İçeriğe geç

TCK Madde 129 Haksız fiil nedeniyle veya karşılıklı hakaret

Özet 3 fıkra · ~1 dk okuma

TCK 129, Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 129 - Haksız fiil nedeniyle veya karşılıklı hakaret

Resmi Metin

Haksız fiil nedeniyle veya karşılıklı hakaret

Madde 129- (1) Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

(2) Bu suçun, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi halinde, kişiye ceza verilmez.

(3) Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, olayın mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.129, hakaret suçu (TCK m.125) bakımından cezayı hafifleten ya da tümüyle ortadan kaldıran özel bir hal düzenler. Hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi durumunda, hakim verilecek cezayı üçte birine kadar indirebileceği gibi ceza vermekten de vazgeçebilir. Suçun kasten yaralamaya tepki olarak işlenmesi halinde ise faile hiç ceza verilmez. Bu indirimin dayanağı, önce gelen haksız davranışın failde yarattığı haklı tepki ve azalan kusurdur; failin suç sonrası olumlu davranışıyla bir ilgisi bulunmaz.

Maddenin ikinci temel hali karşılıklı hakarettir. Tarafların birbirine hakaret etmesi durumunda, olayın mahiyetine göre taraflardan her ikisi veya yalnızca biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebilir ya da ceza vermekten büsbütün vazgeçilebilir. Bu değerlendirme hakimin takdirindedir. Özetle TCK m.129, faili sonraki davranışı üzerinden ödüllendiren bir kurum değil; hakareti doğuran haksız kışkırtma ile karşılıklılık olgusunu esas alan, kusuru azaltan bir tepki rejimidir.

Gerekçe

Madde metninde, hakaret suçundan dolayı cezanın kaldırılması ve azaltılması bakımından üç ayrı duruma ilişkin hüküm bulunmaktadır. Birinci fıkraya göre, mağdur kendi haksız hareketleriyle hakarete neden olmuş ise, haksız hareketinin ağırlığını göz önüne almak suretiyle hâkim, failin cezasını azaltabileceği gibi gerektiğinde tümüyle kaldırabilecektir. İkinci fıkraya göre, kişi kendisine karşı işlenen kasten yaralama suçuna tepki olarak işlediği hakaret suçu dolayısıyla cezalandırılamayacaktır. Üçüncü fıkraya göre, karşılıklı hakaret hâllerinde hâkim, hangisinin neden olduğunu göz önünde bulundurarak taraflardan her ikisi veya birisi hakkında verilecek cezada indirim yapabileceği gibi, ceza vermekten tamamen sarfınazar da edilebilir.

TCK m.129 ile İlgili Yargıtay Kararları

4 karar gösteriliyor.

CGK E.2019/260 K.2021/247 Direnme Hükmünün Bozulması

Kararda, olayın çıkış nedeni ve gelişimi de dikkate alındığında rahatsız edici, nezaket dışı ve kaba bir hitap biçimi olan sözün hakaret suçunu oluşturmadığı; bu nedenle karşılıklı hakarete ilişkin TCK'nın 129. maddesinin üçüncü fıkrasının koşullarının gerçekleşmediği kabul edilmiştir. Bununla birlikte somut olayın özellikleri bakımından aynı sözün birinci fıkra anlamında haksız fiil niteliğinde olduğu ve bu fiile tepki olarak hakaret eden sanık hakkında birinci fıkranın uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Gerekçede, haksız sayılabilecek her davranışın sanık lehine değerlendirilmemesi gerektiği belirtilmiştir. Aksi yaklaşımın, hakaret suçuyla korunan yarar aleyhine orantısızlık yaratacağı ve kişinin hayatın olağan akışı içinde katlanması beklenen durumlarda dahi ölçüsüz bir korumadan yararlanmasına yol açacağı açıklanmıştır. Tepkinin haksız fiille nedensellik bağı içinde bulunması da zorunludur; haksız fiilin faile yönelmesi şart değilse de tepki mutlaka o fiili işleyen kişiye yöneltilmelidir. Somut olayda, 2012'deki apartman toplantısında yönetici konumundaki katılanın sanığa yüksek sesle seslendiği ve sanığın sözle karşılık verdiği konusunda yerel mahkeme ile Özel Daire arasında uyuşmazlık yoktur. Genel Kurul, katılanın sözünü kaba bir hitap olarak nitelendirmiş, ancak hakaret saymamıştır. Direnme hükmü ise sanık hakkında birinci fıkra yerine üçüncü fıkra uygulanarak ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi nedeniyle bozulmuştur.

