TBK Madde 51 Haksız fiilde tazminat: Belirlenmesi

Özet 2 fıkra · ~1 dk okuma

TBK 51, haksız fiilde tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini hâkim, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler. Tazminatın irat biçiminde ödenmesine hükmedilirse, tazminat borçlusu güvence göstermekle yükümlüdür.

Resmi Metin

Belirlenmesi

Madde 51- (1) Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler.

(2) Tazminatın irat biçiminde ödenmesine hükmedilirse, borçlu güvence göstermekle yükümlüdür.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TBK m.51 sorumluluğun kurulduğunu varsayar; burada hâkimin işi tazminatın kapsamını ve ödeme biçimini belirlemektir. Yani önce zarar gören, kusuru (kusura dayalı sorumlulukta), zararını ve illiyet bağını TBK m.50 uyarınca ispatlamış olmalıdır; bu eşik aşılmadan TBK m.51’e geçilmez ve hâkim re’sen tazminata hükmetmez. Sık yapılan hata, somut zarar kalemleri (tedavi, kazanç kaybı, eşya hasarı) belgelenmeden doğrudan “hakkaniyet” beklentisine sığınmaktır; takdir, ispatlanmış zarar tavanı içinde işler.

Pratikte kusurun ağırlığı tazminat miktarını aşağı çekebilen başlıca etkendir; davalı, müterafik kusur ve indirim sebeplerini ileri sürüp kanıtlamalıdır. İrat (gelir) biçiminde ödeme talep ediliyorsa, hükümle birlikte borçlunun güvence göstermesi gündeme gelir; bu yükü dilekçede açıkça istemek davacının lehinedir. Talebi toptan rakam yerine kalem kalem ve dayanağıyla kurmak, takdiri öngörülebilir kılar.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 51. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

818 sayılı Borçlar Kanununun 43. maddesini karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 51. maddesinde, tazminatın kapsamının ve ödenme biçiminin hakim tarafından belirlenmesi düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 43. maddesinin kenar başlığında kullanılan “III. Tazminat miktarının tayini” şeklindeki ibare, Tasarının 51. maddesinde, “III. Tazminat / I. Belirlenmesi” şeklinde değiştirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 43. maddesinde “hakimin, tazminatın suretini ve şümulünün derecesini, hal ve mevkiin icabına ve hatanın ağırlığına göre tayin eyleyeceği” öngörüldüğü halde, Tasarıda, hakimin tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirleyeceği öngörülmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 43 üncü maddesinde yer verilmediği halde, Tasarının 51 inci maddesinin birinci fıkrasında, haksız fiil sorumluluğunda kusurun özel bir önem taşıdığının belirtilmesi amacıyla, “özellikle” sözcüğü kullanılmıştır.

İlgili Yargıtay Kararları - TBK m.51 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay HGK E. 2015/983 K. 2019/252 Bozma

İş kazası tamamen kaçınılmazlıktan (kötü tesadüf) kaynaklansa dahi hâkim davayı kusursuzluk gerekçesiyle reddedemez; TBK m.51 uyarınca durumun gereğini ve sosyal devlet ilkesini göz önünde tutarak işverene hakkaniyet ölçüsünde sorumluluk yükleyip tazminatın kapsamını belirlemelidir.

Detaylı özeti gör

Davacı sigortalı, davalıların işlettiği maden ocağında çalışırken 16.09.1996 tarihinde geçirdiği iş kazasında yaralanarak %32 oranında sürekli iş göremezliğe uğramış ve maddi tazminat istemiştir. Mengen Asliye Hukuk Mahkemesi (İş Mahkemesi sıfatıyla), kusur bilirkişi raporunda kazanın tamamen kaçınılmazlıktan (kötü tesadüften) kaynaklandığı ve işverenlerin hiçbir kusuru bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi ise kaçınılmazlık halinde dahi hâkimin TBK m.51'i gözeterek işverene hakkaniyet ölçüsünde sorumluluk yüklemesi gerektiğini, işveren %60/kazalı %40 kusur kabulüyle maddi zararın hesap raporuyla belirlenmesi gerektiğini vurgulayarak kararı bozmuş; mahkeme önceki kararında direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, işçinin işverene karşı güçsüzlüğü ve sosyal hukuk devleti ilkesi karşısında kaçınılmazlığın yükünün yalnız işçiye yüklenemeyeceğini benimseyerek direnme kararını 07.03.2019 tarihinde oy birliğiyle bozmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - TBK m.51 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2024/1767 K. 2026/1352 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Manevi tazminatın miktarına yönelik istinafta; tarafların ekonomik ve sosyal durumları, kusur oranları, zarar görenin yaşı, kaza ile dava tarihi ve paranın satın alma gücü birlikte değerlendirilerek hükmedilen manevi tazminatın yüksek olmadığı sonucuna varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında yaralanan davacının maddi ve manevi tazminat istemine ilişkin davada ilk derece mahkemesi, ıslahla artırılan kısmı zamanaşımı itirazı nedeniyle dışlayarak davayı kısmen kabul etmiştir. Daire, ceza zamanaşımı süresini, Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuruyla kesilmeyi ve arabuluculuk, salgın ile deprem nedeniyle duran süreleri hesaba katarak ıslah tarihinde zamanaşımının dolduğunu; kusur ve maluliyet raporlarının hükme elverişli olduğunu, hükmedilen manevi tazminatın da yüksek olmadığını belirterek davacı ve davalı vekillerinin istinaf başvurularını esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2023/2318 K. 2025/2375 Düzelterek Esastan Red

