TMK Madde 2 Dürüst davranma

Hazırlayan: Av. Saim İncekaşAdana BarosuGüncelleme: 09.06.2026

Özet 2 fıkra · ~3 dk okuma

TMK 2, hukuki ilişkilerin temel sınırını çizen dürüstlük kuralını ve hakkın kötüye kullanılması yasağını düzenlemektedir.

Resmi Metin

Dürüst davranma

Madde 2- (1) Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.

(2) Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, hukuki ilişkilerin temel sınırını çizen dürüstlük kuralını ve hakkın kötüye kullanılması yasağını düzenlemektedir. Birinci fıkra, herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uyma yükümlülüğünü hükme bağlamıştır. Bu ilke, tarafların karşılıklı güven içinde hareket etmelerini gerektiren ve hukuk düzeninin bütününe hâkim olan objektif bir ölçüt niteliğindedir.

İkinci fıkra, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeninin korumayacağını belirterek hak sahipliğinin sınırsız bir yetki olmadığını ortaya koymaktadır. Hakkın kötüye kullanılması, hakkın tanınma amacı dışında ve başkasına zarar verici biçimde kullanılmasını ifade eder. 4721 sayılı Kanun’un gerekçesinde maddenin konu başlığının “Hukuki ilişkilerin kapsamı” olarak değiştirildiği belirtilmiş olup bu değişiklik, düzenlemenin yalnızca medeni hakları değil, hakların kazanılması ve borçların ifası sürecinin tamamını kapsadığını yansıtmaktadır.

Gerekçe

Yürürlükteki Kanunun 2. maddesini karşılamaktadır.

Maddenin konu başlığı “Medeni hakların şümulü” yerine “Hukuki ilişkilerin kapsamı” şeklinde değiştirilmiştir. Gerçekten de yürürlükteki Kanunun 2 ve 3. maddelerinde kişilerin medeni haklarının kapsamı değil, kişilerin hukuk ilişkilerinde hakları kazanmaları ile borçlarını ifa etmelerinin kapsamı düzenlenmiştir. Bu sebeple 2, 3 ve 4 üncü maddelerin konu başlığı olarak “Hukuki ilişkilerin kapsamı” deyimi kullanılmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 2 nci maddesinde, kişilerin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymakla yükümlü oldukları düzenlenmektedir. Gerek öğretide, gerek yargı kararlarında bu maddenin “doğruluk ve dürüstlük kurallarına” ilişkin genel ilkeyi ortaya koyduğu kabul edilmektedir. Maddenin içerik ve amacına uygun olarak kenar başlığı bu sebeple, “Dürüst davranma” olarak değiştirilmiştir. Bu deyim, bir sonraki maddede yer alan sübjektif iyiniyet ile bu maddede düzenlenen iyiniyeti birbirinden ayırt etmeye hizmet etmesi bakımından da daha isabetli görülmüştür.

Madde içerisinde de iyiniyet sözcüğü yerine “dürüstlük kurallarına uymak” ifadesi kullanılmıştır. Maddenin ifadesi arılaştırılmak suretiyle daha anlaşılır bir şekle sokulmuştur. Maddede, ayrıca ödevi de ifade edecek şekilde geniş anlamda “borç” ibaresine yer verilmiştir.