CGK E.2018/15 K.2021/106 İtirazın Kabulü

TCK'nın 129. maddesi hakaret suçuna özgü özel tahrik düzenlemesidir; uygulanma koşulları gerçekleştiğinde genel haksız tahrike ilişkin 29. madde uygulanamaz ve 129. madde yönünden hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi yeterli olup ayrıca hiddet veya şiddetli elemin etkisi aranmaz. Kanun'un esas aldığı, somut olayın özelliğine göre eylemin ani bir öfkenin sonucu olmasıdır; uzun süre geçtikten sonra verilen tepki bu kapsamda değildir ve haksız fiilin suç ya da özel hukuk anlamında haksız fiil olması zorunlu bulunmamakla birlikte, haksız sayılabilen her fiil sanık lehine bu düzenleme içinde değerlendirilmemelidir.

Detaylı özeti gör

Kararda, hüküm metninin ardından birinci fıkranın gerekçesi açıklanmıştır. Mağdur kendi haksız hareketiyle hakarete yol açmışsa hâkim, bu hareketin ağırlığını dikkate alarak failin cezasını azaltabilecek, gerektiğinde cezayı tümüyle kaldırabilecektir. Genel Kurul, genel tahrik ile hakarete özgü tahrik arasındaki ayrımı önce yaptırım sonucu üzerinden kurmuştur: genel hüküm belirli oranda indirim öngörürken özel düzenleme, indirimin yanında ceza vermekten bütünüyle vazgeçilmesine de imkân tanır. İki düzenlemenin uygulama koşulları da farklıdır; tepki, haksız fiille nedensellik bağı içinde kalmalı ve bu fiili işleyen kişiye yönelmelidir. Somut olayda avukat olan sanık, vekil sıfatıyla izlediği dosyanın duruşması için adliyeye gelmiş ve başka bir dosyanın yargılaması sürerken salona girmek istemiştir. Mübaşir olarak görev yapan tanık ise duruşma devam ederken salona kimsenin alınmadığını, ancak celse arasında girilebileceğini bildirmiştir.

CGK E.2017/868 K.2020/87 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK'nın 129. maddesi hakaret suçuna özgü özel bir tahrik hükmü olduğundan, uygulanma koşulları oluştuğunda genel haksız tahriki düzenleyen 29. maddeye başvurulamaz; 129. madde için hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi yeterlidir ve eylemin ayrıca hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında gerçekleştirilmesi aranmaz. Kararda, bu hüküm bakımından Kanun'un gözettiği hususun somut olayın özelliğine göre fiilin ani bir öfkenin sonucu olması gerektiği, uzun bir süre geçtikten sonra gösterilen tepkinin düzenleme kapsamında değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Uyuşmazlık, sabit kabul edilen hakaret eyleminde TCK m.129'un ilk fıkrasındaki özel tahrik koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği noktasında toplanmıştır. Sanık, katılanı defalarca aramasına rağmen telefonlarına karşılık alamayınca kızgınlıkla dava konusu mesajları gönderdiğini savunmuştur. Genel Kurul, hükmün üç fıkrası ile birinci fıkranın gerekçesini aktardıktan sonra özel tahrikin yaptırım sonucunu açıklamıştır: hâkim cezayı üçte birine kadar indirebileceği gibi ceza vermekten de vazgeçebilirken genel tahrikte yalnız belirli oranda indirim yapılabilir. Tahrik oluşturan davranışın hukuka aykırı olması yeterlidir; bunun ayrıca suç veya özel hukuk anlamında haksız fiil niteliği taşıması gerekmez. Bununla birlikte her haksız davranış sanık lehine sayılamaz. Olayın arka planında sanığın bir dönem katılana ait iş yerinde şoför olarak çalıştığı bilgisine de yer verilmiştir.

