); ceza davalarında ise kural olarak suçun türü ve kanunda öngörülen cezanın üst sınırı belirleyicidir (5235 sayılı Kanun m.12, m.14). Görevsizlik kararı, en çok şu durumlarda gündeme gelir:

1. Yanlış Mahkemede Açılan Dava: Örneğin, ticari bir davanın sulh hukuk mahkemesi yerine asliye ticaret mahkemesinde açılması gerekebilir.
2. Özel Hukuk Mahkemelerinde Görevsizlik Kararı: Özel hukuk davalarında mahkemelerin görev alanı, esas olarak 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ile belirlenmiştir. HMK, malvarlığına ilişkin davalar, şahıs varlığı hakları gibi konularda hangi mahkemenin görevli olduğunu açıklar. Mahkeme açılan davaya bakmakla görevli değilse görevsizlik kararı verir ve dosya, taraflardan birinin talebi üzerine görevli mahkemeye gönderilir. Örneğin, HMK’ya göre malvarlığına ilişkin davalarda genellikle asliye hukuk mahkemeleri görevliyken, kira ilişkisi gibi belirli davalarda sulh hukuk mahkemesi görevli olabilir.
3. Ceza Mahkemelerinde Görevsizlik Kararı: Ceza davalarında görevsizlik kararının usulü 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ile düzenlenir; hangi ceza mahkemesinin görevli olduğunu ise başta 5235 sayılı Kanun olmak üzere kanunlar belirler. Örneğin, ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlara ve yağma gibi kanunda tek tek sayılan suçlara ağır ceza mahkemesi, kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m.11, m.12). Ceza mahkemesi, suçun niteliğinde veya delillerin durumunda bir değişiklik fark ederse görevsizlik kararı verebilir. Ancak, CMK 6. maddeye göre duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiği gerekçesiyle dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez.
4. Mahkemenin Görev Kurallarına İlişkin İnceleme: Mahkemeler, görev kurallarını dava şartı olarak değerlendirir ve davanın her aşamasında kendiliğinden göreve ilişkin inceleme yapabilir. Taraflar, yargılamanın her aşamasında görev itirazında bulunabilir.

Özel hukuk davalarında görevsizlik kararı sonrası süreç, tarafların bu karara nasıl tepki verdiğine bağlı olarak ilerler. Öncelikle, görevsizlik kararı verildiğinde taraflardan biri iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini talep etmelidir. Bu süre, karar verildiği anda kesinse kararın tebliğinden, kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmişse kesinleşme tarihinden, kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğinden işlemeye başlar (HMK m.20/1). Eğer bu süre içinde dilekçe ile talep yapılmazsa, dava açılmamış sayılır ve görevsizlik kararı veren mahkeme bu konuda resen karar verir. (Görevsizlik kararı üzerine dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi dilekçesini inceleyiniz) Dosya, görevli mahkemeye gönderildiğinde, bu mahkeme taraflara kendiliğinden davetiye gönderir ve davaya kaldığı yerden devam eder. Tarafların görevsiz mahkemede yaptığı usul işlemleri, görevli mahkemede de geçerli kabul edilir.

Ceza davalarında görevsizlik sonrası süreçte ise, tarafların kararı öğrendikleri günden itibaren iki hafta içinde itiraz hakkı bulunmaktadır (CMK m.268/1). Bu süre içinde itiraz edilmezse görevsizlik kararı kesinleşir ve mahkeme dosyayı kendiliğinden görevli mahkemeye gönderir (CMK m.5/1). Görevli mahkeme taraflara tebligat gönderir. Görevsiz mahkemenin yaptığı işlemler, yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında hükümsüz olduğundan sanığın sorgusu gibi işlemler görevli mahkemede yeniden yapılır (CMK m.7).

