TMK Madde 321 Çocuğun soyadı

Hazırlayan: Av. Saim İncekaşAdana BarosuGüncelleme: 09.06.2026

Özet 1 fıkra · ~1 dk okuma

TMK 321, çocuğun soyadını düzenler.

Yürürlükte AYM iptali var AYM iptali (1. cümle - ibare) - AYM E.2005/114 K.2009/105

Resmi Metin

Soyadı

Madde 321- Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin; (…) soyadını taşır. Ancak, ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Norm Durumu ve Değişiklikler

Bu madde yürürlüktedir; ancak aşağıdaki fıkra/ibare(ler) Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir:

  1. AYM iptali 1. cümle - ibare AYM E.2005/114 K.2009/105 Çocuğun soyadına ilişkin "evli değilse ananın" ibaresi, Anayasa Mahkemesi kararıyla (Anayasa m.10, 11, 41) iptal edilmiştir (RG 7 Ekim 2009, S.27369; yürürlük 7 Ekim 2010). Maddenin kalan kısmı yürürlüktedir.
    İptal edilen önceki metin - yürürlükte değildir: evli değilse ananın

Karar metinleri için AYM Norm Kararları Bilgi Bankası ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

Madde, çocuğun soyadını düzenler. Hükme göre çocuk, ana ve baba evli ise ailenin soyadını taşır; ailenin soyadı kural olarak baba soyadıdır. Eğer ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekarlık soyadını taşır; ananın evlilikten getirdiği önceki kocanın soyadı çocuğa geçmez. Madde, ana ve babanın evli olmadığı çocuklar bakımından AYM kararıyla "evli değilse ananın" ibaresi yürürlükten kaldırılmış olduğundan, bu hâlde soyad belirlenmesi başka düzenlemelere bırakılmıştır. Avukatlık pratiğinde nüfus kütüğüne soyad işlenmesindeki uyuşmazlıklarda ananın çifte soyadlı olup olmadığı nüfus kaydından tespit edilmeli, çocuğun bekarlık soyadıyla kayıt edilmesi talep ediliyorsa dilekçeye ananın evlenme öncesi nüfus kaydı eklenmelidir. Soyad değişikliği ayrı bir nüfus davasının konusunu oluşturur; nüfus müdürlüğü işlemini geciktirirse, kayıt düzeltilmesi davası açılarak çocuğun doğru soyadla tescili sağlanır.

Gerekçe

Yürürlükteki Kanunun 259 uncu maddesini karşılamaktadır.

Madde, İsviçre Medeni Kanununun (birinci fıkrası 1978 tarihinde yürürlüğe giren 1976 tarihli, ikinci fıkrası ise 1988 tarihinde yürürlüğe giren 1984 tarihli kanunlarla düzenlenen) 270 inci maddesinden alınmıştır.

Maddeye göre çocuk, ana ve baba birbirleriyle evli ise ailenin, birbirleriyle evli değilse yani çocuk yasal olmayan bir birleşme sonucunda dünyaya gelmişse ananın soyadını taşır. Baba ile çocuk arasında tanıma ve babalık hükmü ile soybağı kurulduğu halde dahi çocuk ananın soyadını alacaktır. Bu durumda, eğer ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa, çocuk ananın bekarlık yani ilk (kızlık) soyadını alır. Fakat, ana ve babanın birbirleriyle evli olmamaları halinde çocuğun ananın soyadını taşıyacağı yolundaki hükmün, ana ve babası evli olan çocuğun ana ve babasının evliliğinin sonradan sona ermesi halini kapsamadığına dikkat edilmesi gerekir. Başka bir ifadeyle, evliliğin sona ermesi, çocuğun soyadının değişmesine yol açmaz.

İlgili Anayasa Mahkemesi Kararları - TMK m.321 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel başvuru kararlarından derlenmiştir.

AYM Genel Kurul B. No: 2013/7979 İhlal

TMK m.321 gerekçe gösterilerek, velayet kendisine bırakılan annenin çocuğun soyadını değiştirme talebinin reddi; haklı neden bulunsa dahi babaya tanınan soyadı verme imkânının anneye tanınmaması sonucunu doğurduğundan ayrımcılık yasağına aykırı bulunmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar konusu: Başvuru, boşanma davası sonrasında velayet hakkı tanınan çocuğun soyadını değiştirme talebiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının, karar sonucunu etkileyecek olan iddiaların derece mahkemesi kararlarında karşılanmamış olması nedeniyle de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

