TMK Madde 4 Hâkimin takdir yetkisi

Özet 1 fıkra · ~2 dk okuma

TMK 4, hâkimin takdir yetkisinin kapsamını ve kullanım ilkelerini düzenlemektedir.

Resmi Metin

Hâkimin takdir yetkisi

Madde 4- Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, hâkimin takdir yetkisinin kapsamını ve kullanım ilkelerini düzenlemektedir. Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar vermekle yükümlüdür. Bu düzenleme, kanun koyucunun her somut olayı önceden düzenleyemeyeceği gerçeğinden hareketle hâkime esneklik tanımakta, ancak bu esnekliği hukuka bağlılık ilkesiyle sınırlandırmaktadır.

4721 sayılı Kanun’un gerekçesinde, eski metindeki “hak ve nısfetle hükmeder” ifadesi yerine “hukuka ve hakkaniyete göre karar verir” ifadesinin tercih edildiği belirtilmiştir. Bu değişiklik, hâkimin yalnızca hakkaniyete dayalı serbest bir değerlendirme yapmasını değil, öncelikle yazılı hukuk kurallarına bağlı kalmasını ve hakkaniyeti bu çerçevede kullanmasını öngörmektedir.

Gerekçe

Yürürlükteki Kanunun 4. maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı 1984 tarihli Öntasarıdan alınmış, maddede yer alan “hak ve nısfetle hükmeder.” deyimi yerine, “hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.” deyimi kullanılmıştır. Gerçekten maddede yer alan sadece “hak ve nısfetle hükmeder” ifadesi hakimin önüne gelen olayda, hukuku bir tarafa bırakıp sadece hakkaniyeti gözetecekmiş gibi bir kanı uyandırmaktadır. Oysa hakim, takdir yetkisini kullanırken önce hukuka, daha sonra hakkaniyete göre karar vermek zorundadır.

İlgili Önemli Yargı Kararları

  • Hâkimin Takdir Yetkisi: Yargıtay, hâkimin kanunda açık bir hüküm bulunmadığında takdir yetkisini kullanarak adalet ve hakkaniyeti sağlaması gerektiğini belirtmiştir. Bu kararlar, hâkimin somut olayın özelliklerine göre karar verebileceğini ve olayın tüm koşullarını dikkate alması gerektiğini vurgular.
  • Somut Olayın Özellikleri: Yargıtay, birçok kararında, hâkimin takdir yetkisini kullanırken somut olayın tüm koşullarını incelemesi gerektiğini ifade eder. Örneğin, nafaka miktarının belirlenmesi gibi durumlarda, tarafların ekonomik ve sosyal durumları göz önünde bulundurularak karar verilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
  • Hakkaniyet İlkesinin Uygulanması: Hâkimin takdir yetkisini kullanırken hakkaniyeti gözetmesi, Yargıtay kararlarında sıkça vurgulanan bir husustur. Özellikle boşanma, mal paylaşımı ve tazminat davalarında, hâkimin, tarafların durumlarını dikkate alarak adil bir sonuca varması gerektiği belirtilir.
  • Takdir Yetkisinin Sınırları: Yargıtay, hâkimin takdir yetkisini keyfi şekilde kullanamayacağına, hukukun temel ilkelerine, adalete ve hakkaniyete uygun şekilde hareket etmesi gerektiğine dikkat çeker. Hâkim, bu yetkiyi kullanırken kanunun genel amaçlarını ve toplumun yararını göz önünde bulundurmalıdır.
  • İyi Niyet ve Makuliyet: Yargıtay, hâkimin takdir yetkisini kullanırken tarafların iyi niyetli olup olmadığını ve kararın makuliyete uygunluğunu değerlendirmesi gerektiğini vurgulamıştır. Hâkim, kanunun amacına ve tarafların çıkarlarına en uygun kararı vermelidir.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş HGK içtihatları

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2013/1506 K. 2015/883 Direnme Bozuldu

Yasanın takdir hakkı tanıdığı hallerde yargıç, manevi tazminat miktarını TMK m.4 gereği hukuk ve adalete uygun olarak belirler; takdir hakkını etkileyen nedenleri (olayın özelliği, kusur oranı, tarafların sosyo-ekonomik durumu) karar yerinde nesnel olarak göstermek zorundadır.

