TMK Madde 5 Genel hükümlerin özel hukuka uygulanması

Hazırlayan: Av. Saim İncekaşAdana BarosuGüncelleme: 09.06.2026

Özet 1 fıkra · ~2 dk okuma

TMK 5, Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanununun genel nitelikli hükümlerinin uygulama alanını düzenlemektedir.

Resmi Metin

Genel nitelikli hükümler

Madde 5- Bu Kanun ve Borçlar Kanununun genel nitelikli hükümleri, uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanununun genel nitelikli hükümlerinin uygulama alanını düzenlemektedir. Bu hükümler, uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır. Madde, medeni hukuk ile borçlar hukukunun genel ilkelerinin diğer özel hukuk dalları için de yedek hukuk kaynağı ve temel çerçeve oluşturduğunu hükme bağlamakta, böylece özel hukuk düzeni içinde bir bütünlük sağlamaktadır.

4721 sayılı Kanun’un gerekçesine göre eski metnin yalnızca “medeni hukuk ilişkilerinde” uygulanma izlenimi veren dar ifadesi değiştirilmiştir. Yeni düzenleme, Medeni Kanun ve Borçlar Kanununun genel hükümlerinin ticaret hukuku, iş hukuku gibi özel hukuk dallarında da uygulanabilirliğini açıkça ortaya koymaktadır. “Uygun düştüğü ölçüde” kaydı, bu uygulamanın ilgili özel hukuk dalının niteliğiyle bağdaşması koşuluna bağlı olduğunu ifade etmektedir.

Gerekçe

Yürürlükteki Kanunun 5. maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı “Genel nitelikli hükümler” şeklinde değiştirilmiştir. Yürürlükteki maddenin Borçlar Kanununun genel hükümlerinin sadece “medeni hukuk ilişkilerinde” uygulanabileceği kanısını uyandıran ifadesi, Medeni Kanun ile Borçlar Kanununun 1 ila 181 inci maddelerindeki genel hükümler ile, bunların dışında kalmakla birlikte genel nitelik arz eden diğer hükümlerin de tüm özel hukuk ilişkilerine uygun düştüğü ölçüde uygulanabilmesine olanak sağlayacak şekilde değiştirilmiştir. Gerçekten tartışmasız olarak kabul edildiği üzere, bu madde, sadece “medeni hukukun diğer kısımlarında” değil, “özel hukukun diğer kısımlarında da” uygulanabilen temel bir kural koymaktadır. Bunun açıklığa kavuşturulması bakımından “medeni hukuk ilişkileri” deyimi yerine, “özel hukuk ilişkileri” deyimine yer verilmiştir.

İlgili Önemli Yargı Kararları

  • Medeni Kanun’un Genel Hükümlerinin Uygulanması: Yargıtay, Borçlar Kanunu, Ticaret Kanunu veya diğer özel hukuk kanunlarında hüküm bulunmaması durumunda, Türk Medeni Kanunu’nun genel hükümlerinin uygulanacağını belirtmiştir. Örneğin, miras hukuku veya aile hukuku gibi özel alanlarda kanunda boşluk varsa, Medeni Kanun’un genel ilkeleri bu boşluğu doldurur.
  • Kanun Boşluğunun Doldurulması: Yargıtay, özel hukuk dallarında hüküm eksikliği veya kanun boşluğu olduğunda, Medeni Kanun’un hükümlerinin devreye gireceğini vurgular.
  • Genel Hükümlerin Esas Alınması: Yargıtay kararlarında, özel kanunların yorumlanmasında Medeni Kanun’un genel hükümlerinin esas alınması gerektiği belirtilir. Bu durum, özellikle borç ilişkileri, mülkiyet hakları ve aile hukuku konularında, özel kanunların açıkça düzenlemediği hususların Medeni Kanun hükümlerine göre çözülmesini sağlar.
  • Medeni Kanun’un Kapsayıcılığı: Yargıtay, Medeni Kanun’un kapsamlı ve temel bir yasa olduğunu, bu nedenle özel hukuk alanındaki boşlukları doldurabilecek nitelikte genel hükümler içerdiğini ifade eder. Böylece, Medeni Kanun, özel hukuk ilişkilerinde genel bir referans noktası olarak kabul edilir.
  • Özel Kanun ve Genel Kanun Uyumu: Yargıtay, özel kanunlarda yer alan hükümlerin, Medeni Kanun’un genel ilkeleriyle çelişmemesi gerektiğini belirtmiştir. Eğer özel kanun ile Medeni Kanun arasında uyumsuzluk varsa, bu durumda genel ilkeler ışığında yorum yapılır ve adil bir çözüm sağlanır.
Bu sayfada yer alan “Türk Medeni Kanunu’nun 5. maddesi” direkt olarak “mevzuat.gov.tr” isimli Türkiye Cumhuriyeti kanunlarının paylaşıldığı resmi web sitesinde yer aldığı gibi aynen paylaşılmaktadır. Maddeyi etkileyen kanun değişiklikleri takip edilmekte ve tarafımızca güncellenmektedir.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş 8.HD içtihatları

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi E. 2013/17758 K. 2014/2032 Ret
Mal Rejimi Usul

Mal ayrılığı dönemine ilişkin katkı payı alacağı, TMK m.5 yollamasıyla Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerine tabidir; bu nedenle alacak, BK m.125'teki on yıllık genel zamanaşımına bağlı olup süre boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren işler.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Yabancı mahkemede kesinleşen boşanma sonrası mal ayrılığı dönemine ait katkı payı alacağında zamanaşımı süresi ve başlangıcının belirlenmesi. Değerlendirme: Yabancı boşanma ilamı kesinleştiği 21.12.1993 tarihinden itibaren hüküm doğurur; katkı payı alacağına, TMK m.5 yollamasıyla Borçlar Kanunu'nun genel 10 yıllık zamanaşımı (BK m.125) uygulanır ve bu süre dolmuştur. Sonuç: Davacı vekilinin karar düzeltme isteminin reddine, oyçokluğuyla karar verildi.

Kararı incele →

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

© . Tüm hakları Avukat Saim İncekaş’a aittir.

Feragat: Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amacıyla sunulur; mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Buradaki açıklamalar hukuki danışma değildir. Herhangi bir işlem yapmadan önce dosyanıza özel profesyonel görüş alınız.

İlişki ve KVKK: Bu site üzerinden iletişime geçmeniz tek başına avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir; bkz. Aydınlatma Metni.

TMK Madde 5 - Genel hükümlerin özel…

→ İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!