TBK Madde 182 Ceza koşulu: Cezanın miktarı, geçersizliği ve indirilmesi
TBK 182, taraflar ceza koşulunun miktarını serbestçe belirleyebilir; ancak asıl borç herhangi bir sebeple geçersizse ya da aksi kararlaştırılmadıkça borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple sonradan imkânsız hâle gelmişse cezanın ifası istenemez, buna karşılık ceza koşulunun geçersizliği veya bu şekilde imkânsız hâle gelmesi asıl borcun geçerliliğini etkilemez. Hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir.
Resmi Metin
Cezanın miktarı, geçersizliği ve indirilmesi
Madde 182- (1) Taraflar, cezanın miktarını serbestçe belirleyebilirler.
(2) Asıl borç herhangi bir sebeple geçersiz ise veya aksi kararlaştırılmadıkça sonradan borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple imkânsız hâle gelmişse, cezanın ifası istenemez. Ceza koşulunun geçersiz olması veya borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple sonradan imkânsız hâle gelmesi, asıl borcun geçerliliğini etkilemez.
(3) Hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Ceza koşulunun miktarını taraflar serbestçe belirler; ancak ceza fer’î nitelik taşır, yani asıl borca bağlıdır. Asıl borç herhangi bir sebeple geçersizse ya da (aksi kararlaştırılmadıkça) borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple sonradan imkânsız hâle gelmişse, cezanın ifası istenemez. Bağlılık tek yönlüdür: ceza koşulunun geçersizliği veya imkânsızlığı asıl borcun geçerliliğini etkilemez, borç ayakta kalır. Pratikte en çok işe yarayan kısım şudur: hâkim, aşırı bulduğu cezayı taraf talebi olmadan, kendiliğinden (re’sen) indirir; bu emredici bir kural olduğundan sözleşmeye konulan “indirim istenemez” kaydı geçersizdir ve borçlu bu haktan önceden feragat edemez. Sık yapılan hata, tacir müvekkile bu indirim korumasının olduğunu söylemektir: TTK m.22 uyarınca tacir, ticari işletmesiyle ilgili cezanın fahiş olduğunu ileri sürerek indirim isteyemez; bu imkândan yalnızca tacir olmayan borçlu ve tüketici yararlanır. Cezanın türü (seçimlik, ifaya ekli, dönmeye bağlı) ayrıca değerlendirilmelidir.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 182. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununun 161 inci maddesini karşılamaktadır.
Tasarının üç fıkradan oluşan 181 inci maddesinde, ceza koşulunun miktarı, geçersizliği ve indirilmesi düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 161 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. Cezanın butlanı ve tenkisi” şeklindeki ibare, Tasarıda “II. Cezanın miktarı, geçersizliği ve indirilmesi” şeklinde değiştirilmiştir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 161 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer verilmemekle birlikte, Tasarının 181 inci maddesinin ikinci fıkrasına eklenen bir cümleyle, ceza koşulunun geçersiz olmasının veya borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple sonradan imkansız hale gelmesinin, asıl borcun geçerliliğini etkilemeyeceği kabul edilmiştir. Gerçekten, 818 sayılı Borçlar Kanununun 161 inci maddesinin ikinci fıkrasında sadece asıl borcun geçersiz olması veya imkansız hale gelmesi durumu göz önünde tutulduğu halde, bağlı borç niteliğindeki ceza koşulunun geçersizliği veya imkansız hale gelmesinin göz önünde tutulmaması bir eksiklik olarak görülmüştür.