Detaylı özeti gör

Davalının bitişik mezarda yaptığı tadilat sırasında, davacının ölen eşine ait mezara gerekli özen gösterilmemesinden kaynaklanan zarar verilmiş; yerel mahkeme 270 TL maddi ve 10.000 TL manevi tazminata hükmetmiş, bu kararda direnmiştir. Yargıtay, manevi tazminat tutarının takdirinde TMK m.4 uyarınca yargıcın hukuk ve adalete uygun karar vermesi gerektiğini, takdir hakkını etkileyen nedenlerin nesnel olarak gösterilmesi zorunluluğunu vurgulamıştır. Somut olayda zararın kasıt değil özen eksikliğinden doğduğu, mezarlığa ve mevtaya yönelik saldırı niteliğinde eylem kanıtlanamadığı değerlendirilerek hükmedilen manevi tazminatın fazla olduğu sonucuna varılmıştır. Hukuk Genel Kurulu, daha alt düzeyde manevi tazminata hükmolunmak üzere direnme kararını oyçokluğuyla bozmuştur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2013/2334 K. 2015/871 Direnme Bozuldu

Nafaka miktarı takdir edilirken hâkim, TMK m.4'te öngörülen hakkaniyet ilkesi gereği tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, nafakanın niteliğini ve ÜFE gibi ekonomik göstergelerdeki değişimi gözetmeli; bu ölçülere aykırı, fahiş bir miktar hakkaniyete uygun düşmez.

Detaylı özeti gör

2003 yılında boşanan davacı, lehine hükmedilen 200 TL yoksulluk nafakasının yetersiz kaldığını belirterek 1000 TL'ye çıkarılmasını istemiş; yerel mahkeme nafakayı 500 TL'ye yükseltmiştir. Özel Daire, tarafların ekonomik ve sosyal durumları, nafakanın niteliği ve TÜİK'in yayınladığı ÜFE artış oranları karşısında takdir edilen miktarın çok olduğunu, TMK m.4'te vurgulanan hakkaniyet ilkesine uygun bulunmadığını belirterek kararı bozmuş; yerel mahkeme önceki kararında direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken direnilmesini usul ve yasaya aykırı bularak direnme kararını bozmuştur. Böylece nafaka miktarının TMK m.4 hakkaniyet ilkesi çerçevesinde, ekonomik göstergeler ve tarafların durumu gözetilerek takdir edilmesi gerektiği teyit edilmiştir.

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2024/2881 K. 2026/941 Kısmen Kabul

Adana BAM, trafik kazasında %100 kusur ve %70 maluliyeti yerinde bulmuş; olayın oluş şekli, kusur oranı, tarafların durumu ve yaralanmanın niteliğiyle birlikte TMK m.4'ü değerlendirerek 30.000 TL manevi tazminatı yüksek görmemiş, davalıların bu yöndeki istinafını esastan reddetmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasından kaynaklı maddi-manevi tazminat davasında Adana BAM, kusur (%100 davalı sürücü) ve %70 maluliyet raporlarını yerinde bulmuş; davalılar vekilinin tazminat ve kusura yönelik istinafını esastan reddetmiştir. Davacının ıslaha rağmen usuli kazanılmış hak gerekçesiyle eksik tazminata hükmedildiği yönündeki istinafını kısmen kabul ederek ilk derece kararını kaldırmış, kask takmama nedeniyle %20 müterafik kusur indirimi sonrası 3.429.979,50 TL maddi tazminata, TMK m.4 çerçevesinde 30.000 TL manevi tazminata yeniden hükmetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2023/1549 K. 2025/2650 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Ölümlü trafik kazası tazminatında BAM, manevi tazminatı TMK m.4 hakkaniyet ilkesine göre düşük bularak artırmış; ayrıca sigortanın 96.095 TL ödemesini, kime ne kadar ödendiği belirsiz olduğundan hakkaniyet gereği 7 davacıya eşit bölüştürüp infazda mahsubuna karar vermiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında ölen tır şoförünün yakınları (eş, çocuklar, anne-baba) sürücü, araç maliki ve sigorta şirketine karşı maddi-manevi tazminat davası açmıştır. Adana BAM, ilk derece kararındaki manevi tazminat hükmünün karıştığını ve sigorta teminat limitinin aşıldığını saptamış; manevi tazminatı garame yöntemiyle yeniden belirleyip TMK m.4 hakkaniyet ilkesine göre bir miktar artırmıştır. Sigortanın yaptığı ödemenin infazda mahsubuna karar vererek hükmü düzelterek yeniden kurmuştur.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2023/1550 K. 2025/1271 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Adana BAM, ölümlü trafik kazasında davalı sürücünün %25 kusurunu, tarafların sosyal-ekonomik durumunu, ölene yakınlığı ve paranın satın alma gücünü TMK m.4 hakkaniyet ilkesiyle birlikte değerlendirip hükmolunan manevi tazminatı yetersiz bularak davacıların artırım istinafını kabul etmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Ölümlü trafik kazası nedeniyle destekten yoksun kalma ve manevi tazminat davasında davacılar manevi tazminatın düşüklüğünden, davalılar ise kusur, destek payı ve hesap hatalarından istinafa başvurmuştur. Adana BAM, davalı sürücünün %25 tali kusurunu doğru bulmuş; ancak dava dışı annenin payının ayrılmaması ve çocuk için 25 yaş yerine 18 yaşa kadar destek hesaplanması gerektiğinden maddi hesabı hatalı, hakkaniyet ilkesi karşısında manevi tazminatı ise yetersiz bulmuştur. Davacıların istinafı kabul, davalıların istinafı kısmen kabul edilerek karar düzelterek yeniden esas hakkında karar verilmek üzere kaldırılmıştır.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2021/2533 K. 2023/1456 Düzelterek Esastan Red

