TBK Madde 360 - Ürün kirasında kiraya verenin borçları: Teslim borcu

Davacı şirket, davalı Belediye'den 447 araçlık açık otoparkı 2012-2017 dönemi için kiralamış; Belediye'nin tarife artışı yapmaması ve kelepçe kilit uygulamasına izin vermemesiyle ciro kaybına uğradığını, sözleşmenin de kamu gücü kullanılarak süresinden önce haksız feshedildiğini ileri sürerek ciro kaybı ve amortisman bedelini talep etmiştir. Bölge adliye mahkemesi davalının istinafını kabul edip davayı tümden reddetmiştir. Yargıtay ise, feshin haksızlığının bölge adliye mahkemesince de kabul edildiğine göre kiracının sözleşmenin ifası amacıyla yaptığı masrafları kalan süre oranında talep edebileceğini belirterek, amortisman alacağı değerlendirilmeden istemin tümden reddini isabetsiz bulup kararı bu yönden bozmuştur.

Davacı, Ağaçlandırma Yönetmeliği kapsamında davalı idareyle imzaladığı iki kira sözleşmesiyle Aktepe Köyünde geniş bir alanı ağaçlandırıp elde edilecek üründen yararlanmak üzere kiralamış; alanları projeye uygun hale getirdikten sonra idare, taşınmazların mera sınıfına alındığını ve tescil/tahsis işlemlerinin yapılamayacağını bildirmiştir. Davacı, yaptığı yatırım ve masraflar ile mahrum kaldığı kar için asıl ve birleşen davada tazminat istemiş; ilk derece mahkemesi davaları reddetmiş, davacının istinafı bölge adliye mahkemesince esastan reddedilmiştir. Yargıtay, on yıllık kira süresi dolmadan gerçekleşen haksız fesihte kusursuzluğunu kanıtlayamayan kiraya veren idareden davacının menfi zararları ile faydalı ve zorunlu masraflarını istemekte haklı olduğunu, dikilen badem ağaçlarının dikim tarihindeki rayiç bedelleri ve masrafların yıpranma payı düşülerek kalan kira süresiyle orantılı biçimde tespit edilmesi gerektiğini belirterek, bölge adliye mahkemesi kararını kaldırıp ilk derece kararını davacı yararına bozmuştur.

Jeotermal sahanın elektrik üretimi amacıyla kiralanmasına ilişkin ihaleyi kazanan davacı şirket, 06.04.2016 tarihli sözleşmeyle teslim aldığı kuyuların teslim tutanağındaki debi ve sıcaklık özelliklerine sahip olmadığını, verimin neredeyse yarıya düştüğünü ileri sürerek kira sözleşmesinin uyarlanmasını ve hem sabit hem üretime bağlı kira bedelinde indirim yapılmasını istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi davalının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Yargıtay, üretime bağlı kira bedelinin (2,90 USD cent/kWh) zaten fiilî üretim üzerinden hesaplandığını, kuyulardaki ayıbın bu kalemin indirilmesini gerektirmediğini belirterek bu yönden de indirim verilmesini hatalı bulmuş; ayrıca indirimin hangi tarihten itibaren geçerli olacağının ve kira bedelinin net niteliğinin gösterilmemesini infazda tereddüt doğurur görmüştür. Bu nedenlerle bölge adliye mahkemesi kararı kaldırılarak ilk derece mahkemesi kararı davalı yararına bozulmuştur.

Kiraya veren davacı, ödenmeyen on aylık kira bedeli için başlattığı icra takibine kiracının itirazı üzerine itirazın iptalini istemiş; kiracı ise mecurun kilidinin 13.09.2013 tarihinde kiraya verence değiştirildiğini ve o tarihe kadarki kiraları ödediğini savunmuştur. Mahkeme, davacının 4.000 TL'lik feragati dışında kalan 16.000 TL yönünden davanın kabulüne karar vermiştir. Yargıtay ise kiraya verenin savcılık soruşturmasındaki ifadesinde mecurun kilidini değiştirdiğini kabul ettiğini saptayarak kiralananı kullanıma elverişli tutma yükümlülüğünü ihlal ettiğini belirlemiş; kiracının ancak kilidin değiştirildiği tarihe kadar kira borcundan sorumlu tutulabileceği gözetilmeden hüküm kurulmasını hatalı bulup kararı davalı yararına bozmuştur.