TMK Madde 319 Evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasında hak düşürücü süre

Hazırlayan: Av. Saim İncekaşAdana BarosuGüncelleme: 09.06.2026

Özet 1 fıkra · ~1 dk okuma

TMK 319, evlatlık ilişkisinin kaldırılması davasının tabi olduğu hak düşürücü süreyi düzenler.

Yürürlükte AYM iptali var AYM iptali (süre ibaresi) - AYM E.2012/35 K.2012/203

Resmi Metin

Hak düşürücü süre

Madde 319- Dava hakkı, evlâtlık ilişkisinin kaldırılması sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Norm Durumu ve Değişiklikler

Bu madde yürürlüktedir; ancak aşağıdaki fıkra/ibare(ler) Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir:

  1. AYM iptali süre ibaresi AYM E.2012/35 K.2012/203 Maddede yer alan "ve her hâlde evlât edinme işleminin üzerinden beş yıl" ibaresi (beş yıllık mutlak hak düşürücü süre), Anayasa Mahkemesi tarafından oybirliğiyle iptal edilmiştir (RG 12 Temmuz 2013; yürürlük 12 Ocak 2014). Maddede yalnızca, sebebin öğrenilmesinden başlayarak bir yıllık hak düşürücü süre yürürlüktedir.
    İptal edilen önceki metin - yürürlükte değildir: ve her hâlde evlât edinme işleminin üzerinden beş yıl

Karar metinleri için AYM Norm Kararları Bilgi Bankası ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

Madde, evlatlık ilişkisinin kaldırılması davasının tabi olduğu hak düşürücü süreyi düzenler. Hükme göre dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Maddede önceden yer alan "her hâlde evlat edinme işleminin üzerinden beş yıl" ibaresi Anayasa Mahkemesi kararıyla yürürlükten kaldırılmış olup beş yıllık üst sınır artık uygulanmamaktadır. Bir yıllık sürenin başlangıcı, davacının kaldırma sebebini fiilen öğrendiği tarihtir; bu tarihin tespiti süre itirazı bakımından belirleyicidir. Süre hak düşürücü niteliktedir, hâkim kendiliğinden gözeterek karar verir; karşı taraf süre itirazı yapmasa dahi mahkeme inceler. Avukatlık pratiğinde dilekçede öğrenme tarihi gerekçeli olarak belirtilmeli, gerekiyorsa öğrenmeye dair belge veya tanık beyanı ek olarak sunulmalıdır. Süre dolduktan sonra açılan dava esasa girilmeden hak düşürücü süre nedeniyle reddedilir; bu yolla evlatlık ilişkisi kalıcı hâle gelmiş olur.

Gerekçe

İptal davasının tabi olduğu hak düşürücü süreleri düzenleyen bu madde, İsviçre Medeni Kanununun 269b maddesinden aynen alınmıştır.

ALT KOMİSYON RAPORU

– Tasarının 319 uncu maddesinin “Süresi” olan başlığı bu sürenin hak düşürücü süre olduğu göz önüne alınarak “Hak düşürücü süre” şeklinde ve maddede geçen “altı ay” ve “iki yıl” olan süreler az bulunarak ve diğer maddelerde yapılan düzenlemeye paralel olarak “bir yıl” ve “beş yıl” şeklinde değiştirilmiştir.

ADALET KOMİSYONU RAPORU

– Tasarının 319 uncu maddesinin “Süresi” olan kenar başlığı, bu sürenin hak düşürücü süre olduğu göz önüne alınarak “Hak düşürücü süre” şeklinde, maddede geçen “altı ay” ve “iki yıl” olan süreler az bulunarak ve diğer maddelerde yapılan düzenlemeye paralel olarak “bir yıl” ve “beş yıl” şeklinde değiştirilmiştir.

İlgili Anayasa Mahkemesi Kararları - TMK m.319 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel başvuru kararlarından derlenmiştir.

AYM Genel Kurulu E. 2017/167 K. 2017/172 Norm denetimi: Ret

Denetlenen kural: madde · itiraz yolu

Evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına ilişkin dava hakkının, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşeceğini öngören kural, ilişkiye kalıcılık ve istikrar kazandırdığı ve sürekli dava tehdidini önlediği gerekçesiyle hak arama özgürlüğü yönünden Anayasa'ya aykırı görülmemiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: İtiraz gerekçesi: Evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına ilişkin dava hakkının, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık süreyle sınırlandırılmasının, 318. maddenin birinci fıkrası için ileri sürülen aynı gerekçelerle Anayasa'ya aykırı olduğu belirtilmiştir. AYM: Süre sınırı; ihtilafların bir an önce giderilmesini, çocuğun, ailenin ve soybağının korunmasını, ilişkiye kalıcılık ve istikrar kazandırılmasını amaçladığından ve sürekli dava tehdidini önlediğinden gerekli, orantılı ve elverişli bulunmuştur.

