TMK Madde 214 - Mal rejiminin tasfiyesi davalarında yetki

Uyuşmazlık, boşanmayla birlikte açılan mal rejiminin tasfiyesi davasında yetkili mahkemenin belirlenmesine ilişkindir; İlk Derece Mahkemesi, davalının mutad meskeninin/yerleşim yerinin Ankara olması ve 5718 sayılı Kanun m.41 uyarınca dahi yetkinin Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinde olması, davanın ise Beykoz'da açılması nedeniyle yetkisizlik kararı vermiş, Bölge Adliye Mahkemesi de istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, TMK m.214/2 uyarınca eşler veya mirasçılar arasındaki tasfiye davalarında boşanmaya, evliliğin iptaline veya hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda bu davalara bakan mahkemelerin yetkili olduğunu, ancak bu yetki kuralının kesin nitelikte olmadığını ve davalının süresinde yetki itirazında bulunduğunu belirterek yetkisizlik kararını yerinde görmüştür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, temyiz incelemesinde kararı usul ve kanuna uygun bulmuş, davacı kadın vekilinin (müvekkilinin dava tarihinde İngiltere'de ikamet ettiği yönündeki) temyiz nedenlerini bozmayı gerektirir nitelikte görmeyerek, 6100 sayılı Kanun m.370/1 uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi kararının ONANMASINA 04.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar vermiştir. Karar, TMK m.214/2'deki yetki kuralının kesin nitelikte olmaması ve süresinde yapılan yetki itirazı üzerine somut olayda yetkili yer kurallarının uygulanması bakımından TMK m.214 ile ilişkilidir.

Uyuşmazlık, mal rejiminin tasfiyesi kapsamında açılan değer artış payı (TMK m.227) istemine ilişkin davada yetkili mahkemenin hangisi olduğu ve davalının yetki itirazının süresinde ileri sürülüp sürülmediği noktasında toplanmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yerel mahkemenin somut olayda uygulanma olanağı bulunmayan HUMK m.13'e dayanarak verdiği yetkisizlik kararını yerinde görmeyerek hükmü BOZMUŞTUR. Gerekçede, TMK m.214/2 uyarınca mal rejiminin tasfiyesi davalarında -boşanmaya karar verilmesi hâlinde- yetkinin bu davada yetkili olan mahkemeye ait olduğu, ancak bu yetkinin kesin yetki olmadığı vurgulanmıştır. Kesin olmayan yetki söz konusu olduğundan, davalının yetki itirazını HUMK m.187'deki süre içinde yapmaması karşısında mahkemenin bu itirazı reddederek işin esasını incelemesi gerektiği belirtilmiştir. Böylece karar, TMK m.214/2'nin öngördüğü yetkinin kesin olmayan niteliğini ve süresinde itirazla ileri sürülmesi gerektiğini somutlaştırmaktadır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 20.11.2006 tarihli kararına konu uyuşmazlık, "Boşanma (Eşya Bedeli)" türündeki davada yetkili mahkemenin tespitine ilişkindir; temyiz eden taraf yerel mahkemenin yetkisine itiraz etmiştir. Daire, davanın mal rejiminin tasfiyesine ilişkin olmadığını, kişisel mal alacağı hakkında bulunduğunu vurgulamış ve bu nitelendirme nedeniyle TMK m.214/3 uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olduğunu belirlemiştir. Bu gerekçeyle yerinde görülmeyen temyiz isteminin reddine ve usul ile kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA karar verilmiştir. Karar, kişisel mal alacağına dayanan davalarda yetkinin mal rejimi tasfiyesi yetkisinden farklı olarak m.214/3 uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesinde bulunduğunu teyit etmektedir.

Uyuşmazlık, evlilik birliği içinde davalı kadın adına edinilen taşınmaza katkı sağladığını ileri süren davacı erkeğin, mal rejiminin tasfiyesi çerçevesinde aynen (tapu iptali ve tescil) talep edip edemeyeceği, edemiyorsa katkı payı alacağı tutarı noktasında toplanmıştır. Mahkeme bozmaya uyarak tapu iptal ve tescil istemini reddetmiş, taşınmaz yönünden 12.630,45 TL katkı payı alacağına hükmetmiş; Daire bu kararı onamış ve davacı erkek vekilinin karar düzeltme talebini, istemin HUMK (1086 sayılı Kanun) m.440'taki sebeplerden hiçbirine dayanmadığı gerekçesiyle reddederek para cezası ve karar düzeltme ret harcına hükmetmiştir. Karardaki esas ilke, mal rejiminin tasfiyesinden doğan hakkın şahsi hak niteliğinde olduğu ve kural olarak ayın (taşınmazın aynen devri) istenemeyeceği; değer artış payı ile katılma alacağının ise ancak edinilmiş mallara katılma rejiminde talep edilebileceğidir. Bu parçada TMK m.214, kararın "İlgili Hukuk" bölümünde m.6 ve m.716 ile birlikte yalnızca atıf listesinde anılmakta olup metinden maddeye özgü ayrı bir değerlendirme veya ilke çıkarılamamakta, yalnızca çerçeve normlardan biri olarak gösterilmektedir.