Adana BAM, trafik kazasında anneyi kaybeden davacıların manevi tazminatını belirlerken TMK m.4 hakkaniyet ilkesini ölçü almış; tarafların ekonomik-sosyal durumu, kusur oranları (sürücü %85, yaya %15) ve paranın alım gücünü gözeterek tazminatı artırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Mersin 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, trafik kazasında annelerini kaybeden davacıların destekten yoksun kalma maddi tazminat davasını kabul edip manevi tazminat davasını kısmen kabul etmiş; davacılar vekili maddi tazminat hesabı (desteğin geliri) ve manevi tazminat miktarına itirazla istinafa başvurmuştur. Adana BAM, desteğin asgari ücret üzerinde gelir elde ettiğinin kanıtlanamadığını belirterek maddi tazminata yönelik istinafı reddetmiş; ancak tarafların ekonomik-sosyal durumu, kusur oranları (davalı sürücü %85, müteveffa %15) ve TMK m.4 hakkaniyet ilkesi çerçevesinde hükmedilen manevi tazminatın düşük olduğunu, artırılması gerektiğini saptamıştır. Yeniden yargılamaya gerek bulunmadığından, manevi tazminat miktarını artırarak HMK m.353/1-b-2 uyarınca kararı düzelterek yeniden esas hakkında karar vermiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2020/566 K. 2021/503 Düzelterek Esastan Red

Tehdit ve hakaret nedeniyle manevi tazminatta TMK 4 hakkaniyet ilkesi uyarınca tarafların durumu, olayın gelişimi ve davalının kastının yoğunluğu değerlendirildi; Adana BAM ilk derecedeki 1.500 TL'yi düşük bularak 5.000 TL'ye çıkardı.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, davalının kendisine ve nişanlısına yönelik tehdit ve hakaretleri (ceza mahkumiyeti kesinleşmiş) nedeniyle manevi tazminat istemiş; ilk derece mahkemesi 1.500 TL takdir etmiştir. Adana BAM, davalının manevi tazminat koşullarının oluşmadığına yönelik istinafını esastan reddetmiş; takdir edilen tazminatın düşük olduğunu kabul ederek davacının istinafını kabul etmiş ve düzelterek yeniden esas hakkında karar vererek tazminatı 5.000 TL'ye çıkarmıştır.

Diğer kararlar (5)
Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2019/2150 K. 2020/1375 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Birlikte darp nedeniyle manevi tazminatta TMK 4 hakkaniyet ilkesi uyarınca davalıların kastının yoğunluğu, yaralanmanın niteliği ve tarafların durumu birlikte değerlendirildi; Adana BAM 20.000 TL'lik tazminatı düşük bularak 35.000 TL'ye yükseltti.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davalılar tarafından birlikte darp edilip hayati tehlike geçiren ve yüzünde sabit iz kalan davacının açtığı manevi tazminat davasında ilk derece mahkemesi 20.000 TL'ye hükmetmiştir. Adana BAM, ceza kanunundaki uzamış 8 yıllık zamanaşımı dolmadan dava açıldığını belirterek davalıların zamanaşımı itirazını reddetmiş; davalıların kastının yoğunluğu ve yaralanmanın niteliği karşısında manevi tazminatı düşük bularak 35.000 TL'ye yükseltmiştir. Davacının red vekalet ücretine ilişkin başvurusu da kabul edilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2019/2056 K. 2020/1254 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Manevi tazminat miktarının takdirinde TMK 4 hakkaniyet ilkesi dayanak alınmış; tarafların ekonomik-sosyal durumu, %75 kusur oranı, %22 maluliyet, paranın satın alma gücü ve olay tarihi birlikte değerlendirilerek hükmolunan 20.000 TL manevi tazminat yetersiz görülmüş ve 40.000 TL'ye yükseltilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında yaralanan davacının açtığı maddi ve manevi tazminat davasında ilk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiştir. Adana BAM, ıslah edilen kısma kaza/dava tarihi yerine ıslah tarihinden faiz yürütülmesini ve davalıların müşterek-müteselsil sorumlu tutulmamasını hatalı bulmuş; davalı sürücünün %75 kusuru ve %22 maluliyet karşısında hükmolunan manevi tazminatı yetersiz görerek 20.000 TL'den 40.000 TL'ye yükseltmiştir. Davacının faiz türüne (avans faiz) ilişkin başvurusu reddedilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2019/1574 K. 2020/794 Düzelterek Esastan Red

