TBK Madde 52 Haksız fiilde tazminat: İndirilmesi

Özet 2 fıkra · ~1 dk okuma

TBK 52, zarar gören zararı doğuran fiile razı olmuş, zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkimin tazminatı indirebileceğini veya tamamen kaldırabileceğini düzenler; ayrıca zarara hafif kusuruyla sebep olan tazminat yükümlüsü, tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşecek olur ve hakkaniyet de gerektirirse hâkim tazminatı indirebilir.

Resmi Metin

İndirilmesi

Madde 52- (1) Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim, tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.

(2) Zarara hafif kusuruyla sebep olan tazminat yükümlüsü, tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşecek olur ve hakkaniyet de gerektirirse hâkim, tazminatı indirebilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TBK m.52, tazminatın kapsamını belirledikten (TBK m.51) sonra indirme veya kaldırma sebeplerini düzenler; uygulamada iki ayrı temeli karıştırmayın. Birincisi zarar görene ait sebeplerdir: zarara razı olması, zararın doğmasına ya da artmasına etkisi (müterafik kusur) veya yükümlünün durumunu ağırlaştırması. İkincisi tamamen yükümlüye ilişkindir: hafif kusurlu davalı tazminatı öderse yoksulluğa düşecekse ve hakkaniyet gerektiriyorsa indirim yapılabilir. Bunlar farklı olgulara dayanır, dilekçede ayrı vakıa olarak ileri sürülmeli.

Pratikte indirim sebepleri bir def’i/itiraz olup ispat yükü, lehine sonuç doğacak davalıdadır; davacının kusurunu, rızasını veya yoksulluk olgusunu davalı somutlaştırıp delillendirmelidir. Sık hata, müterafik kusuru illiyet bağıyla karıştırıp baştan davayı düşürmeye çalışmaktır; oysa bu, kurulu tazminattan oran düşümüdür. İndirim hâkimin takdirindedir; bu yüzden indirim oranını ve gerekçesini somut delille destekleyin, soyut talep zayıf kalır.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

818 sayılı Borçlar Kanununun 44. maddesini karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 52. maddesinde, tazminatın indirilmesi düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 44. maddesinin kenar başlığında kullanılan “IV. Tazminatın tenkisi” şeklindeki ibare, Tasarının 52 nci maddesinde, “2. İndirilmesi” şeklinde değiştirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 44. maddesinin birinci fıkrasında kullanılan “zararı yapan şahsın” şeklindeki ibare yerine, Tasarıda “tazminat yükümlüsü” ibaresi kullanılmıştır.

818 sayılı Borçlar Kanununun 44. maddesinin ikinci fıkrasında kullanılan “borçluyu müzayakaya maruz bıraktığı takdirde” şeklindeki ibare, Tasarının 52. maddesinin ikinci fıkrasında “tazminat yükümlüsü… yoksulluğa düşecek olur… ise” şeklinde değiştirilmiştir.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

İlgili Yargıtay Kararları - TBK m.52 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2017/2203 K. 2021/1089 Bozma

Zarar gören, zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir; bu durumda meydana gelen zarardan davalının kusuru oranında sorumluluğuna hükmedilmesi gerekir.

Detaylı özeti gör

Ziraat Bankası, yönetmen yardımcısı olarak çalışan davalı işçinin şube müşterisine ödenmesi gereken toplam 10.500 TL'yi yetkisiz kişilere ödediğini ve müşterinin başlattığı icra takibi sonucu zarara uğradığını ileri sürerek zararın işçiden tahsilini istemiştir. İş Mahkemesi, bankanın ilamsız takipte savunma imkânlarını kullanmadan aceleyle ödeme yaptığı ve işçinin savunma imkânını ortadan kaldırdığı gerekçesiyle davayı reddetmiş; Özel Daire kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, işçinin kimlik tespiti ve imza karşılığı ödeme yükümlülüğüne aykırı davranarak özen borcunu ihlal ettiğini, ancak bankanın da gerekli denetim ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmediğini belirterek, bilirkişi raporu doğrultusunda işçinin zarardan %50 sorumlu tutulmasını benimsemiş ve direnme kararını bozmuştur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2016/9456 K. 2016/11337 Bozma

Zarar ve tazminat miktarı dosya kapsamına göre belirlenebilir nitelikte ise, hâkim zarar miktarının kesinlik kazanmadığı gerekçesiyle tespit edilen zarardan hakkaniyet (indirimi) yapamaz.