İlgili Önemli Yargı Kararları

  • Hakkın Kötüye Kullanılması: Yargıtay, bir hakkın sadece hak sahibinin çıkarlarına zarar verilmek amacıyla kullanılması durumunda, bu hakkın kötüye kullanıldığına ve Medeni Kanun Madde 2’ye aykırı olduğuna karar vermiştir. Örneğin, bir kişi başkasının malvarlığına zarar verme kastıyla haksız ve dürüstlük kuralına aykırı bir şekilde işlem yapıyorsa, bu durum hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilir.
  • Dürüstlük Kuralı: Yargıtay, taraflar arasındaki hukuki ilişkide dürüstlük kuralına uyulmasının zorunlu olduğunu vurgulamıştır. Bu nedenle, bir sözleşmenin yapılması veya sona erdirilmesi aşamalarında dürüstlük kurallarına uygun hareket edilmemişse, yapılan işlemin geçersiz olabileceği hükmüne varılmıştır.
  • İyi Niyetin Sınırları: Yargıtay kararlarında, iyi niyetin sınırlarının Medeni Kanun Madde 2’de belirtilen dürüstlük kurallarıyla belirlendiği vurgulanır. Bir kimse, başka bir kişinin hakkına zarar vermemek koşuluyla iyi niyetli olduğunu ispat edebilir; ancak bu iyi niyetin kötüye kullanılması, ilgili hakkın geçerliliğini ortadan kaldırabilir.
  • Haksız Zenginleşme: Bir kişinin, karşı tarafın mağduriyeti pahasına haksız yere kazanç sağlaması durumunda, Yargıtay, bu kazancın dürüstlük kuralına aykırı olduğunu ve geri alınması gerektiğini belirtir. Bu tür durumlarda, hakkın kötüye kullanılması yasağı kapsamında mağduriyetin giderilmesi için karar verilir.
  • Hak Arama Hakkının Sınırlanması: Yargıtay, hak arama özgürlüğünün kötüye kullanılması halinde, örneğin davaların sırf karşı tarafa zarar verme amacıyla açılması durumunda, bu tür eylemlerin Medeni Kanun Madde 2 kapsamında değerlendirileceğini belirtmiştir. Bu tür işlemler, hakkın kötüye kullanılması yasağı kapsamında reddedilmiştir.

İlgili Anayasa Mahkemesi Kararları - TMK m.2 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel başvuru kararlarından derlenmiştir.

AYM İkinci Bölüm B. No: 2020/26624 İhlal

TMK m.2'deki dürüstlük kuralı çerçevesinde, davalı sıfatı kendisine aitmiş gibi davacıyı yanıltıp dava açılmasına sebebiyet veren kişi yararına, dava sıfat yokluğundan reddedilse dahi vekâlet ücretine hükmedilmesi kanuni dayanaktan yoksun görülmüştür.

Detaylı özeti gör

Karar konusu: Başvuru, açtığı tazminat davasının reddedilmesi ile aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

Kararı AYM Kararlar Bilgi Bankası'nda incele →

AYM İkinci Bölüm B. No: 2018/27003 İhlal

TMK m.2'deki dürüstlük kuralı, ön alım hakkına ilişkin hükümlerle birlikte yorumlanabilir; fiilî taksime uzun yıllar itiraz etmeyen paydaşın ön alım hakkını kullanmasını dürüstlük kuralına aykırı sayan yorum kanuni dayanaktan yoksun değildir.

Detaylı özeti gör

Karar konusu: Başvuru, ön alım hakkının kullanımı suretiyle açılan tapu iptali ve tescili davasında hukuk kurallarının hatalı yorumlanması sebebiyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

Kararı AYM Kararlar Bilgi Bankası'nda incele →

İlkeler, Anayasa Mahkemesinin kararlarından derlenmiştir; bağlayıcı metin kararın kendisidir. Bireysel başvuru bir kanun yolu değildir; kararlar somut başvurunun koşullarına göre verilmiştir. Norm denetimi ret kararları yalnız itiraz konusu kural ve gerekçeyle sınırlıdır; kuralın karar tarihinden sonra değiştirilip değiştirilmediği kartta belirtilir.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş HGK içtihatları

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2012/670 K. 2013/171 Onama

TMK m.2 dürüstlük ilkesinin bir gereği olan güven sorumluluğu ve yine bu ilkeden doğan çelişkili davranış yasağı gereğince, bir taraf kendi davranışıyla karşı tarafta haklı güven yarattıktan sonra bu güvenle çelişen bir hak talebinde bulunamaz; böyle çelişkili bir davranış…

