TBK Madde 107 - Alacaklının temerrüdü: a. Tevdi hakkı

Davacı, 2016 model aracını tamir ve bakım için davalıya ait oto tamirhanesine teslim etmiş, iş bittiği hâlde aracı almaya gitmemiştir. Davalı araç için 10.754,00 TL masraf belirlemiş, aracın teslim alınması için WhatsApp mesajıyla çağrıda bulunmuş, ardından aracı dışarı çıkardığını yine mesajla bildirmiş; davacı yaklaşık altı ay boyunca aracı teslim almamıştır. Davacı, belirsiz alacak davasıyla 10.000,00 TL tazminat istemiş, davalı davaya cevap vermemiştir. İlk derece mahkemesi, davalının ihtarname göndermeden aracı dışarıya bırakmasının davacının zararına yol açtığı gerekçesiyle davayı kabul etmiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, çağrıya rağmen aracı teslim almayan davacının TBK 106 uyarınca alacaklı temerrüdüne düştüğünü, davalının TBK 107 ve 108'deki tevdi ve satış haklarını kullanmadığını, ancak zararın doğmasında davacının ağır kusurlu olduğunu ve TBK 114/2 yollamasıyla TBK 52'nin gözetilmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.

Her iki dosyada da kiracılar, yeni kira döneminde ödenecek bedel konusunda kiraya verenle anlaşamamış, yasal artış yaparak yatırdıkları kiralar hesaplarına iade edilmiş, kiraya veren banka hesabını da kapatınca temerrüde düşmemek için sulh hukuk mahkemesinden ödeme yerinin belirlenmesini istemişlerdir. Talepler kabul edilmiş, ancak kiraya verenlerin istinafı üzerine İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, talep dilekçesi tebliğ edilmeden karar verilmesini hukuki dinlenilme hakkının ihlali sayarak kararı kaldırmış; Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi ise talebi çekişmesiz yargı işi kabul ederek başvuruyu esastan reddetmiştir. Bir avukatın 31.10.2024 tarihli başvurusu üzerine Bursa Bölge Adliye Mahkemesi Başkanlar Kurulu uyuşmazlığın giderilmesini istemiş; Daire, HMK 382 uyarınca tevdi mahalli belirlenmesinin çekişmesiz yargı işi olduğunu belirterek uyuşmazlığı Bursa kararı doğrultusunda gidermiştir.

Borçlu, TBK m.107 uyarınca tevdi mahallinin belirlenmesini istemiş, talep iki mahkemenin karşılıklı yetkisizlik kararı üzerine yargı yeri belirlenmesi için Yargıtay önüne gelmiştir. Bursa 4. Sulh Hukuk Mahkemesi 18.07.2024 tarihli kararıyla, para borçlarında ifa yerinin alacaklının yerleşim yeri olduğunu ve bu adresin talep dilekçesinde Alanya olarak bildirildiğini belirterek yetkisizlik kararı vermiştir. Alanya 2. Sulh Hukuk Mahkemesi ise 23.10.2024 tarihli kararıyla, tevdi mahallinin belirlenmesinin HMK m.382/2-d uyarınca çekişmesiz yargı işi olduğunu, m.384 gereği talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yerin yetkili sayıldığını, kesin yetki hâli bulunmadığını belirterek karşı yetkisizlik kararı vermiştir. Daire, TBK m.107'deki yetkinin kesin ve özel nitelikte olup genel yetki kuralının istisnasını oluşturduğunu, ifa yerinin de m.89'a göre alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeri olduğunu belirterek Alanya 2. Sulh Hukuk Mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir.

Davacı, dava dışı bir şirketin davalıdan olan alacağını temlik almış, ödenmeyen kısım için icra takibi başlatmış, itiraz üzerine takip durunca itirazın iptalini istemiştir. Davalı, dava dışı şirkete 10.256,95 TL fiyat farkı faturası düzenlendiğini, ayrıca iade edilmesi gereken konsinye ürünlerin teminatı olarak 80.000,00 TL tutulduğunu, mahsup yapıldığında borcu kalmadığını savunmuştur. İlk derece mahkemesi, temlik tarihi itibarıyla 108.411,18 TL alacak bulunduğunu, ancak teminat ve fiyat farkı düşüldükten sonra davacının yalnızca 181,92 TL alacağı kaldığını belirterek davayı kısmen kabul etmiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, konsinye satışta ticari ilişki sona erdiğinde malların aynen iadesi ya da bedelinin ödenmesi gerektiğini, temlik edenin malları teslim almaması üzerine davalının TBK 107 ve devamı uyarınca tevdi ya da satış yoluna başvurduğunu belgeleyemediğini belirterek 80.000,00 TL yönünden kararı bozmuştur.

Davacı taşeron şirket, dava dışı yükleniciyle kurduğu eser sözleşmesi kapsamında inşaat mahalline getirdiği malzemelerin, davalı arsa sahiplerince 25.03.2013 tarihli protokolle iadesi ya da bedeli kadar senet verilmesi taahhüt edildiği hâlde bunun yapılmadığını ileri sürerek 14.05.2013 tarihli icra takibine vaki itirazın iptalini istemiştir. Yerel mahkeme davayı kabul etmiş, temyiz üzerine Daire hükmü bir davalı yönünden taraf sıfatı yokluğu nedeniyle bozmuş, diğer davalı karar düzeltme yoluna başvurmuştur. Daire, arsa sahipleri adına 10.05.2013 tarihinde çekilen ihtarnameyle malzemelerin teslim alınmasının istendiğini, malzemelerin kendilerinde olduğunu kabul eden arsa sahiplerinin tevdi mahalli tayin ettirmediğini saptamış; faturadaki malzemelerin tamamının şantiyede bırakıldığı kanıtlanamadığından ek bilirkişi raporunun ihtarname, cevap dilekçesi ekindeki liste ve tanık beyanıyla sınırlı malzemeler için alınmasını gerekli görerek hükmü bu davalı yararına da bozmuştur.