Detaylı özeti gör

Davacı şirketin saman deposu olarak kullandığı yapıda, 14.03.2013'te davalı kuruma ait elektrik tellerinin salınarak metal çatıya değmesiyle çıkan yangın depodaki samanları yakmış; davacı, fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak 95.468,40 TL maddi tazminat istemiştir. Yerel mahkeme, bilirkişinin hesapladığı 95.022,00 TL zarardan, samanlıktaki miktarın ve tamamının zarar görüp görmediğinin kesinlik kazanmadığı gerekçesiyle takdir indirimi yaparak 66.515,40 TL'ye hükmetmiştir. Yargıtay ise ticari defterler, itfaiye yangın raporu ve tanık beyanı ışığında davacının uğradığı zararın dosya kapsamına göre belirlenebilir nitelikte olduğunu, bu durumda tespit edilen zarardan kesinlik kazanmadığı gerekçesiyle hakkaniyet indirimi yapılamayacağını belirterek hükmü davacı yararına bozmuştur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2015/6557 K. 2016/4756 Bozma

Zarar görenin zararın doğmasında ya da artmasında etkili olan müterafik kusuru bulunması halinde, hâkim TBK m.52 gereğince hükmedilecek maddi tazminattan uygun bir indirim yapmalıdır.

Detaylı özeti gör

Davacı, davalı elektrik kurumunun Aralık 2007 için tahakkuk ettirdiği 35.808,66 TL'lik faturaya itirazla menfi tespit davası açmış; bu dava kesinleşip elektriği yeniden verilene kadar geçen sürede arazisindeki 980 adet mandalina-portakal ağacı susuzluktan kurumuştur. Davacı, kuruyan ağaç bedelleri ve ürün kaybı için maddi, ağaç kaybı için manevi tazminat istemiş, yerel mahkeme davayı kısmen kabul etmiştir. Yargıtay, menfi tespit yargılamasının sürdüğü yaklaşık dört yıl boyunca çok sayıda ağacın alternatif sulama yöntemleriyle sulanmayıp kurumaya bırakılmasını hayatın olağan akışına aykırı bularak davacının müterafik kusuru bulunduğunu, bu nedenle hükmedilen maddi tazminattan uygun bir indirim yapılması gerektiğini belirtmiş ve hükmü bozmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - TBK m.52 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2023/2318 K. 2025/2375 Düzelterek Esastan Red

Ölü muayene tutanağındaki ölüm nedeni karşısında, destek konumundaki sürücünün kaza sırasında emniyet kemerini takmadığı kanaatine varılmış; zararın artmasındaki bu katkı nedeniyle hesaplanacak tazminattan %20 oranında müterafik kusur indirimi yapılması gerektiği kabul edilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında ölen desteğin yakınları, sürücü, araç işleteni şirket ve zorunlu trafik sigortacısı aleyhine destekten yoksun kalma ve manevi tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş; hem davacı yakınlar hem sigorta şirketi hem de işleten şirket istinafa başvurmuştur. Daire, ölü muayene bulgularına göre destek konumundaki sürücünün emniyet kemerini takmadığını kabul ederek %20 müterafik kusur indirimi yapılması gerektiğini, ödeme tarihi verileriyle yeniden hesaplanan destekten yoksunluk zararının dava öncesi sigorta ödemesiyle karşılandığını, buna karşılık hükmedilen manevi tazminatın düşük kaldığını belirlemiş; ilk derece kararını HMK 353/1-b-2 uyarınca düzelterek yeniden esas hakkında karar vermek üzere kaldırmıştır.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2024/2878 K. 2024/2924 Düzelterek Esastan Red

