TBK Madde 104 Makbuz ve senet: Hükümleri

Hazırlayan: Av. Saim İncekaşAdana BarosuGüncelleme: 02.08.2026

Özet 3 fıkra · ~1 dk okuma

TBK 104, faiz veya kira bedeli gibi dönemsel bir edim için alacaklının çekince belirtmeksizin makbuz vermesi hâlinde önceki dönemlere ait edimlerin de ifa edilmiş sayılacağı karinesini düzenler; alacaklı anaparanın tamamı için makbuz vermişse faizleri de almış kabul edilir ve borç senedi borçluya geri verilmişse borç sona ermiş sayılır.

Resmi Metin

Hükümleri

Madde 104- (1) Faiz veya kira bedeli gibi dönemsel edimlerden biri için, alacaklı tarafından çekince belirtilmeksizin makbuz verilmişse, önceki dönemlere ait edimler de ifa edilmiş sayılır.

(2) Alacaklı anaparanın tamamı için makbuz vermişse, faizlerini de almış olduğu kabul edilir.

(3) Borç senedi borçluya geri verilmişse, borç sona ermiş sayılır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu hüküm borcun sona ermesinden çok ispat ve makbuz ekseninde okunmalıdır. Üç karine vardır: faiz veya kira gibi dönemsel bir edim için alacaklı çekince koymadan makbuz verdiyse önceki dönemler de ifa edilmiş sayılır; anaparanın tamamı için makbuz verildiyse faizler de alınmış kabul edilir; borç senedi borçluya geri verildiyse borç sona ermiş sayılır. Bunların tamamı adi karinedir, yani aksi ispatlanabilir; ancak makbuz ve geri verilen senet karşı tarafın aleyhine son derece güçlü delildir, bu yüzden karineyi çürütmek pratikte çok zordur.

Alacaklı vekiliyseniz en sık hata, geçmiş borçlar dururken cari döneme makbuz verip çekince koymamaktır; makbuza mutlaka “şu aya mahsuben, önceki dönem borçları saklıdır” kaydını düşürün, aksi halde geçmiş alacakları yitirirsiniz. Borçlu tarafında ise tahsil edilen makbuz, geri alınan senet veya anapara makbuzu güçlü bir ifa savunmasıdır; bunları dosyaya koyun. İspat yükü kural olarak ifayı iddia edende olsa da (HMK m.190), bu karineler yükü fiilen alacaklıya kaydırır.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 104. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

818 sayılı Borçlar Kanununun 88. maddesini karşılamaktadır.

Tasarının üç fıkradan oluşan 103. maddesinde, makbuz ve senetlerin geri verilmesinin hükümleri düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 88. maddesi tek fıkradan oluştuğu halde, bu maddede birbirinden ayrı üç karineye yer verildiği göz önünde tutularak, Tasarının 103. maddesi üç fıkra halinde düzenlenmiştir.

Maddede, faiz veya kira bedeli gibi dönemsel edimlerde, alacaklı tarafından, bir döneme ilişkin yaptığı ödeme veya anaparanın tamamı için borçluya makbuz vermesinin, önceki dönemlere ilişkin olmak üzere ortaya çıkardığı karineler düzenlenmektedir.

Sistematik yapısı ile metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

İlgili Yargıtay Kararları - TBK m.104 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay HGK E. 2017/926 K. 2021/177 Onama

Ödeme aracı olan çekin (borç senedinin) borçlusuna iade edilip onun elinde bulunması, borcun ödendiğine (sona erdiğine) karine teşkil eder; çeklerin ödenmeden iade edildiğini ileri süren taraf, bu karinenin aksini ispatla yükümlüdür.

Detaylı özeti gör

Kombi alım satımından doğan borç için davacı şirket, davalıya yedi adet ileri tarihli çek vermiş; borcunu zamanında ödeyemeyeceğini anlayınca taraflar eski çekler yerine vade farkıyla üç yeni çek düzenlenmesi konusunda anlaşmıştır. Davacı, davalının üç yeni çeki aldığı hâlde eski yedi çeki iade etmeyip bankaya ibraz ettiğini, kendisinin bu eski çekleri ödeyerek geri aldığını ve böylece mükerrer tahsil yapıldığını ileri sürerek üç yeni çek yönünden borçlu olmadığının tespitini istemiştir. Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş, Özel Daire hükmü bozmuş, mahkeme direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu çoğunluğu, taraflar arasındaki yenileme anlaşması karşısında direnme kararının onanması yönünde karar vermiştir.

Kararı incele →

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - TBK m.104 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2018/1473 K. 2020/220 Düzelterek Esastan Red

Borç senedinin borçluya geri verilmesi hâlinde bedelin ödendiği karinesi kabul edilmiş; senedin kendisince düzenlenmediğini ileri süren satıcı-alacaklı, senet bedelinin ödenmediğini kanıtlayamadığından itirazın iptali isteminin reddi yerinde görülmüştür.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Dava, teslim edilen mobilyaların bedeli için başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali istemine ilişkindir. Alıcı, bedeli ödediğini ve senedin kendisine iade edildiğini savunmuş; satıcı ise senedin kendisince düzenlenmediğini ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Daire, borç senedinin borçluya geri verilmiş olmasının bedelin ödendiğine karine oluşturduğunu, ispat yükü kendisinde olan satıcının senet bedelinin ödenmediğini kanıtlayamadığını belirterek red kararını yerinde bulmuş; yalnızca tüketici mahkemesi sıfatıyla görülen dava için hükmedilen maktu vekalet ücretini tarifeye uygun tutara indirerek kararı düzeltmiştir.

Kararı incele →

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

© . Tüm hakları Avukat Saim İncekaş’a aittir.

Feragat: Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amacıyla sunulur; mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Buradaki açıklamalar hukuki danışma değildir. Herhangi bir işlem yapmadan önce dosyanıza özel profesyonel görüş alınız.

İlişki ve KVKK: Bu site üzerinden iletişime geçmeniz tek başına avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir; bkz. Aydınlatma Metni.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!