TBK Madde 357 - Ürün kirası: Tanımı

Davacı, maliki olduğu bağımsız bölümün bulunduğu bina bakımından, dava dışı alışveriş merkezi adi ortaklığı ile davalı arasında imzalanan 27.03.2012 başlangıç tarihli hasılat paylaşımlı kira sözleşmesinde kararlaştırılan 10 yıllık sürenin 27.03.2022 tarihinde dolduğunu, 03.09.2021 tarihli ihtarname ile sözleşmenin uzatılmayacağını bildirdiğini ileri sürerek tahliye istemiştir. Davalı, sözleşmenin adi ortaklıkla imzalandığını, işletme ruhsatını kendisinin aldığını ve kiralananın çatılı iş yeri niteliğinde olduğunu savunmuştur. İlk derece mahkemesi, taşınmaz işletme ruhsatıyla birlikte kiraya verilmediğinden sözleşmenin hasılat kirası sayılamayacağını, dava açma hakkının sözleşmenin tarafı kiraya verene ait olduğunu belirterek davayı aktif husumet yokluğundan usulden reddetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, ilişkinin konut ve çatılı iş yeri kirasına tabi olduğunu, süre bitimine dayanılarak sözleşmenin sona erdirilemeyeceğini ve TBK m. 347 koşullarının da oluşmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, Daire bu kararı onamıştır.

Davacılar, taraflar arasında düzenlenen 15.12.2018 tanzim tarihli, bir yıl süreli ve 30.000,00 TL kira bedelli işletme sözleşmesinin süresinin bir yıl uzadığını, uzayan dönemin bitiminde bildirim yapılarak sözleşmenin feshedildiğini ileri sürerek kiralananın tahliyesini ve tahliyeye kadar günlük 5.000,00 TL ecrimisil tazminatı ödenmesini istemiştir. Davalı, kira ödemelerinin ihtirazi kayıt konulmadan kabul edildiğini, zamanında kullanılmayan tahliye taahhüdünün kendiliğinden hükümsüz hale geldiğini savunmuştur. İlk Derece Mahkemesi, kiralananın faal halde ve demirbaşlarla birlikte kiraya verildiğini, işyeri açma ve çalışma ruhsatının davalı kiracıya ait olduğunu belirterek ilişkiyi konut ve çatılı işyeri kirası saymış, kiraya verene tek taraflı fesih hakkı tanınamayacağı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, sözleşme metninde işletme ruhsatıyla birlikte kiralamaya ilişkin bir düzenleme bulunmadığını ve 04.01.2021 dava tarihi itibarıyla sözleşmenin devam ettiğini belirterek istinaf başvurularını esastan reddetmiştir. Daire, tahliye taahhüdünde kararlaştırılan 15.12.2019 tarihinin yenilenen kira döneminden önceye ait olduğunu da ekleyerek kararı onamıştır.

Kiraya veren alacaklı, adi kira ve hasılat kiralarına ilişkin ilamsız takip başlatmış; örnek 13 numaralı ödeme emrine borçlu kiracının itirazı üzerine icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını ve tahliyeyi istemiştir. Takibe dayanak 01.9.2016 başlangıç tarihli ve 5 yıl süreli sözleşmede kiralanan, tekne imal, bakım ve onarım tesisi niteliğindeki tersanedir; kira bedeli aylık sabit 90.000,00 TL ile tesisten elde edilecek aylık ciro üzerinden yüzde 5 hasılat payı olarak kararlaştırılmıştır. İlk Derece Mahkemesi itirazın kaldırılmasına, icra inkar tazminatına ve mecurun tahliyesine karar vermiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, önceki bozması üzerine gelen Bakanlık yazısıyla kısmi işletme izni belgesinin devredilemeyeceği anlaşıldığından ruhsat devrinin ölçüt olamayacağını, ilişkinin ürün kirası olduğunu, TBK 362/2 uyarınca ödeme emrinde altmış gün yerine otuz gün verildiğinden tahliye istenemeyeceğini belirterek kararı bozmuştur.

Davacı, davalıya ait ticari takside 2001 yılından 10.01.2010 tarihine kadar şoför olarak çalıştığını, 24.03.2006-31.10.2008 dönemi dışında kalan hizmetlerinin Kuruma bildirilmediğini ileri sürerek hizmet tespiti istemiş; davalı ise aralarında iş ilişkisi değil kira sözleşmesi bulunduğunu savunmuştur. İlk Derece Mahkemesi 01.04.2001-10.01.2010 arasında toplam 2223 gün asgari ücretle çalışma bulunduğu gerekçesiyle davayı kabul etmiş, Bölge Adliye Mahkemesi ise 24.03.2006 öncesi için hak düşürücü sürenin geçtiğini, sonraki dönemde de hizmet akdi unsurlarının ispatlanamadığını belirterek davayı reddetmiştir. Özel Daire eksik araştırmadan bozmuş, Bölge Adliye Mahkemesi 25.12.2008 tarihli iki yıl süreli kira sözleşmesine dayanarak direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, aracın vergi, sigorta ve bakım giderlerini kimin ödediği ile durak çevresindeki tanıklar araştırılmadan sonuca gidilemeyeceğini belirterek direnme kararını oy çokluğu ile bozmuştur.

Davacı, davalıya ait ticari takside 22.02.2000-22.11.2010 tarihleri arasında şoför olarak çalıştığını ve iş sözleşmesinin haksız feshedildiğini ileri sürerek kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatı ile diğer işçilik alacaklarını istemiştir. Davalı, yurt dışında yaşadığını, davacının taksiyi kiralayıp kendi nam ve hesabına işlettiğini savunarak görev itirazında bulunmuştur. İş Mahkemesi, davacının imzasını inkar etmediği Beyandır başlıklı belgede aracı kiraladığını ikrar ettiği gerekçesiyle görevsizliğine karar vermiştir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, davalının noter vekaletnamesiyle davacıyı araç işlemlerinde yetkili kılmasını bağımlılığın ve ekonomik riskin davalıda olduğunun delili sayarak kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, davalıya her ay sabit bir bedel ödenip kalan hasılatın davacıda kalması karşısında ekonomik riskin davacıda olduğunu ve bağımlılık bulunmadığını belirterek direnme kararını oy çokluğu ile onamıştır.