TMK Madde 322 - Ana, baba ve çocuğun karşılıklı yükümlülükleri

Davacı erkeğin temyizi üzerine bölge adliye mahkemesi hükmünü inceleyen Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kararın dayandığı delillere ve kanuna uygun sebeplere, özellikle delillerin takdirinde bir yanlışlık bulunmamasına göre temyiz itirazlarını reddederek hükmün ONANMASINA oy çokluğuyla karar vermiştir (28.03.2022). TMK m.322, çoğunluğun (onama) gerekçesinde değil, karşı oy yazısında, eşlerin evlilik birliğinden doğan yükümlülükleri (TMK m.185, 186, 322, 327) sıralanırken; ana, baba ve çocuğun ailenin huzur ve bütünlüğünün gerektirdiği şekilde birbirlerine yardım etmek, saygı ve anlayış göstermek ve aile onurunu gözetmekle yükümlü oldukları biçiminde anılmıştır. Karşı oy, çok uzun süreli eylemli (fiili) ayrılıkta dahi bu yasal yükümlülüklerin devam ettiğini, ayrı yaşayan eşlerin bunları gereği gibi yerine getiremediğini, dolayısıyla uzun süreli eylemli ayrılığın TMK m.166/1 uyarınca evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebi sayılması ve kural olarak eşit kusur kabulü gerektiğini savunmuştur. Bu nedenle m.322, somut uyuşmazlıkta uygulanan bir hüküm olmaktan ziyade, karşı oyda eşlerin ve aile bireylerinin karşılıklı yükümlülüklerinin sürekliliğini vurgulamak için destekleyici dayanak olarak zikredilmiştir.

Uyuşmazlık, davacı erkeğin TMK m.166/1 (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) hukuki sebebiyle açtığı boşanma davasında, tarafların yaklaşık yedi yıldır fiilen ayrı yaşamasının tek başına boşanma sebebi sayılıp sayılamayacağıdır; ilk derece mahkemesi boşanmaya hükmetmiş, bölge adliye mahkemesi ise davalının kusurunun ve terke (TMK m.164) dayalı bir davanın bulunmadığı, fiilî ayrılığın tek başına boşanma nedeni olamayacağı gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi çoğunluğu, delillerin takdirinde bir yanlışlık görülmediğini belirterek bölge adliye mahkemesinin ret kararını oyçokluğuyla ONAMIŞTIR. Karşı oy yazısı ise eşlerin TMK m.185, 186, 322 ve 327'deki yükümlülüklerinin fiilî ayrılık sırasında da devam ettiğini, çok uzun süreli (en az üç yıl ve daha fazla) fiilî ayrılığın TMK m.166/1 kapsamında değerlendirilmesi ve kusurun kanıtlanamadığı hâllerde eşlerin eşit kusurlu sayılması gerektiğini savunarak davanın kabulü görüşündedir. Bu kararda TMK m.322, karşı oyda yalnızca eşler/aile bireyleri arasındaki karşılıklı yükümlülükler bütünü (ailenin huzur ve bütünlüğü için yardım, saygı, anlayış ve aile onurunu gözetme) içinde anılmış olup davanın esası m.185 ve m.166 ekseninde tartışılmıştır.

Uyuşmazlık, davacı erkeğin TMK m.166/1 (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) sebebiyle açtığı boşanma davasının, bölge adliye mahkemesince ilk derece kararı kaldırılarak reddedilmesi üzerine, yaklaşık on dört yıllık fiili ayrılığın boşanmaya esas alınıp alınamayacağı noktasında toplanmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi çoğunluğu, delillerin takdirinde bir yanlışlık görmeyerek davanın reddine ilişkin hükmün usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle ONANMASINA oyçokluğuyla karar vermiştir (23.12.2019). Karşı oyda ise, eşlerin fiili ayrılık sırasında dahi birbirlerine karşı yükümlülüklerinin devam ettiği vurgulanmış; bu yükümlülükler arasında TMK m.322 (ana, baba ve çocuğun ailenin huzur ve bütünlüğünün gerektirdiği şekilde birbirlerine yardım, saygı ve anlayış göstermek ve aile onurunu gözetmek yükümlülüğü) m.185, m.186 ve m.327 ile birlikte sayılmıştır. Bu görüşe göre, çok uzun süreli (en az üç yıllık) fiili ayrılık emredici birlikte yaşama yükümlülüğüne (m.185/3) aykırılık oluşturarak evlilik birliğini temelinden sarsmakta olup, eşit kusur kabulüyle boşanmaya hükmedilmesi ve hükmün bozulması gerekirdi.