TBK Madde 180 Ceza koşulu: Ceza ile zarar arasındaki ilişki

Özet 2 fıkra · ~1 dk okuma

TBK 180, alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezanın ifasının gerektiğini; alacaklının uğradığı zarar ceza tutarını aşıyorsa, borçlunun kusuru bulunduğunu ispat etmedikçe alacaklının aşan miktarı isteyemeyeceğini düzenler.

Resmi Metin

Ceza ile zarar arasındaki ilişki

Madde 180- (1) Alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile, kararlaştırılan cezanın ifası gerekir.

(2) Alacaklının uğradığı zarar kararlaştırılan ceza tutarını aşıyorsa alacaklı, borçlunun kusuru bulunduğunu ispat etmedikçe aşan miktarı isteyemez.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Ceza koşulunun temel avantajı, alacaklıyı zararını ispat yükünden kurtarmasıdır: hiçbir zarara uğramamış olsanız bile kararlaştırılan cezayı isteyebilirsiniz, çünkü ceza asgari bir götürü tazminat işlevi görür ve borçlu “zaten zarar yok” diyerek ödemekten kaçınamaz. Sık yapılan hata yönü tersine çevirmektir: cezayı aşan bir zarara uğradığınızda kural değişir; aşan kısmı isteyebilmek için borçlunun kusurlu olduğunu ispat yükü sizde, yani alacaklıdadır, borçluda değil. Bu nedenle sözleşme yaparken cezayı olası gerçek zararı karşılayacak düzeyde belirlemek pratikte kritiktir; düşük tutulan ceza, aşan zararda ispat külfetini üzerinize yükler. Ayrıca ceza koşulunun ifayla birlikte mi yoksa ifa yerine mi istendiğini TBK m.179 uyarınca sözleşmede net kurmak, ceza ile zarar arasındaki tartışmanın önünü açar; fahiş cezada hâkimin TBK m.182 kapsamında indirim yetkisini de göz önünde tutun.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 180. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

818 sayılı Borçlar Kanununun 159 uncu maddesini karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 179 uncu maddesinde, ceza koşulu ile zarar arasındaki ilişki düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 159 uncu maddesinin kenar başlığında kullanılan “2. Ceza ile zarar arasındaki münasebet” şeklindeki ibare, Tasarıda “2. Ceza ile zarar arasındaki ilişki” şeklinde değiştirilmiştir.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - TBK m.180 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 6. Hukuk Dairesi E. 2020/975 K. 2023/405 Düzelterek Esastan Red

Protokole dayalı cezai şart ve tazminat uyuşmazlığında davacı taraf istinafta, alacaklının zarara uğramasının ya da borçlunun kusursuzluğunun TBK m.180 kapsamında cezai şartın ödenmesinde etkili olmadığını ileri sürmüş; daire, davalının protokole aykırı bir irade ortaya koymadığını saptamıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Uyuşmazlık, taşınmazdan yararlanma hakkı verilmesine ilişkin protokolden kaynaklanan cezai şart, maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Davacı meslek kuruluşu, belediyenin tahsis süresini uzatmamasını protokole aykırılık sayarak bina maliyetinin iki katı tazminat, ödediği ecrimisiller ve manevi tazminat istemiş; ilk derece mahkemesi davayı reddetmiş, reddedilen maddi tazminat için davalı yararına nispi vekâlet ücretine hükmetmiştir. Daire, belediyenin tahsisi uzatma talebini reddetmediğini, yararlanma hakkını tek taraflı sona erdirmediğini ve protokole aykırı bir irade ortaya koymadığını belirterek davanın reddini yerinde bulmuş; yalnız AAÜT m.13/4 uyarınca maktu vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiği gerekçesiyle istinafı kısmen kabul edip kararı kaldırarak düzelterek yeniden hüküm kurmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!