Görevsizlik kararına karşı kanun yoluna başvurulabilir. Bu yolun adı hukuk davalarında istinaf, ceza davalarında itirazdır. Süre iki yolda da kural olarak iki haftadır; ancak sürenin başladığı an ve dosyayı inceleyecek merci iki dava türünde farklıdır. Ayrı ayrı izah edelim:

• Özel Hukuk Davalarında Görevsizlik Kararına İtiraz: Özel hukuk davalarında görevsizlik kararına karşı başvurulacak kanun yolu, teknik adıyla itiraz değil istinaftır (HMK m.341). İstinaf süresi, gerekçeli kararın taraflara tebliğ (yazılı bildirim) edilmesinden itibaren iki haftadır (HMK m.345). Bu süre içinde istinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilir (HMK m.343). İstinaf yoluna başvurulması halinde dosya, incelemeye yetkili Bölge Adliye Mahkemesine gönderilir. Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen malvarlığı davalarında ise görevsizlik kararı kesindir ve istinaf edilemez; ancak manevi tazminat davalarında miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.341/2).
• Ceza Davalarında Görevsizlik Kararına İtiraz: Ceza davalarında da görevsizlik kararına itiraz mümkündür (CMK m.5/2). Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) uyarınca bu itiraz, kararın tefhim veya tebliğ edilmesinden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır (CMK m.268/1). Bu süre, 7499 sayılı Kanun’la 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır. Kararı veren mahkeme itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir, görmezse dosyayı itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir (CMK m.268/2). İtirazı yerinde bulan merci görev konusunda da karar verir; mahkemenin görevli olduğu sonucuna varırsa görevsizlik kararını kaldırır ve dava aynı mahkemede görülmeye devam eder. Merciin bu kararı kesindir (CMK m.271/2, m.271/4). Örneğin, asliye ceza mahkemesinin verdiği görevsizlik kararına itiraz edilirse, dosya, yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine gönderilir. Ağır ceza mahkemesinin verdiği görevsizlik kararına yapılan itirazı ise üst derece bir mahkeme incelemez. O yerde birden çok ağır ceza mahkemesi varsa itirazı numara olarak kendisini izleyen mahkeme inceler, son numaralı mahkemenin kararını birinci mahkeme inceler. Tek ağır ceza mahkemesi olan yerde itirazı en yakın ağır ceza mahkemesi inceler (CMK m.268/3-c).

Görevsizlik kararının hukuki dayanağı, özel hukuk davaları ve ceza davalarına göre farklı kanunlarla düzenlendiğini yukarıda açıklamıştım. Her iki dava türüyle ilgili kanun maddelerinin özetlerini sırasıyla şu şekilde belirtelim:

• Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 1: Mahkemelerin görevi, sadece kanunla düzenlenir ve kamu düzeniyle ilgilidir.
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 2: Asliye hukuk mahkemeleri, malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalarda, aksine bir düzenleme yoksa görevlidir.
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 4: Sulh hukuk mahkemeleri; kira alacakları dahil kira ilişkisinden doğan bütün davalara, mal paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi davalarına, zilyetlik koruma davalarına ve kanunla belirlenen diğer davalara bakar.
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 20: Görevsizlik veya yetkisizlik kararı üzerine yapılacak işlemler
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 331/2: Görevsizlik veya yetkisizlik kararı sonrası davaya başka mahkemede devam edilirse, yargılama giderlerine o mahkeme karar verir. Devam edilmezse, ilk mahkeme talep üzerine davacıyı yargılama giderlerini ödemeye mahkûm eder.
• Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 3: Mahkemelerin görevleri kanunla belirlenir.
• Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 4: Mahkeme, kovuşturmanın her aşamasında görevli olup olmadığını kendiliğinden (re’sen) belirleyebilir. Görev uyuşmazlığı durumunda, görevli mahkemeyi ortak yüksek mahkeme belirler.
• Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 5: İddianamenin kabulünden sonra davanın mahkemenin görevini aştığı anlaşılırsa, dosya görevli mahkemeye gönderilir. Adli yargıda verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz edilebilir.
• Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 6: Suçun hukuki niteliğinin değiştiği gerekçesiyle duruşma sırasında görevsizlik kararı verilip dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez.
• Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 7: Görevli olmayan mahkeme veya hakimin yaptığı işlemler, yenilenemeyecekler dışında geçersizdir.