Detaylı özeti gör

Akaryakıt bayilik sözleşmesinde yıllık asgari tonaj taahhüdünün (yılda asgari 8.000 ton) altında kalınması için öngörülen cezai şartı, davacı dağıtım şirketi sözleşmenin ilk yılında ihtarname göndermesine ve davalı bayinin 15. maddenin uygulanmaması kaydıyla ilişkinin sürdürülmesini önermesine rağmen, kalan dokuz yıl boyunca cezai şart istemeden mal vermeye devam ederek bayide haklı güven oluşturmuştur. Hukuk Genel Kurulu, TMK m.2'deki dürüstlük ilkesinin bir gereği olan güven sorumluluğu ve yine bu ilkeden doğan çelişkili davranış yasağı uyarınca, davacının yarattığı bu güvenle çelişecek biçimde sözleşmenin feshinden sonra cezai şart tazminatı istemesinin hukuken korunamayacağına hükmetmiştir. Bu nedenle cezai şart talebinin reddine dair yerel mahkemenin direnme kararı usul ve yasaya uygun bulunarak onanmıştır.

Kararı incele →

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2022/2773 K. 2026/646 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Adana BAM, kredi sözleşmesiyle emekli maaşı üzerinde takas/mahsup yetkisi verip uzun süre itiraz etmeyen davacının, dava açıp iradesini değiştirerek kesintilerin iadesini istemesini TMK m.2 anlamında hakkın kötüye kullanılması saymış; talep iyiniyetle bağdaşmadığından davayı reddetmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Emekli maaşından kredi borcuna karşılık takas/mahsup yoluyla yapılan kesintilerin iadesi istenen davada, davacı imzaladığı kredi sözleşmesiyle emekli maaşı üzerinde takas, mahsup ve virman yetkisi vermiş ve uzun süre virman usulüyle tahsilata itiraz etmemiştir. Adana BAM, yasanın muvafakat yoluyla emekli aylığına bloke konulmasına imkân tanıdığını, dava açarak iradesinin değiştiğini gören bankanın kesintiye son verdiği gözetildiğinde kesintilerin iadesini istemenin hakkın kötüye kullanılması olduğunu belirterek ilk derece kararını kaldırmış ve davayı reddetmiştir. Davalının istinafı kabul, davacının istinafı esastan reddedilmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2022/2345 K. 2026/597 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

TMK m.2 dürüstlük kuralı kararın taşıyıcı dayanağıdır: imza inkârında ispat yükü kural olarak alacaklıda olmakla birlikte, davacının 16 yıl sessiz kalıp delillerin (çek asılları) zayi olmasından sonra dava açması m.2'ye aykırı bulunmuş ve hakkın kötüye kullanılması sayılarak istinaf reddedilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Çeklerdeki imzaların kendisine ait olmadığı iddiasıyla açılan menfi tespit ve istirdat davasında, davacı 2005'te başlayan icra takiplerine ve maaş kesintilerine yaklaşık 16 yıl sessiz kalmış, bankanın 10 yıllık saklama süresi dolup çek asılları temin edilemez ve imza incelemesi imkânsız hale geldikten sonra dava açmıştır. Adana BAM, kambiyo senetlerinde imza inkârında ispat yükü kural olarak alacaklıda olsa da, davacının uzun süreli eylemsizliği nedeniyle delillerin yok olmasından sonra dava açmasının TMK m.2 dürüstlük kuralıyla bağdaşmadığını ve hakkın kötüye kullanılması olduğunu belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2021/1229 K. 2022/711 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Davalı savunmasının çürütülmesinde rol oynadı: mirasçının haciz baskısı altında murise ait borcu ödemesi terekeyi sahiplenme sayılamaz; bu nedenle hükmen ret istemini TMK m.2 dürüstlük kuralına aykırı (hakkın kötüye kullanılması) görmek kabul edilmemiş, dava kabul edilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacılar, 28/05/2010'da vefat eden murislerinin terekesinin borca batık olduğunu ileri sürerek mirasın hükmen reddini istemiş, ilk derece mahkemesi önceki kaldırma kararı sonrası terekenin ölüm tarihi itibariyle borca batık olduğunu saptayarak davayı kabul etmiştir. Bir kısım davalı alacaklı, mirasçıların borç ödeyerek mirası kabul ettiklerini ileri sürerek istinafa başvurmuştur. Adana BAM, mirasçıların haciz tehdidi ve baskısı altında yaptıkları ödemenin TMK m.610/2 anlamında tereke işlemlerine karışma sayılamayacağını, terekenin ölüm tarihinde borca batık olduğunu belirterek istinaf başvurularını esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2020/566 K. 2020/1281 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