Kararı AYM Kararlar Bilgi Bankası'nda incele →

AYM Genel Kurul B. No: 2013/9880 İhlal

TMK m.321 uyarınca çocuğun babanın soyadını taşıyacağı gerekçesiyle annenin çocuğun soyadını değiştirme davasının reddi, boşanmada babaya kendiliğinden devam eden soyadı verme imkânının anneye tanınmaması anlamına geldiğinden ayrımcılık yasağına aykırı bulunmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar konusu: Başvuru, boşanma davası sonrasında velayet hakkı tanınan çocuğun soyadını değiştirme talebiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

Kararı AYM Kararlar Bilgi Bankası'nda incele →

İlkeler, Anayasa Mahkemesinin kararlarından derlenmiştir; bağlayıcı metin kararın kendisidir. Bireysel başvuru bir kanun yolu değildir; kararlar somut başvurunun koşullarına göre verilmiştir. Norm denetimi ret kararları yalnız itiraz konusu kural ve gerekçeyle sınırlıdır; kuralın karar tarihinden sonra değiştirilip değiştirilmediği kartta belirtilir.

İlgili Yargıtay Kararları

İlgili Yargıtay kararları

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2005/383 K. 2005/404 Direnme Bozuldu
Velayet Usul

TMK m.321 uyarınca evlilik dışı doğan çocuk ananın soyadını taşır ve bu emredici, kamu düzenine ilişkin kural başka hükümlere dayanılarak dolanılamayacağından, ana çocuğun soyadının babanınkiyle değiştirilmesini isteyemez.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Evlilik dışı doğup ana hanesine kayıtlı, velayeti anada bulunan çocukların soyadının, ananın soyadı baki kalmak üzere baba soyadıyla değiştirilmesinin istenip istenemeyeceği. Değerlendirme: TMK m.321 gereği evlilik dışı doğan çocuk ananın soyadını taşır; bu emredici, kamu düzenine ilişkin kural başka hükümlere dayanılarak dolanılamaz; çocuk ergin olunca açacağı dava dışında soyadı değiştirilemez. Sonuç: Direnme kararının bozulmasına oybirliğiyle karar verildi.

Kararı incele →

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2018/1306 K. 2018/4719 Bozma
Velayet

Evlilik birliği içinde doğup ailenin (babanın) soyadını taşıyan çocuğun soyadını, velayet hakkı kendisine tevdi edilen annenin kendi soyadıyla değiştirmesini engelleyen yasal bir düzenleme yoktur; bu yetki TMK m.321'e rağmen velayet kapsamında kullanılabilir.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Velayet hakkına sahip annenin, evlilik birliği içinde doğup babanın soyadını taşıyan ortak çocuğun soyadını kendi soyadıyla değiştirmesinin TMK m.321 karşısında mümkün olup olmadığı. Değerlendirme: AYM'nin cinsiyete dayalı ayrımcılık ve velayet kapsamında soyadı belirleme hakkına ilişkin kararları ışığında, anneye bu hakkın tanınmaması eşitliğe aykırıdır; engelleyici yasal düzenleme yoktur ve değişiklik çocuğun üstün yararına aykırı değildir. Sonuç: Davanın reddine ilişkin hüküm bozulmuştur.

Kararı incele →

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2013/464 K. 2013/1698 Bozma
Velayet Usul

TMK m.321 uyarınca evlilik içinde doğan çocuk, ana ve baba sonradan boşansa dahi erginliğe erişinceye kadar ailenin (babanın) soyadını taşır; velayet sahibi anne bu süre içinde çocuğun soyadını kendi soyadıyla değiştiremez.

Detaylı özeti gör

Boşanma ile velayeti anneye verilen, sonradan babası ölen ve evlilik içinde doğan küçüğün soyadının, anne tarafından velayeten açılan davada anne soyadıyla değiştirilmesi istenmiştir. HGK, TMK m.321 uyarınca evlilik içinde doğan çocuğun erginliğe kadar babanın (ailenin) soyadını taşıdığını, bunun değiştirilemeyeceğini benimseyerek yerel mahkemenin direnme kararını Özel Daire bozması doğrultusunda bozmuştur. Sonuç: Direnme kararı oyçokluğuyla bozulmuştur.

Kararı incele →

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

© . Tüm hakları Avukat Saim İncekaş’a aittir.

Feragat: Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amacıyla sunulur; mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Buradaki açıklamalar hukuki danışma değildir. Herhangi bir işlem yapmadan önce dosyanıza özel profesyonel görüş alınız.

İlişki ve KVKK: Bu site üzerinden iletişime geçmeniz tek başına avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir; bkz. Aydınlatma Metni.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!