Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 402 Ücret ödeme borcu: b. Fazla çalışma ücreti
TBK 402, işveren fazla çalışma için işçiye normal çalışma ücretini en az yüzde elli fazlasıyla ödemekle yükümlüdür; işçinin rızasıyla fazla çalışma ücreti yerine, uygun bir zamanda fazla çalışmayla orantılı olarak izin verebilir.
Resmi Metin
b. Fazla çalışma ücreti
Madde 402- (1) İşveren, fazla çalışma için işçiye normal çalışma ücretini en az yüzde elli fazlasıyla ödemekle yükümlüdür.
(2) İşveren, işçinin rızasıyla fazla çalışma ücreti yerine, uygun bir zamanda fazla çalışmayla orantılı olarak izin verebilir.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
TBK m.402, işverenin ücret borcunun özel bir görünümünü kurar: fazla çalışma yapıldığında normal saat ücreti üzerine en az yüzde elli zamlı ödeme yapılması gerekir. Bu, TBK m.402’nin emredici asgari çerçevesidir; taraflar sözleşmeyle bu oranı yükseltebilir ancak altına inemez. Uygulamada iki noktayı ayrı tutmak gerekir. Fazla çalışmanın yapılması borcu TBK m.398 kapsamındadır (rıza, zorunluluk ve dürüstlük koşulları); TBK m.402 ise bu çalışma gerçekleştikten sonra doğan ücret sonucuna ilişkindir. İkinci fıkra, işçinin rızasıyla zamlı ücret yerine, fazla çalışmayla orantılı serbest zaman (izin) verilmesine izin verir; işçinin onayı olmadan tek taraflı serbest zaman dayatılamaz. Cross-law açısından dikkat: İş Kanunu (4857) m.41 kapsamındaki işçiye o özel düzenleme önceliklidir ve yüzde elli zamla birlikte yıllık üst sınır gibi ek kurallar getirir. TBK’nın genel hizmet hükümleri, İş Kanunu dışında kalan ilişkilere ve İş Kanunu’nun boşluklarına tamamlayıcı biçimde uygulanır. Sık rastlanan hata, zam oranını yüzde yirmi beş sanmak veya serbest zamanı işçinin rızası olmadan ücret yerine geçirmektir; her ikisi de bu hükme aykırıdır. İspat yükü bakımından fazla çalışmanın varlığını işçinin, ödendiğini ise işverenin ortaya koyması beklenir.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 402. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununun 329 uncu maddesini karşılamaktadır.
Tasarının iki fıkradan oluşan 401 inci maddesinde, fazla çalışma ücreti düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 329 uncu maddesinin kenar başlığında kullanılan “g. Fazla iş için ücret” ibaresi, Tasarıda “b. Fazla çalışma ücreti” şeklinde değiştirilmiştir.
Maddenin birinci fıkrasında, işverenin, fazla çalışması sebebiyle işçiye, normal çalışma ücretinin en az yüzde elli fazlasını ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiştir. Nitekim, 4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin ikinci fıkrasında da “Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.” denilmiştir.
Maddenin ikinci fıkrasında, işçinin fazla çalışma borcunun bulunduğu hallerde, fazla çalışma ücreti yerine izin verilmesi olanağı tanınmıştır. Bu iznin “uygun bir zamanda” kullandırılması koşuluna yer verilerek, işin aksamasının önlenmesi amaçlanmıştır. İşçiye verilecek olan izin, fazla çalışmasıyla orantılı olacaktır. Nitekim, 4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin dördüncü fıkrasında da “Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi, isterse bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.” denilmiştir.
Maddenin düzenlenmesinde, Kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 321c maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları göz önünde tutulmuştur.