TMK 2 herkesin hakkını dürüstlük kuralına uygun kullanmasını gerektirir. Adana BAM, resmi sözleşme/satış vaadi sunamayan ve dayandığı belgelerin üzerinden 30 yılı aşkın süre geçtikten sonra tapu iptali isteyen davacının talebini dürüstlüğe aykırı bularak istinafı reddetmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, kooperatifin komşu parsele taşan arsa için ödeme yaptığını ileri sürerek taşkın kısmın adına tescilini, olmazsa tazminat istemiştir; ilk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Adana BAM, tapulu taşınmaz satışının ancak resmi şekilde geçerli olduğunu, davacının resmi sözleşme/satış vaadi sunamadığını ve tapu maliklerinin davada yer almadığını saptamış; ayrıca dayanılan belgelerin tarihi ile dava arasında 30 yılı aşkın süre geçtiğini ve talebin dürüstlük kuralına aykırı olduğunu belirtmiştir. İstinaf başvurusu HMK 353/1-b-1 uyarınca esastan reddedilmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2020/1293 K. 2020/1081 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Adana BAM, gider avansı yatırılmadığından usulden reddedilip kesinleşen önceki konkordato kararının maddi anlamda kesin hüküm doğurmadığını; bu nedenle yeniden başvurmanın TMK 2 anlamında hakkın kötüye kullanılması sayılamayacağını belirterek istinafı kabul etmiş, kararı kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Borçlu şirketin önceki konkordato talebi gider avansını yatırmaması nedeniyle usulden reddedilmiş, kesinleşmiş; ardından yeniden konkordato talebinde bulunulmuştur. İlk derece mahkemesi yeni talebi, sürelerin dolduğu ve TMK m.2 anlamında iyiniyet kurallarıyla bağdaşmadığı/hakkın kötüye kullanıldığı gerekçesiyle dosya üzerinden reddetmiştir. Adana BAM, gider avansının yatırılmaması nedeniyle önceki reddin maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığını, talep edenin yeniden başvurma hakkı bulunduğunu ve denetim raporunun uzmanlıkça değerlendirilmesi gerektiğini belirterek istinaf başvurusunu kabul etmiş, ilk derece kararını kaldırıp dosyayı iade etmiştir.

Kararı incele →

Diğer kararlar (5)
Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2020/661 K. 2020/694 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