Tek araçlı kazada yolcu konumundaki zarar görenlerin emniyet kemerini takmadıklarını gösteren bir emare bulunmaması karşısında, müterafik kusur indirimi yapılması gerektiği yönündeki sigorta şirketinin istinaf başvurusu haksız bulunmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Nişan törenine giden yolcuları taşıyan minibüsün virajda devrilmesi sonucu birden çok kişinin öldüğü, bir kısmının yaralandığı kazada, ölenlerin yakınları ile yaralananlar destekten yoksun kalma, iş gücü kaybı, cenaze gideri ve manevi tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiştir. Daire, sürücünün tam kusurlu olduğu raporunu, maluliyet ve hesap raporlarını yerinde bulmuş; zamanaşımı, sigortaya usulüne uygun başvurulmadığı, geçici iş göremezliğin teminat dışı olduğu, müterafik kusur indirimi yapılması gerektiği ve zorunlu olmayan cenaze merasimi giderlerinin de istenebileceği yönündeki istinaf sebeplerini reddetmiş; manevi tazminatın her bir davacı ve her bir ölüm yönünden ayrı ayrı belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı düzelterek yeniden hüküm kurmuştur.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2022/1379 K. 2024/675 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Alkollü ve ehliyetsiz araç kullanmanın trafik cezasını gerektiren bir eylem olduğu, zarar görenin kusur oranının kusur raporunda ayrıca belirlendiği gözetilerek, yaralanmanın niteliği de değerlendirilip müterafik kusur indirimi talebinin reddedilmesi yerinde bulunmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında yaralanan davacının kalıcı maluliyetinden doğan maddi tazminat istemi, zorunlu mali sorumluluk sigortacısına karşı açılmıştır. İlk derece mahkemesi davanın kabulüne karar vermiş; davalı sigorta şirketi vekili zamanaşımı, maluliyet ve kusur raporları, hesap yöntemi, müterafik kusur indirimi, geçici iş göremezlik ve faiz başlangıcı yönünden istinafa başvurmuştur. Daire, ıslahla artırılan kısım yönünden de zamanaşımının dava tarihinde kesildiğini, maluliyet ve kusur raporlarının hükme esas alınmasının yerinde olduğunu, hesaplamada TRH 2010 tablosu ile progresif rant yönteminin uygulanması gerektiğini ve müterafik kusur indirimi koşullarının bulunmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2022/390 K. 2024/463 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Zarar gören sürücünün ağır kusuru, kaza sonrası trafik güvenliği tedbirini almayan sürücünün kusurunu tümüyle ortadan kaldıracak nitelikte görülmüş; bu sürücünün sigortacısı yönünden dava reddedilmiş, red takdiren verildiğinden bu davalı lehine vekalet ücretine hükmedilmemiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Otoyolda meydana gelen ilk kazadan yaklaşık on beş dakika sonra gerçekleşen ikinci kazada hayatını kaybeden kamyon sürücüsünün yakınları, kazaya karışan araçların zorunlu mali sorumluluk sigortacılarından destekten yoksun kalma ve cenaze gideri tazminatı istemiştir. İlk derece mahkemesi asıl ve birleşen davanın kabulüne karar vermiştir. Daire, ilk kazayı yapıp hastaneye kaldırılan sürücü yönünden önlem alma imkanı bulunmadığını, kaza sonrası trafik güvenliği tedbirini almayan diğer sürücü yönünden ise zarar görenin ağır kusurunun sorumluluğu ortadan kaldırdığını belirterek her iki sigortacının istinaf başvurusunu ayrı ayrı kabul etmiş, ilk derece kararını kaldırıp asıl ve birleşen davayı reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2022/845 K. 2024/269 Kısmen Kabul

Zarar görenin kusuru nedeniyle tazminattan indirim yapılıp yapılmayacağı değerlendirilirken, yaralanmanın kafa ve baş bölgesinde olmadığı saptanarak kask takılmamasının sonuca etkisinin bulunmadığı, bu nedenle müterafik kusur indirimi yapılmamasının yerinde olduğu kabul edilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında yaralanan davacı, güvence hesabı ile araç sürücüsü ve işletenin mirasçılarından maddi ve manevi tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi güvence hesabı yönünden davayı kabul etmiş, sürücü ve işleten mirasçıları yönünden ise arabuluculuğa başvurulmadığı ve taraf ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle davayı usulden reddetmiştir. Daire, güvence hesabının geçici iş göremezlik, hesap yöntemi, temerrüt ve zamanaşımına ilişkin istinaf sebeplerini yerinde görmeyerek bu yönden başvuruyu esastan reddetmiş; müteselsil sorumlular arasında ihtiyari dava arkadaşlığı bulunduğunu ve mirasçıların davaya dahil edilmesiyle taraf teşkilinin sağlandığını belirterek davacının istinaf başvurusunu kabul edip kararı bu davalılar yönünden kaldırmıştır.

