Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 403 Ücret ödeme borcu: c. İşin sonucundan pay alma
TBK 403, sözleşmeyle işçiye ücretle birlikte üretilenden, cirodan veya kârdan belli bir pay verilmesi kararlaştırılmışsa, bu payın hesap dönemi sonunda yasal hükümler veya genellikle kabul edilmiş ticari esaslar göz önünde tutularak belirlenmesini kurala bağlar. Payın hesaplanmasında uyuşulamazsa işveren, işçiye veya onun yerine birlikte kararlaştırdıkları ya da hâkimin atadığı bilirkişiye bilgi vermek ve işletmeyle ilgili defter ve belgeleri incelemesine sunmak; kârdan pay verilmesi kararlaştırılmışsa istemi üzerine ayrıca yıl sonu kâr zarar cetvelini vermek zorundadır.
Resmi Metin
c. İşin sonucundan pay alma
Madde 403- (1) Sözleşmeyle işçiye ücretle birlikte üretilenden, cirodan veya kârdan belli bir pay verilmesi kararlaştırılmışsa, hesap dönemi sonunda bu pay, yasal hükümler veya genellikle kabul edilmiş ticari esaslar göz önünde tutularak belirlenir.
(2) İşçiye belli bir pay verilmesi kararlaştırılan hâllerde, payın hesaplanmasında uyuşulamazsa işveren, işçiye veya onun yerine, birlikte kararlaştırdıkları ya da hâkimin atadığı bilirkişiye bilgi vermek ve bilginin dayanağını oluşturan işletmeyle ilgili defter ve belgeleri incelemesine sunmak; kârdan bir pay verilmesi kararlaştırılmışsa, işveren işçiye, istemi üzerine ayrıca yıl sonu kâr zarar cetvelini vermek zorundadır.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Ücret, sabit bir para tutarı yerine üretilenden, cirodan veya kârdan pay olarak da kararlaştırılabilir; performansa dayalı prim, ciro primi ve kâr payı sözleşmeleri pratikte bu çerçeveye oturur. Kritik nokta şudur: pay alma bir ücret türüdür, işçiyi ortak, şirket pay sahibi ya da yönetim hakkı olan biri yapmaz; ortaklık ilişkisi doğurmaz. Hakkın doğması için tarafların bu payı sözleşmeyle kararlaştırmış olması gerekir, aksi hâlde işçi TBK m.401 uyarınca yalnız emsal ücrete dayanabilir. Maddenin asıl katma değeri işçiye tanınan denetim ve şeffaflık hakkıdır: pay tutarında uyuşulamazsa işveren bilgi vermek, işletmeyle ilgili defter ve belgeleri işçinin veya kararlaştırılan ya da hâkimin atadığı bilirkişinin incelemesine sunmak, kâr payı söz konusuysa istem üzerine ayrıca yıl sonu kâr zarar cetvelini vermek zorundadır. Uygulamada sık görülen hata, kâr payını işverenin tek taraflı beyanına bırakan, denetim hakkını fiilen kullanılamaz kılan sözleşme kurgularıdır; bu hak sözleşmeyle bertaraf edilemez. Bir başka karışıklık, ihtiyari verilen ikramiyeyle (TBK m.405) kararlaştırılmış pay hakkını eşit saymaktır. İş K. (4857) kapsamındaki işçi bakımından İş Kanunu özel ve öncelikli uygulanır; bu genel hizmet hükmü, İş Kanunu dışı ilişkilerde ve kanunun boşluklarında tamamlayıcı rol oynar.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 403. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununun 323 üncü maddesinin ikinci fıkrasını karşılamaktadır.
Tasarının iki fıkradan oluşan 402 nci maddesinde, ücretin işin sonucundan pay alma şeklinde olması düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 323 üncü maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. İş sahibinin borçları / 1. Ücret / a. Miktarı” ibaresi, Tasarıda “c. İşin sonucundan pay alma” şekline dönüştürülmüştür.
Maddenin birinci fıkrasında, sözleşmeyle işçiye ücretle birlikte üretilenden, cirodan veya kardan belli bir pay verilmesinin kararlaştırıldığı durumlarda, hesap dönemi sonunda bu payın belirlenmesinde yasal hükümler ile genellikle kabul edilmiş ticari esasların göz önüne alınacağı belirtilmiştir.
Maddenin ikinci fıkrasında, işçiye belli bir pay verilmesinin kararlaştırıldığı durumlarda ise, payın hesaplanmasında uyuşulamazsa işverenin, işçiye veya onun yerine birlikte kararlaştırdıkları ya da hakimin atadığı bilirkişiye bilgi vermek ve bilginin dayanağını oluşturan işletmeyle ilgili defter ve belgeleri incelemesine sunmak zorunda olduğu açıklanmıştır. Ayrıca, kardan bir pay verilmesi kararlaştırılmışsa, işveren işçiye, istemi üzerine yıl sonu kar zarar cetvelini vermek zorundadır.
Maddenin düzenlenmesinde kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 322a maddesi göz önünde tutulmuştur.