TMK m.2 dürüstlük kuralı kararın taşıyıcı gerekçesidir: taşınmaz fiilen taksim edilip ayrı ayrı kullanılmışken, satıcı zamanında o yerde hak iddia etmeyen davacının önalım hakkını kullanması hakkın kötüye kullanımı sayılmış ve davanın reddi bu maddeye dayandırılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, paydaşı olduğu 122 ve 123 parsel sayılı taşınmazlarda dava dışı paydaşın hissesini satın alan davalıya karşı önalım (şufa) hakkına dayalı tapu iptali ve tescil istemiştir. İlk derece mahkemesi, taşınmazların paydaşlarca fiilen taksim edilip ayrı ayrı kullanıldığını, davacının önalım hakkını kullanmasının fiili taksim nedeniyle TMK m.2 kapsamında hakkın kötüye kullanımı niteliğinde olduğunu kabul ederek davayı reddetmiştir. Adana BAM, fiili taksimin keşif, bilirkişi ve tanık beyanlarıyla sabit olduğunu, kararda usul ve yasaya aykırılık bulunmadığını belirterek davacının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2019/2473 K. 2020/407 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Dürüstlük kuralı: İlk derece, fiili taksim nedeniyle önalımın TMK m.2 dürüstlük kuralı ile bağdaşmadığını gerekçe göstermiş; BAM ise davacının kullanımı ve fiili taksim ispatlanamadığından m.2 engelinin somut olayda gerçekleşmediğine karar vermiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, taşınmazdaki 1/2 hissenin kardeşi tarafından davalıya satılması üzerine önalım hakkını kullanarak tapu iptali ve tescil talep etmiş; ilk derece mahkemesi taşınmazda fiili taksim bulunduğu ve önalımın TMK m.2 dürüstlük kuralı ile bağdaşmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Adana BAM, keşif, tanık ve bilirkişi raporlarına göre davacının satıştan önce taşınmaz üzerinde kullanımı bulunmadığını, fiili taksim olmadığını ve önalım hakkının doğduğunu saptamıştır. Davacının istinaf başvurusu kabul edilerek ilk derece kararı kaldırılmış ve dava kabul edilmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2018/1383 K. 2020/116 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Adana BAM, davacının kredi taksitlerinin emekli maaşından kesilmesini ihtirazi kayıtsız kabul edip sonradan kesintilerin iadesini istemesini TMK m.2 anlamında hakkın kötüye kullanılması ve iyiniyet kurallarıyla bağdaşmaz sayarak iade talebini reddetmiş, istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı tüketici, davalı bankadan kullandığı kredilerin taksitlerini ödememesi üzerine emekli maaşına konulan bloke ve kesintilerin haksız şart oluşturduğunu ileri sürerek kaldırılmasını ve kesilen 1.672,96 TL'nin iadesini istemiş, ilk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Adana BAM, davacının kredi sözleşmesi, rehin ve virman/takas-mahsup taahhütlerini serbest iradesiyle ihtirazi kayıtsız imzaladığını, dolayısıyla maaştan kesinti hükmünün haksız şart sayılamayacağını belirlemiştir. Taksitlerin maaştan ödenmesini kabul edip sonradan iadesini istemenin TMK m.2 anlamında hakkın kötüye kullanılması ve iyiniyet kurallarıyla bağdaşmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusu esastan reddedilmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2018/1726 K. 2019/37 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Önalım davasında Adana BAM, taşınmazın paydaşlarca fiilen taksim edilip herkesin kendi bölümünü kullandığını, o yerde hak iddia etmeyen davacının pay satışıyla önalım kullanmasının TMK m.2 dürüstlük kuralıyla bağdaşmadığını belirleyerek red kararını onamıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında ilk derece mahkemesi, satışa konu yerde hak iddia etmeyen davacının önalım hakkını kullanmasını dürüstlük kuralıyla bağdaşmaz bulup davayı reddetmiştir. Adana BAM, keşif, tanık ve resmi yazılara göre davacı ile pay satan kişinin taşınmazda ayrı ayrı bölümleri uzun yıllar nizasız kullandığını, fiili (eylemli) taksimin sübuta erdiğini belirledi. Bilirkişi raporuna itiraz olanağı tanındığı gerekçesiyle usuli istinaf sebebini de reddederek davacının istinaf başvurusunu esastan reddetti.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2018/114 K. 2018/143 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

TMK 2 dürüstlük kuralı uyarınca Adana BAM, aracın geçmiş bakımlarının davacının (eşine ait) servisinde yapıldığını, davacının ayıpları bilebilecek durumda olduğunu saptamış; sonradan gizli ayıp iddiasında bulunmasını iyiniyete aykırı görerek davanın reddini onayıp istinafı esastan reddetmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, davalıdan satın aldığı aracın gizli ayıplı (boyalı, darbeli, turbo/partikül filtresi arızalı) olduğunu ileri sürerek ayıba dayalı tazminat istemiş; ilk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Dosya kapsamına göre davacının eşine ait yetkili serviste çalıştığı, aracın geçmiş bakımlarının bu serviste yapıldığı ve davacının ayıpları bilebilecek durumda olduğu anlaşılmıştır. Adana BAM, TMK m.2 uyarınca tüm ayıpları bilen davacının aracın gizli ayıplı olduğunu ileri sürmesinin iyiniyet kurallarına aykırı olduğunu kabul ederek red kararını usul ve yasaya uygun bulmuş ve davacının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.

© . Tüm hakları Avukat Saim İncekaş’a aittir.

Feragat: Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amacıyla sunulur; mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Buradaki açıklamalar hukuki danışma değildir. Herhangi bir işlem yapmadan önce dosyanıza özel profesyonel görüş alınız.

İlişki ve KVKK: Bu site üzerinden iletişime geçmeniz tek başına avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir; bkz. Aydınlatma Metni.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!