Yargıtay’ın görevsizlik kararları ile ilgili çeşitli içtihatları, alt mahkemelere ve vatandaşlara yol gösterici niteliktedir. Bazı Yargıtay kararlarının önemli özetleri:

• Nitelikli dolandırıcılık suçu 25 Aralık 2025’e kadar Ağır Ceza Mahkemesinin görev alanındaydı: Yargıtay, asliye ceza mahkemesinin nitelikli dolandırıcılık suçuna ilişkin olarak kendisini görevli görmesini ve hüküm kurmasını doğru bulmamıştır. Yargıtay, bu suçun ağır ceza mahkemesinin görev alanına girdiğini belirterek görevsizlik kararı verilmesi gerektiği yönünde karar vermiştir. (Yargıtay 15. Ceza Dairesi 2019/10102 Esas, 2020/1052 Karar sayılı kararı) Ancak 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun, nitelikli dolandırıcılığı ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlar listesinden çıkarmıştır (5235 sayılı Kanun m.12). Görevde ağırlaştırıcı nedenler gözetilmeksizin kanundaki cezanın üst sınırına bakıldığından (5235 sayılı Kanun m.14), üst sınırı on yıl olan nitelikli dolandırıcılık davalarına bu tarihten sonra kural olarak asliye ceza mahkemesi bakar; o tarihte ağır ceza mahkemesinde görülmekte olan ya da kanun yolu incelemesindeki davalara ise eski kurala göre bakılmaya devam edilir (5235 sayılı Kanun geçici m.7).
• Görevsizlik kararı veren mahkemeye başvuru yapılarak görevli mahkemeye sevk istenir: Yargıtay kararlarında, görevsizlik kararı sonrası dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için başvurunun görevsizlik kararı veren mahkemeye yapılması gerektiği belirtilmiştir. Böylece, mahkeme pratik bir yol izleyerek, dosyayı doğru mahkemeye sevk eder. Tarafların bu başvuruyu zamanında yapmaları gerektiği, aksi takdirde davanın açılmamış sayılacağı uyarısı da Yargıtay kararlarında yer alır.
• Görev ve yetki uyuşmazlığı varsa, öncelikle görev çözümlenir: Yargıtay, bir davada hem görev hem yetki uyuşmazlığı bulunduğunda öncelikle görev meselesinin değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Yetki uyuşmazlığını görevli mahkeme çözümler; görevsizlik kararı veren mahkemenin ayrıca yetkisizlik kararı vermesi bozma sebebidir. (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi 30.09.2015 tarihli, 2014/44996 Esas, 2015/28083 Karar sayılı kararı)
• Tahkim itirazının kabulü halinde görevsizlik değil, usulden ret kararı verilir: Yargıtay kararında, tahkim itirazının kabulü üzerine mahkemenin görevsizlik kararı vermesi yerine, davayı usulden reddetmesi gerektiği vurgulanmıştır. Tahkim, yargı koluna girmez ve bir dava şartı olmadığı için, görevle aynı nitelikte değerlendirilemez. (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 2021/2498 esas sayılı kararı)
• Görevli mahkemedeki yargılama neticesinde ilk görevsizlik kararı sebebiyle vekalet ücretine hükmedilemez. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2017/2-3004 esas sayılı kararı)
• Görevsizlik kararı kesinleşmeden arabulucuya başvurulabilir: Davacı, görevsizlik kararı kesinleşmeden arabulucuya başvurmuş ve belgeleri mahkemeye sunmuştur. Ancak mahkemenin, dava şartı yokluğu nedeniyle davayı reddetmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2022/4240 esas sayılı kararı)

Görevsizlik kararı, mahkemenin konuyla ilgili görevli olmadığını belirtir. Yetkisizlik kararı ise mahkemenin, davanın açıldığı yer bakımından yetkili olmadığını gösterir. Görevsizlik kararı görevli mahkemenin tespitine, yetkisizlik kararı ise davanın hangi yer mahkemesinde görülmesi gerektiğine işaret eder.

