Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 404 Ücret ödeme borcu: d. Aracılık ücreti
TBK 404, işçiye belli işlerde aracılık yapması karşılığında işverence ücret ödeneceği kararlaştırılmışsa, işçinin ücret istem hakkı aracılık yapılan işlemin üçüncü kişiyle geçerli olarak kurulmasıyla doğar. İşçinin aracılığıyla işveren ile üçüncü kişi arasında kurulan sözleşme işverenin kusuru olmaksızın ifa edilmez veya üçüncü kişi borcunu yerine getirmezse ücret istemine yönelik hak sona erer, sadece kısmi ifa hâlinde ücretten orantılı olarak indirim yapılır.
Resmi Metin
d. Aracılık ücreti
Madde 404- (1) İşçiye belli işlerde aracılık yapması karşılığında işverence bir ücret ödeneceği kararlaştırılmışsa, aracılık yapılan işlemin üçüncü kişi ile geçerli olarak kurulmasıyla işçinin istem hakkı doğar.
(2) Borçların kısım kısım ifa edileceği sözleşmeler ile sigorta sözleşmelerinde, her kısma ilişkin ücret isteminin bu kısma ilişkin borcun muaccel olmasıyla veya yerine getirilmesiyle doğacağı yazılı olarak kararlaştırılabilir.
(3) İşçinin aracılığı suretiyle işveren ile üçüncü kişi arasında kurulan sözleşme, işveren tarafından kusuru olmaksızın ifa edilmezse veya üçüncü kişi borçlarını yerine getirmezse, ücret istemine yönelik hak sona erer. Sadece kısmi ifa hâlinde, ücretten orantılı olarak indirim yapılır.
(4) Sözleşmeyle işçiye, kendisine ödenecek aracılık ücretinin hesabını tutma yükümlülüğü getirilmemişse, işveren işçiye ücretin muaccel olduğu her dönem için, bu ücrete tabi işlemleri de içeren yazılı hesap vermekle yükümlüdür.
(5) Hesabı gözden geçirme ihtiyacı ortaya çıkarsa işveren, işçiye veya onun yerine, birlikte kararlaştırdıkları ya da hâkimin atadığı bilirkişiye bilgi vermek ve bilginin dayanağını oluşturan işletmeyle ilgili defter ve belgeleri onun incelemesine sunmak zorundadır.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Aracılık (komisyon) ücreti, genel hizmet sözleşmesindeki ücret borcunun özel bir görünümüdür; işçi ücreti çalışma karşılığı değil, işverene sağladığı işlem karşılığında hak eder. İstem hakkının doğumu için kural, aracılık yapılan işlemin üçüncü kişiyle geçerli olarak kurulmasıdır; henüz sözleşme kurulmadan yürütülen görüşmeler talep hakkı vermez. Kısım kısım ifa edilen sözleşmeler ile sigorta sözleşmelerinde muacceliyeti her kısmın muaccel olmasına veya ifasına bağlamak mümkündür, ancak bu yalnızca yazılı kararlaştırılabilir. Uygulamada karıştırılmaya açık bir nokta sona erme koşuludur: işveren kusuru olmaksızın ifa etmezse veya üçüncü kişi borcunu yerine getirmezse ücret hakkı sona erer, salt kısmi ifada ise orantılı indirim yapılır. Buna karşılık işveren kusuruyla ifa etmezse ücret korunur; bu ayrım gözden kaçırılıp işçi hakkından yoksun bırakılmamalıdır. Ayrıca işverenin hesap verme ile defter ve belgeleri bilirkişiye inceletme yükümü ihmal edilmemelidir. TBK m.403 işin sonucundan payı, TBK m.405 ikramiyeyi düzenlerken bu madde komisyonu kapsar. İş Kanunu (4857) kapsamındaki işçide o Kanun özel ve önceliklidir; TBK m.404 İK dışı ilişkilere ve boşluklara tamamlayıcı uygulanır.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 404. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “d Aracılık ücreti” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının beş fıkradan oluşan 403 üncü maddesinde, belli işlerde aracılık yapması halinde işçiye ödenecek aracılık ücreti düzenlenmektedir.
Maddenin birinci fıkrasında, işçiye belli işlerde aracılık yapması karşılığında işverence bir ücret ödenmesi kararlaştırıldığı takdirde, işçinin istem hakkının, aracılık yapılan işlemin üçüncü kişi ile geçerli olarak kurulduğu anda doğacağı belirtilmiştir.
Maddenin ikinci fıkrasına göre, “borçların kısım kısım ifa edileceği sözleşmeler ile sigorta sözleşmelerinde, her kısma ilişkin ücret isteminin, bu kısma ilişkin borcun muaccel olmasıyla veya yerine getirilmesiyle doğacağı yazılı olarak kararlaştırılabilir.”
Maddenin üçüncü fıkrasına göre, işçinin aracılığı suretiyle işveren ile üçüncü kişi arasında kurulan sözleşme işverence kusuru olmaksızın ifa edilmezse veya üçüncü kişi borçlarını yerine getirmezse, ücret istemine yönelik hak sona erer; sadece kısmi ifa halinde ise, ücretten orantılı olarak indirim yapılır.
Maddenin dördüncü fıkrasında, sözleşmeyle işçiye, kendisine ödenecek aracılık ücretinin hesabını tutma yükümlülüğü getirilmemişse, işverenin işçiye ücretin muaccel olduğu her dönem için bu ücrete tabi işlemleri de içeren yazılı şekilde hesap vermekle yükümlü olduğu belirtilmiştir.
Maddenin son fıkrasına göre, “hesabı gözden geçirme ihtiyacı ortaya çıkarsa işveren, işçiye veya onun yerine birlikte kararlaştırdıkları ya da hakimin atadığı bilirkişiye bilgi vermek ve bilginin dayanağını oluşturan işletmeyle ilgili defter ve belgeleri onun incelemesine sunmak zorundadır.”
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 322b ve 322c maddesi göz önünde tutulmuştur.