TMK Madde 235 - Mal rejimi tasfiyesinde değerlendirme anı

Uyuşmazlık, boşanmaya bağlı mal rejiminin tasfiyesinde 1995 yılında kooperatife üyelik yoluyla davalı koca adına edinilen taşınmazın değerinin nasıl hesaplanacağına ilişkindir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, mahkemenin mal rejimi tasfiyesine yönelik hükmünü 2. bent yönünden bozmuş, kararın diğer bölümlerini onamıştır. Daire; tarafların 1995-1.1.2002 arasında mal ayrılığı rejimine tabi olduğunu ve bu dönemde davacı kadının kooperatif ödentilerine katkısının kanıtlanamadığını, 1.1.2002 tarihinden boşanma davasının açıldığı (rejimin sona erdiği, TMK m.225/2) 21.9.2005 tarihine kadar ise edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğunu belirlemiştir. Bozma gerekçesinde, mahkemenin bu son dönemde davalı tarafından kooperatife yapılan ödemeleri ve o tarihteki yapının gerçekleşme oranını esas alarak, rejimin sona erdiği sıradaki kooperatif hissesinin niteliklerine göre tasfiye anındaki (TMK m.235) değeri üzerinden hesaplama yapması gerekirken, eksik inceleme ile hüküm kurmasını usul ve yasaya aykırı bulmuştur.

Uyuşmazlık, boşanma ile sona eren edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde davalı kocaya ait ticari aracın hangi tarihteki değerinin esas alınacağı ve bu araç için kullanılan banka kredi borcunun ne ölçüde mahsup edileceği noktasında toplanmaktadır; davacı, artık değer (TMK m.231) üzerindeki katılma alacağının tahsilini istemiştir. Yerel mahkeme tasfiye anını boşanma hükmünün kesinleştiği tarih olarak kabul etmiş ve ticari araç için kullanılan kredi borcunun tamamı yerine yalnızca mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme isabet eden kısmı mahsup etmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu kabulü usul ve yasaya aykırı bularak hükmü bu yönden bozmuştur. Daire, TMK m.235/1 uyarınca mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş malların tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılması ve m.232 gereği malların sürüm değerlerinin esas alınması gerektiğini vurgulamıştır. Buna göre aracın tasfiye anındaki (karar tarihine en yakın tarihteki) sürüm değeri tespit edilmeli, bu değerden mala ilişkin borçların tamamı çıkarılarak artık değer ve davacının katılma alacağı hesaplanmalıdır.

Uyuşmazlık, belirsiz alacak davası olarak açılan katılma alacağı istemine ilişkin olup, tasfiyeye konu malların hangi tarihteki değer üzerinden hesaplanacağı ile İlk Derece Mahkemesinin davalı erkek yararına usuli kazanılmış hak oluştuğu gerekçesini esas alıp almayacağı tartışılmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK m.227/1, m.232 (sürüm değeri) ve m.235/2 hükümlerinin emredici nitelikte olduğunu; bu kurallar uyarınca tasfiyeye konu malın karara en yakın tarihteki güncel sürüm değeri üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini, bu emredici kural karşısında davalı erkek yararına usuli kazanılmış hak oluşmayacağını vurgulamıştır. Daire ayrıca davacının 03.07.2018 tarihli dilekçesinin ıslah değil talep açıklama dilekçesi sayılması gerektiğini belirtmiştir. Bu nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararı ORTADAN KALDIRILMIŞ; davacıya ıslah için süre ve imkan verilerek malların güncel sürüm değerleri üzerinden katılma alacağına hükmedilmesi gerekirken aksine karar veren İlk Derece Mahkemesi kararı BOZULMUŞTUR. Karar, hesaba eklenecek değerlerin belirlenmesinde malların tasfiye/karar tarihine en yakın güncel değerinin esas alınması ilkesini (TMK m.235/2) emredici nitelikte somutlaştırmaktadır.

Edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olan ölen eşin (kızlarının) mirasçısı olan davacılar, diğer eşe (kocaya) karşı katılma alacağı talep etmiş; yerel mahkeme artık değere ilişkin hiçbir hesaplama yapmadan, kocanın edinilmiş malı saydığı kooperatif hissesinin yarı bedelinin davacı mirasçılara ödenmesine hükmetmiştir. Daire çoğunluğu, TMK m.236 koşullarının gerçekleştiği kanısıyla hükmü onamış ve karar düzeltme istemini HUMK m.440'ta sayılan sebeplerden hiçbirine uymadığından oyçokluğuyla reddetmiştir. Karşı oydaki üyeye göre ise artık değer hiç belirlenmemiş, takas edilecek bir alacak ya da zina/hayata kast nedeniyle verilmiş bir boşanma kararı da bulunmadığından, m.236 koşullarının gerçekleştiği yönündeki kabul dosya ile bağdaşmamaktadır. Muhalif üye, mahkemenin yapması gereken işin TMK m.235/1, 231 ve 236/1 uyarınca inceleme yaparak sonucuna göre karar vermekten ibaret olduğunu belirtmiştir; zira m.235/1, tasfiyede esas alınacak edinilmiş malların ve değerlerinin (rejimin sona erdiği anda mevcut malların tasfiye anındaki değeriyle) belirlenmesini, artık değer tespitinin ve dolayısıyla katılma alacağının zorunlu ön koşulu kılar.