Örnek:

• Görevsizlik Kararı: Bir boşanma davasının sulh hukuk mahkemesinde açılması durumunda, mahkeme kendisinin görevli olmadığını belirterek görevsizlik kararı verir. Boşanma davaları, aile mahkemelerinin görev alanına girer.
• Yetkisizlik Kararı: Boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde ya da eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir (TMK m.168). Örneğin eşler son altı aydır Adana’da birlikte oturuyor ve ikisinin de yerleşim yeri Adana ise, Mersin’de açılan boşanma davasında davalı cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunursa mahkeme yetkisizlik kararı vererek dosyanın Adana’da görülmesi gerektiğini belirtir. Boşanma davalarında yetki kesin olmadığından, davalı süresinde itiraz etmezse Mersin’deki mahkeme yetkili hale gelir (HMK m.19/2, m.19/4).

Görevsizlik kararları sonrasında dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, ceza ve hukuk davalarındaki farklardır. Ceza davalarında, görevsizlik kararı verildiğinde dosya, karar kesinleştikten sonra kendiliğinden (re’sen) görevli mahkemeye gönderilir. Bu durumda, tarafların ayrıca bir başvuru yapmasına gerek yoktur; süreç otomatik olarak işler.

Hukuk davalarında ise dosya kendiliğinden gönderilmez. Taraflardan birinin, iki haftalık süre içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli mahkemeye sevkini talep etmesi gerekir (HMK m.20/1). Bu süre içinde talep edilmezse, dava açılmamış sayılır ve hak kaybı yaşanabilir. Bu nedenle, hukuk davalarında sürecin titizlikle takip edilmesi ve başvurunun zamanında yapılması son derece önemlidir.