4.CD E.2021/30773 K.2021/25556 Kanun Yararına Bozma

Hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi durumunda uygulanacak özel tahrik hükmü TCK'nın 129/1. maddesidir; bu düzenleme cezanın üçte birine kadar indirilmesine veya ceza vermekten vazgeçilmesine imkân verir. Hakaret suçunda haksız tahrik değerlendirilirken daha lehe olan özel m.129 yerine genel tahrike ilişkin m.29'un uygulanması hukuka aykırılık oluşturur.

Detaylı özeti gör

Kanun yararına bozma istemi üzerine verilen kararda iki ayrı husus incelenmiştir. Tekerrüre ilişkin ilk incelemede, ilk hüküm kesinleştikten sonra ikinci suçun 1 Haziran 2005 tarihinden sonra işlenmesi yeterli görülmüş; ilk suçun bu tarihten önce veya sonra işlenmesinin önem taşımadığı belirtilmiştir. Somut olayda tekerrüre esas ilamın gerekli koşulları taşıdığı konusunda tereddüt bulunmamaktadır. Ancak adli sicilde ikinci kez tekerrüre dayanak olabilecek başka bir kayıt bulunmadığından, ikinci kez tekerrür hükümlerinin uygulanması hukuka aykırı sayılmıştır. İkinci incelemede yerel mahkemenin, kamu görevlisine görevi nedeniyle hakaretten mahkûm ettiği sanığın haksız tahrik altında hareket ettiğini kabul ederek TCK m.29/1 uyarınca dörtte bir indirim yaptığı ve sonuçta 8 ay 5 gün hapis cezası verdiği belirlenmiştir. Daire, kararı CMK m.309 uyarınca bozmuş ve sonraki işlemlerin mahallinde tamamlanmasına hükmetmiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Aşağıdaki özetler, ceza dairelerinin ilgili TCK maddesine ilişkin kararlarından derlenmiştir.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi E. 2019/69 K. 2020/524 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Katılanların sanığı bulunduğu yerden uzaklaştırmak için yaralaması üzerine sanığın onlara hakaret ettiği kabul edilen bu olayda BAM, TCK m.129/2'yi uygulayarak ceza verilmesine yer olmadığına karar vermiştir. Daire, hakaret sabitken m.129 tartışılmadan beraat kurulmasını hukuka aykırı bulmuştur.

Detaylı özeti gör

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi, daha önce birlikte olduğu kadının kapısına gece gelen sanık ile kadının haber verdiği iş arkadaşları arasında çıkan kavgayı duruşma açarak incelemiştir. İlk derece mahkemesi sanığı hakaret suçundan beraat ettirmiş, katılanlardan biri hakkında kasten yaralamadan mahkumiyet kurmuştur. Daire, katılanların istikrarlı beyanları ve tanık anlatımına dayanarak sanığın katılanlara hakaret ettiğini sabit görmüştür. Katılanların sanığı kadının evinin önünden uzaklaştırmak için onu yaraladıklarını da sabit sayarak hakaretin bu yaralama eylemi üzerine işlendiğini kabul etmiştir. Hakaret sabitken TCK m.129 tartışılmadan beraat kararı verilmesini hukuka aykırı bulmuştur. 6 Mart 2020 tarihli kararda beraati kaldırıp TCK m.129/2 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar vermiş; katılanlardan biri olan ve kasten yaralamadan mahkum edilen diğer sanık hüküm kesinleşmeden öldüğünden onun hakkındaki hükmü de kaldırarak davayı düşürmüştür.

Kararlar, künyelerinde belirtilen tarihteki olay ve mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir. Güncel kanun metni ve sonraki değişiklikler ayrıca dikkate alınmalıdır; tam karar metni esas alınır.