TBK Madde 358 - Ürün kirası: Genel hükümlerin uygulanması

Davacı, Ağaçlandırma Yönetmeliği kapsamında davalı idareyle imzaladığı iki kira sözleşmesiyle Aktepe Köyünde geniş bir alanı ağaçlandırıp elde edilecek üründen yararlanmak üzere kiralamış; alanları projeye uygun hale getirdikten sonra idare, taşınmazların mera sınıfına alındığını ve tescil/tahsis işlemlerinin yapılamayacağını bildirmiştir. Davacı, yaptığı yatırım ve masraflar ile mahrum kaldığı kar için asıl ve birleşen davada tazminat istemiş; ilk derece mahkemesi davaları reddetmiş, davacının istinafı bölge adliye mahkemesince esastan reddedilmiştir. Yargıtay, on yıllık kira süresi dolmadan gerçekleşen haksız fesihte kusursuzluğunu kanıtlayamayan kiraya veren idareden davacının menfi zararları ile faydalı ve zorunlu masraflarını istemekte haklı olduğunu, dikilen badem ağaçlarının dikim tarihindeki rayiç bedelleri ve masrafların yıpranma payı düşülerek kalan kira süresiyle orantılı biçimde tespit edilmesi gerektiğini belirterek, bölge adliye mahkemesi kararını kaldırıp ilk derece kararını davacı yararına bozmuştur.

İşletme ruhsatı sahibi davacı, mermer sahasını rödovans sözleşmesiyle davalıya kiraya vermiş; davalı kararlaştırılan sürede işletmeye başlamadığından sözleşmenin feshini ve maden sahasının teslimini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi ise TBK m.368 uyarınca önce ihtarla süre verilmesi gerektiği gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay, rödovans sözleşmesinin ürün kirası niteliğinde olduğunu, uyuşmazlığın TBK m.358 atfıyla m.316 çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirterek kararı davacı yararına bozmuştur.

Jeotermal sahanın elektrik üretimi amacıyla kiralanmasına ilişkin ihaleyi kazanan davacı şirket, 06.04.2016 tarihli sözleşmeyle teslim aldığı kuyuların teslim tutanağındaki debi ve sıcaklık özelliklerine sahip olmadığını, verimin neredeyse yarıya düştüğünü ileri sürerek kira sözleşmesinin uyarlanmasını ve hem sabit hem üretime bağlı kira bedelinde indirim yapılmasını istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi davalının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Yargıtay, üretime bağlı kira bedelinin (2,90 USD cent/kWh) zaten fiilî üretim üzerinden hesaplandığını, kuyulardaki ayıbın bu kalemin indirilmesini gerektirmediğini belirterek bu yönden de indirim verilmesini hatalı bulmuş; ayrıca indirimin hangi tarihten itibaren geçerli olacağının ve kira bedelinin net niteliğinin gösterilmemesini infazda tereddüt doğurur görmüştür. Bu nedenlerle bölge adliye mahkemesi kararı kaldırılarak ilk derece mahkemesi kararı davalı yararına bozulmuştur.

Davacı, 30.09.2010 tarihli 15 yıl süreli sözleşmeyle taşınmazını davalıya kiraladığını, davalının ikinci yıl kirasını ödemeyip 07.10.2011 tarihli ihtarnameyle sözleşmeyi haksız feshettiğini belirterek 8.085 TL kira alacağı istemiştir. Mahkeme bozmaya uyarak davayı kabul edip iki yıllık alacağa hükmetmiş; Yargıtay ise ürün kirasına tabi taşınmazın aynı şartlarla ne sürede yeniden kiraya verilebileceğinin uzman bilirkişi heyetince saptanıp makul süre kira bedelinin belirlenmesi ve faiz talebi hakkında karar verilmesi gerektiğinden hükmü bozmuştur.