1. Görevsizlik kararı ne anlama gelir?
   Mahkemenin, davanın kendi görev alanına girmediğine karar vererek davayı görevli başka bir mahkemeye sevk etmesi demektir.
2. Görevsizlik kararı sonrasında dava ne olur?
   Hukuk davasında taraflardan biri süresi içinde kararı veren mahkemeye başvurursa dosya, kararda belirtilen görevli mahkemeye gönderilir ve dava orada kaldığı yerden devam eder; davanın yeniden açılması gerekmez. Süresinde başvurulmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.20). Ceza davasında ise dosya, karar kesinleşince mahkemece kendiliğinden görevli mahkemeye gönderilir (CMK m.5).
3. Görevsizlik kararı kesin midir?
   Kural olarak hayır. Hukuk davalarında görevsizlik kararına karşı istinaf yoluna, ceza davalarında itiraz yoluna gidilebilir. Kanun yoluna başvurulmazsa veya başvuru reddedilirse karar kesinleşir. Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen malvarlığı davalarında verilen görevsizlik kararı ise, manevi tazminat davaları dışında, verildiği anda kesindir (HMK m.341/2).
4. Görevsizlik kararı ile yetkisizlik kararı arasındaki fark nedir?
   Görevsizlik, mahkemenin dava konusuna ilişkin görevli olmadığını; yetkisizlik, davanın açıldığı yer bakımından (Örneğin Adana Mahkemeleri yerine Mersin Mahkemelerinde açılmalıydı) yetkili olmadığını gösterir.
5. Görevsizlik kararı sonrasında aynı harçları yeniden ödemek zorunda mıyım?
   Görevsizlik kararı sonrasında, HMK’da belirtilen süre içinde kararı veren mahkemeye başvurulup dosya görevli mahkemeye gönderilmişse, davaya bu mahkemede devam edilir. Bu durumda, davanın görevli mahkemede görülmesi, görevsiz mahkemede açılmış olan davanın bir devamı niteliğinde sayılır. Bu nedenle, dosyanın gönderildiği görevli mahkemede yeniden harç alınmaz.
6. Görevsizlik kararında vekalet ücreti verilir mi?
   Görevsizlik kararında, vekalet ücreti konusunda karar, görevsizlik kararı veren mahkeme tarafından değil, görevli mahkeme tarafından verilir. Ancak, taraflardan hiçbiri yasal süre içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için dilekçe vermezse, mahkeme davanın açılmamış sayılmasına karar verir ve bu ikinci kararda, davalı lehine vekalet ücretine hükmeder. Görevli mahkemede yargılamanın devam etmesi durumunda ise sırf görevsizlik kararı yüzünden vekalet ücreti verilmez. Eski kanun zamanında ise uygulamada vekalet ücretine hükmediliyordu.
7. Görevsizlik kararı sonrası arabuluculuk yapılır mı?
   Dosya görevli mahkemeye gönderildiğinde yeni bir dava açılmaz, dava kaldığı yerden devam eder. Görevli mahkemenin baktığı dava arabuluculuğun dava şartı olduğu bir davaysa (örneğin iş davası) ve dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmamışsa, arabuluculuk dosya görevli mahkemenin esasına kaydedilmeden önce tamamlanmalıdır; bu durumda dava şartı yerine gelmiş sayılır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 21.01.2026 tarihli, 2025/294 Esas, 2026/12 Karar sayılı kararı). Dosya görevli mahkemenin esasına kaydedildikten sonra arabulucuya başvurulması ise davanın usulden reddine yol açar (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 17.12.2025 tarihli, 2025/8673 Esas, 2025/10029 Karar sayılı kararı).
8. Görevsizlik kararı üzerine dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi süresi nedir?
   Hukuk davalarında taraflardan birinin iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurması gerekir; bu süre, karar verildiği anda kesinse tebliğden, kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmişse kesinleşme tarihinden, kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğinden başlar (HMK m.20/1). Ceza davalarında böyle bir başvuru süresi yoktur; dosya, karar kesinleşince mahkemece kendiliğinden gönderilir (CMK m.5/1). Ceza davasındaki iki haftalık süre, görevsizlik kararına itiraz süresidir (CMK m.268/1).
9. Görevsizlik kararı sonrası cevap dilekçesi nasıl yazılır?
   Dilekçede, davanın reddi, karşı tarafın taleplerinin reddine yönelik açıklamalarda bulunmanız gerekir.
10. Görevsizlik sonrası gönderilen mahkemede dosyamı nasıl takip ederim?
    Dosyanın görevsizlik sonrası gönderildiği ilgili adliyedeki “hukuk mahkemeleri tevzi ön bürosu”ndan dosyanın akıbetiyle ilgili bilgi alabilirsiniz. Görevsizlik kararı veren mahkemenin bilgilerini söylemeniz yeterlidir.
11. Görevsiz mahkemede dava açılması zamanaşımını keser mi?
    Görevsiz mahkemede dava açılması, zamanaşımını keser ve dosya görevli mahkemeye gönderildiğinde aynı dava devam ettiği için bu etki sürer.
12. Görevsizlik kararı kesinleşmeden dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi talep edilebilir mi?
    Görevsizlik kararı kesinleşmeden, dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için başvuruda bulunulmasında yasal bir engel bulunmamaktadır. Yargıtay, karar kesinleşmeden önce kararı veren mahkemeye yapılan bu başvuruyu geçerli sayar; ancak mahkeme, görevsizlik kararı kesinleşmedikçe dosyayı görevli mahkemeye gönderemez (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 05.12.2022 tarihli, 2022/5716 Esas, 2022/9161 Karar sayılı kararı). Görevsizlik kararı veren mahkeme bu kararla davadan elini çektiği için işin esası hakkında karar vermez; karar kesinleşince yalnız dosyayı görevli mahkemeye gönderir.

Adana Avukat Hizmetlerimiz: Görevsizlik kararları ve diğer hukuki meselelerde, Adana’da hizmet veren bir avukat olarak müvekkillerimize en doğru hukuki desteği sağlamaktayız. Avukat Saim İncekaş Hukuk Bürosu olarak, davalarınızın doğru mahkemede ve doğru zamanda açılması konusunda size rehberlik ediyoruz. Görevsizlik kararıyla ilgili tüm süreçlerde profesyonel danışmanlık hizmetimizden faydalanabilirsiniz.