Trafik kazasında manevi tazminat takdirinde TMK m.4 hakkaniyet ilkesi esas alınır. Adana BAM, davacıda kalıcı maluliyet bulunmaması, kusur oranları ve paranın alım gücünü gözeterek 20.000 TL'yi yüksek bulup 10.000 TL'ye indirdi.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: 20/11/2014 tarihli trafik kazasında yaralanan davacının TBK 56/2 uyarınca açtığı manevi tazminat davasında İlk Derece Mahkemesi 20.000,00 TL'ye hükmetmiş, davalı sürücü ve şirket istinaf etmiştir. Adana BAM, ceza dosyasındaki kusur raporlarına göre davalı sürücünün %100 kusurlu, davacının kusursuz olduğunu, ceza kararının kesinleşmesinin beklenmesine gerek bulunmadığını (TBK 74) belirleyerek kusura yönelik istinafı reddetmiştir. Ancak davacının kalıcı maluliyetinin bulunmaması, paranın satın alma gücü ve TMK 4'teki hakkaniyet ilkesi birlikte değerlendirildiğinde hükmedilen tazminatın yüksek olduğu sonucuna varılarak miktara ilişkin istinaf kısmen kabul edilmiş, ilk derece kararı kaldırılarak tazminat 10.000,00 TL'ye indirilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2019/1560 K. 2020/743 Düzelterek Esastan Red

Manevi tazminatın TMK 4 hakkaniyet ölçüsüyle takdirinde; tarafların ekonomik-sosyal durumu, kusur, yaş ve yaralanma birlikte değerlendirilerek Adana BAM hükmolunan 3.600 TL'yi yetersiz bulmuş, tazminatı 7.000 TL'ye yükseltmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında yaralanan davacının TBK 56 uyarınca açtığı manevi tazminat davasında İlk Derece Mahkemesi 3.600 TL manevi tazminata hükmetmiş, hem davacı hem davalı istinaf yoluna başvurmuştur. Adana BAM, kusur belirlemesini ve davacının yaralanmasının manevi tazminat gerektirdiğini yerinde bularak davalının istinafını esastan reddetmiş; ancak tarafların ekonomik-sosyal durumları, kusur oranları ve olayın özellikleri karşısında hükmolunan manevi tazminatın yetersiz olduğu sonucuna vararak davacının istinafını kısmen kabul etmiştir. İlk Derece kararını HMK 353/1-b-2 uyarınca kaldırmış ve manevi tazminatı 7.000 TL olarak belirleyip düzelterek yeniden esas hakkında karar vermiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2019/1412 K. 2020/436 Düzelterek Esastan Red

TMK 4, hakimin takdir hakkını kullandığı manevi tazminat takdirinde hukuka ve hakkaniyete göre hüküm vereceğinin yasal dayanağı olarak gösterilmiştir. Adana BAM, tarafların kusur ve sosyo-ekonomik durumu ile bu maddeyi dikkate alarak hükmedilen tazminatı yüksek bulmuş ve indirme yapmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, 16 yıllık imam nikahlı birliktelik sonrası resmi nikah yapılmaması ve hakaret nedeniyle TBK 58 uyarınca kişilik haklarına saldırı nedenli maddi-manevi tazminat istemiş; İlk Derece Mahkemesi 30.000,00 TL manevi tazminata, maddi tazminatın reddine karar vermiştir. Adana BAM, davacının davalının başkasıyla evli olduğunu bilerek birlikte yaşamayı kabul ettiğini, evlilik vaadiyle kandırıldığı iddiasına dayalı manevi tazminat isteyemeyeceğini ve maddi zararını ispatlamadığını belirtmiştir. Ancak hakaret olgusu sabit görülmekle, tarafların kusur ve sosyo-ekonomik durumu ile TMK 4 dikkate alınarak manevi tazminatın yüksek olduğu sonucuna varılmış; davacının istinafı esastan reddedilirken davalının istinafı kısmen kabul edilerek ilk derece kararı kaldırılmış ve manevi tazminat 5.000,00 TL'ye indirilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.

İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!