Diğer kararlar (5)
Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2022/474 K. 2023/2456 Düzelterek Esastan Red

Ölen sürücünün emniyet kemeri takıp takmadığı belirlenemediği ve araçtan fırlama gibi bir maddi olgu da bulunmadığı için müterafik kusur ispatlanamamış; tazminattan bu gerekçeyle indirim yapılması yerinde görülmeyerek destekten yoksun kalanların bu yöndeki istinaf sebebi haklı bulunmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında ölen sürücünün eşi, çocuğu ile anne ve babasının açtığı destekten yoksun kalma ve manevi tazminat davasında ilk derece mahkemesi istemleri kısmen kabul etmiş; karar davacılar vekili, karşı araç sürücüsü ile işletenin vekili ve sigorta şirketi vekilince ayrı ayrı istinaf edilmiştir. Daire, kusur oranına, hesap yöntemine, faiz türüne ve manevi tazminat miktarına yönelik sebepleri yerinde görmemiş; buna karşılık müterafik kusur ispatlanamadığı hâlde indirim yapılmasını ve vekâlet ücretlerinin belirlenme biçimini hatalı bulmuştur. Sigorta şirketinin istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, diğer tarafların başvurusunu kısmen kabul edip kararı kaldırarak düzelterek yeniden esas hakkında hüküm kurmuştur.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2021/2864 K. 2023/1948 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Destekten yoksun kalma tazminatından yapılan %20 müterafik kusur indirimi, dosyada bu indirimi haklı kılan veri bulunmadığı ve kask takılmasının bu kazada ölümü önleyemeyeceği gerekçesiyle hukuka aykırı görülmüş; davacılar vekilinin bu yöne ilişkin itirazı yerinde bulunmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Ölümlü trafik kazasında hayatını kaybeden desteğin yakınları; sürücü, araç maliki, adam çalıştıran şirket ve sigortacı aleyhine maddi ve manevi tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş, destekten yoksun kalma tazminatından %20 müterafik kusur indirimi yapmış ve manevi tazminatı düşük takdir etmiştir. Daire; kusur oranlarına, husumete ve hesap raporuna yönelik itirazları yerinde görmemiş, adam çalıştıranın sorumluluğunu kabul etmiş; ancak dosyada müterafik kusur verisi bulunmadığından indirimi hukuka aykırı bulmuş ve manevi tazminatı yetersiz görerek kararı kaldırıp yeniden hüküm kurmuştur.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2021/1757 K. 2022/2346 Düzelterek Esastan Red

Emniyet kemerinin takılı olmadığını gösteren emare bulunmaması ve zarar görenin elindeki engelin kazaya ya da zararın artmasına etki ettiğini kanıtlayan delil dosyaya yansımaması karşısında, işletenin müterafik kusur indirimi istemi yerinde görülmemiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında anne ve babasını yitiren ve kendileri de ağır yaralanan çocuklar ile ölenlerin diğer yakınlarının açtığı maddi ve manevi tazminat davasında ilk derece mahkemesi, maddi tazminat istemi konusuz kaldığından bu yönden karar verilmesine yer olmadığına, manevi tazminat istemlerinin ise kısmen kabulüne karar vermiştir. Daire, kusur oranları ile tarafların ekonomik ve sosyal durumunu değerlendirerek çocuklar ve ölenlerin anne ile babası yönünden hükmedilen manevi tazminatı düşük bulmuş, işletenin müterafik kusur indirimi istemini dosyada emare bulunmadığından reddetmiş, ilk derece kararını kaldırarak düzelterek yeniden esas hakkında hüküm kurmuştur.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2019/1806 K. 2020/604 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Komşuluk hukukundan doğan tazminat davalarında zararın bilirkişiyle saptanıp tazminatın buna göre takdir edildiği, tazminatın hiçbir zaman zararı aşamayacağı ve davacının zararın artmasındaki kusuru halinde tazminatın indirilebileceği ya da tamamen kaldırılabileceği belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Bitişik parselde yürütülen kazı ve inşaat çalışmaları nedeniyle binasında çatlak ve çökme oluştuğunu belirten davacı, malik ve inşaat şirketinden maddi ve manevi tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi, ceza dosyası ve bilirkişi raporları üzerinden yargılama yürütmüştür. Karara karşı hem davacı hem de davalı malik istinaf yoluna başvurmuştur.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2019/1819 K. 2020/611 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Kusura bağlı olmayan sorumluluk hallerinde davalının kusursuz olmasının tazminat miktarının düşürülmesinde etkili olamayacağı, buna karşılık davacının zararın artmasındaki kusurunun tazminatın indirilmesi veya tamamen kaldırılması sonucunu doğurabileceği belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, bitişik parseldeki kazı ve inşaat çalışmaları sırasında çakılan kazıklar nedeniyle dairesinin bulunduğu binada hasar oluştuğunu belirterek malik ve inşaat şirketinden tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi keşif, bilirkişi raporları ve ceza dosyasını değerlendirerek yargılama yürütmüştür. Karara karşı taraflarca istinaf yoluna başvurulmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!