Kararı AYM Norm Kararları Bilgi Bankası'nda incele →

İlkeler, Anayasa Mahkemesinin kararlarından derlenmiştir; bağlayıcı metin kararın kendisidir. Bireysel başvuru bir kanun yolu değildir; kararlar somut başvurunun koşullarına göre verilmiştir. Norm denetimi ret kararları yalnız itiraz konusu kural ve gerekçeyle sınırlıdır; kuralın karar tarihinden sonra değiştirilip değiştirilmediği kartta belirtilir.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş 2.HD içtihatları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2008/248 K. 2009/7129 Bozma
Usul

Evlatlık ilişkisinin esasa ilişkin noksanlık sebebiyle kaldırılması davası, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde evlat edinme işleminden itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; bu süre TMK m.319 uyarınca hak düşürücü süre olup hakim tarafından re'sen gözetilir.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Evlat edinenlerin, esasa ilişkin noksanlık ve evlatlığın görevlerini yerine getirmemesi sebebiyle açtığı evlatlık ilişkisinin kaldırılması davasında TMK m.319'daki hak düşürücü sürenin geçip geçmediği. Değerlendirme: Evlat edinme kararı kesinleştikten ve davacılar noksanlığı bildikten sonra, dava bir yıllık hak düşürücü süre içinde açılmamıştır; ayrıca evlatlığın görevini ihmali kaldırma sebebi oluşturmaz. Sonuç: Hükmün BOZULMASINA karar verilmiştir.

Kararı incele →

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2009/21848 K. 2011/1936 Bozma
Usul

Karşı oya göre, esaslı noksanlık içeren evlat edinme ilişkisi TMK m.319'daki hak düşürücü süreler içinde kamu düzeni açısından kesinleşmez ve Cumhuriyet savcısı bu süreler içinde m.318/1 uyarınca ilişkinin kaldırılması için dava açabilir.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Otuz yaşından küçük ve beş yıldan az evli eşlerin birlikte evlat edinme kararının (TMK m.306/2 şartlarını sağlamadan) kanun yararına bozulması istenebilir mi. Değerlendirme: Davacı eşlerden biri dava tarihinde otuz yaşından küçük ve evlilik süreleri beş yıldan az olduğundan birlikte evlat edinmenin yasal şartları oluşmamış, mahkeme reddetmesi gerekirken davayı kabul etmiştir. Karşı oyda m.318/1 ve m.319'daki hak düşürücü süreler içinde ilişkinin kaldırılması davasına işaret edilmiştir. Sonuç: Hükmün sonuca etkili olmamak üzere oyçokluğuyla BOZULMASINA karar verilmiştir.

Kararı incele →

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları

Adana BAM · İstinaf · 2. Hukuk Dairesi E. 2020/811 K. 2020/1216 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Adana BAM, evlatlık ilişkisinin kaldırılması davasının TMK 319 uyarınca öğrenmeden itibaren bir yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğunu, somut olayda bu sürenin geçtiğini tespit ederek davanın reddini bu madde temelinde de yerinde bulmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacılar, 2008 yılında Hatay 1. Aile Mahkemesi ilamıyla evlat edindikleri küçüğün gerçek ailesinin yanına gitmek istemesi üzerine evlatlık ilişkisinin kaldırılması ve velayetin davalılara verilmesini talep etmiş; ilk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Adana BAM, evlat edinmede TMK 305-316. madde şartlarının gerçekleştiğini, davacıların ileri sürdüğü hususların TMK 317-318. maddedeki kaldırma sebeplerine girmediğini ve TMK 319. maddedeki bir yıllık hak düşürücü sürenin de geçtiğini belirterek davacıların istinaf başvurusunu HMK 353/1-b-1 uyarınca esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.

© . Tüm hakları Avukat Saim İncekaş’a aittir.

Feragat: Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amacıyla sunulur; mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Buradaki açıklamalar hukuki danışma değildir. Herhangi bir işlem yapmadan önce dosyanıza özel profesyonel görüş alınız.

İlişki ve KVKK: Bu site üzerinden iletişime geçmeniz tek başına avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir; bkz. Aydınlatma Metni.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!