TBK Madde 103 Makbuz ve senet: Borçlunun hakkı

Özet 2 fıkra · ~2 dk okuma

TBK 103, borcu ödeyen borçlu bir makbuz; borcun tamamı ödenmişse buna ilişkin borç senedinin geri verilmesini veya iptalini isteyebilir. Borcun tamamı ödenmemiş ya da borç senedi alacaklıya başkaca haklar da veriyorsa borçlu, ancak makbuz verilmesini ve ödemenin borç senedine işlenmesini isteyebilir.

Resmi Metin

Borçlunun hakkı

Madde 103- (1) Borcu ödeyen borçlu, bir makbuz ve borcun tamamı ödenmişse, buna ilişkin borç senedinin geri verilmesini veya iptalini isteyebilir.

(2) Borcun tamamı ödenmemiş veya borç senedi alacaklıya başkaca haklar da vermekte ise borçlu, ancak makbuz verilmesini ve ödemenin borç senedine işlenmesini isteyebilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TBK m.103 ödemenin ispatını borçlunun lehine kurar: ödeyen borçlu daima makbuz isteyebilir; borcun tamamı ödenmişse ayrıca borç senedinin geri verilmesini veya iptalini talep edebilir. Borç kısmen ödenmişse ya da senet alacaklıya başka haklar da veriyorsa, borçlu yalnızca makbuz ister ve ödemenin senede işlenmesini sağlar. Sahadaki en sık hata, makbuz veya senet almadan ödeme yapıp ispatsız kalmaktır; ispat yükü ödediğini iddia eden borçludadır.

Pratik taktik: her ödemede mutlaka makbuz alın, tam ödemede senedi fiziken geri isteyin. Senet borçlunun elinde değilse, mükerrer talep ve haksız icra takibi riski sürer; alacaklı senedi iade etmiyorsa, borçlu makbuz ve banka kaydıyla ifayı belgeleyip iadeyi dava edebilir. Dilekçede ifa tarihini, tutarı ve senedin iade veya iptalini açıkça talep edin. Banka EFT/havale dekontunu makbuzla birlikte saklamak, ileride borçtan kurtulma definizin temelini oluşturur.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 103. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

818 sayılı Borçlar Kanununun 87. maddesini karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 102. maddesinde, borcunu tamamen veya kısmen ödeyen borçlunun, makbuz ve senetlerin geri verilmesini veya iptalini ya da ödemenin borç senedine işlenmesini isteme hakkı düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 87. maddesinin kenar başlığında kullanılan “III. Makbuz ve senetlerin iadesi” şeklindeki ibare, Tasarıda “III. Makbuz ve senetlerin geri verilmesi” şeklinde değiştirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 87. maddesi tek fıkradan oluştuğu halde, bu maddede iki ayrı konunun düzenlendiği göz önünde tutularak, Tasarının 102. maddesi iki fıkraya bölünerek düzenlenmiştir.

Maddenin ikinci fıkrasında, borcun tamamının ödenmemiş olması halinde veya borç tamamen ödenmiş olmasına karşın, senette ayrıca alacaklıya bir takım haklar tanınmışsa, senedin geri verilmesinin istenemeyeceği; ancak, makbuz verilmesi ve borç senedine işlenmesinin istenebileceği öngörülmektedir.

Sistematik yapısı ile metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

İlgili Yargıtay Kararları - TBK m.103 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E. 2023/3366 K. 2023/4410 Onama

Borç senedinin borçluya geri verilmiş olması, senet bedelinin ödendiğini gösterir; alacaklının sulh nedeniyle takipten feragat ederek takip dayanağı senedi borçluya teslim ettiği hâllerde, aynı senede dayanılarak yeniden başlatılan takipte borcun daha önce ödenmiş olduğu kabul edilir ve borca itiraz yerinde görülür.

Detaylı özeti gör

Alacaklı, bir bonoya dayanarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla ilamsız takip başlatmış; borçlular icra mahkemesine başvurarak senedin borçlu şirketlerin eski yetkilisi tarafından yetkili olmadığı bir dönemde imzalandığını, taraflar arasındaki protokoller gereğince alacaklıya 3.700.000,00 TL ödendiğini, aynı senede dayalı olarak Ankara 20. İcra Müdürlüğünün 2017/7178 esas sayılı dosyasında başlatılan önceki takipten alacaklının feragat ettiğini ve senedin kendilerine iade edildiğini ileri sürerek takibin iptalini istemiştir. İlk Derece Mahkemesi, 15.3.2018 tarihli protokolde önceki takipten feragat edileceğinin ve senedin borçluya teslim edileceğinin kararlaştırıldığını, alacaklının imzasını taşıyan belgede borcun ödendiğinin yazılı olduğunu belirterek itirazın kabulüne, takibin durdurulmasına ve alacaklı aleyhine takip konusu alacağın %20'si oranında tazminata karar vermiştir. Bölge Adliye Mahkemesi alacaklının istinaf başvurusunu esastan reddetmiş; Daire de İİK'nın 144 ve TBK'nın 103. maddeleri uyarınca senedin borçluya teslim edilmiş olmasını senet bedelinin takipten önce ödendiğinin göstergesi sayarak kararı onamıştır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!