Manevi tazminatın kapsamı belirlenirken tarafların ekonomik ve sosyal durumları, kusur oranları, müterafik kusur, olay ve dava tarihleri, ölene yakınlık ve paranın alım gücü birlikte tartılmış; ilk derece mahkemesince hükmedilen miktar bu ölçütlere göre düşük bulunmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında ölen desteğin yakınları, sürücü, araç işleteni şirket ve zorunlu trafik sigortacısı aleyhine destekten yoksun kalma ve manevi tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş; hem davacı yakınlar hem sigorta şirketi hem de işleten şirket istinafa başvurmuştur. Daire, ölü muayene bulgularına göre destek konumundaki sürücünün emniyet kemerini takmadığını kabul ederek %20 müterafik kusur indirimi yapılması gerektiğini, ödeme tarihi verileriyle yeniden hesaplanan destekten yoksunluk zararının dava öncesi sigorta ödemesiyle karşılandığını, buna karşılık hükmedilen manevi tazminatın düşük kaldığını belirlemiş; ilk derece kararını HMK 353/1-b-2 uyarınca düzelterek yeniden esas hakkında karar vermek üzere kaldırmıştır.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2023/1880 K. 2025/2044 Düzelterek Esastan Red

Tazminatın kapsamı belirlenirken tarafların ekonomik ve sosyal durumları, kusur oranları, zarar görenin yaşı ve paranın satın alma gücü birlikte tartılarak, %33 kalıcı maluliyete yol açan kazada hükmedilen manevi tazminatın yüksek olmadığı sonucuna varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında motosiklet sürücüsü davacı, %33 oranında kalıcı maluliyet doğuracak biçimde yaralanmış; asıl ve birleşen davada maddi ve manevi tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiştir. Daire; bekletici mesele, kusur, maluliyet raporu, hesap yöntemi, geçici iş göremezlik ve manevi tazminat miktarına yönelik istinaf sebeplerini yerinde görmemiş, yalnız zorunlu mali sorumluluk sigortacısının poliçe limitini aşan kısımdan sorumlu tutulmasını hatalı bulmuştur. Sürücünün istinaf başvurusu reddedilmiş, sigortacının başvurusu kısmen kabul edilerek ilk derece kararı düzelterek yeniden hüküm kurulmak üzere kaldırılmış ve tazminata sigortacı yönünden poliçe limitiyle sınırlı olarak hükmedilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2023/1550 K. 2025/1271 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Manevi tazminatın kapsamı belirlenirken hakimin; ülkenin ekonomik koşullarını, tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, paranın satın alma gücünü, kusur durumunu ve olayın ağırlığını gözeterek adalete uygun bir tutar takdir ettiği belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Ölümlü trafik kazası nedeniyle destekten yoksun kalma ve manevi tazminat davasında davacılar manevi tazminatın düşüklüğünden, davalılar ise kusur, destek payı ve hesap hatalarından istinafa başvurmuştur. Adana BAM, davalı sürücünün %25 tali kusurunu doğru bulmuş; ancak dava dışı annenin payının ayrılmaması ve çocuk için 25 yaş yerine 18 yaşa kadar destek hesaplanması gerektiğinden maddi hesabı hatalı, hakkaniyet ilkesi karşısında manevi tazminatı ise yetersiz bulmuştur. Davacıların istinafı kabul, davalıların istinafı kısmen kabul edilerek karar düzelterek yeniden esas hakkında karar verilmek üzere kaldırılmıştır.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2022/474 K. 2023/2456 Düzelterek Esastan Red

Ölümlü trafik kazasında manevi tazminatın kapsamı belirlenirken kusurun ağırlığı, yakınların yaşı, paranın satın alma gücü ve tarafların sosyal-ekonomik durumu birlikte gözetilerek ilk derece mahkemesince takdir edilen miktarlar yerinde ve yeterli bulunmuş, artırım istemi reddedilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasında ölen sürücünün eşi, çocuğu ile anne ve babasının açtığı destekten yoksun kalma ve manevi tazminat davasında ilk derece mahkemesi istemleri kısmen kabul etmiş; karar davacılar vekili, karşı araç sürücüsü ile işletenin vekili ve sigorta şirketi vekilince ayrı ayrı istinaf edilmiştir. Daire, kusur oranına, hesap yöntemine, faiz türüne ve manevi tazminat miktarına yönelik sebepleri yerinde görmemiş; buna karşılık müterafik kusur ispatlanamadığı hâlde indirim yapılmasını ve vekâlet ücretlerinin belirlenme biçimini hatalı bulmuştur. Sigorta şirketinin istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, diğer tarafların başvurusunu kısmen kabul edip kararı kaldırarak düzelterek yeniden esas hakkında hüküm kurmuştur.

Diğer kararlar (5)
Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2021/2864 K. 2023/1948 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Ölümlü trafik kazasında sürücü ve işletenin %75 kusurlu bulunduğu olayda daire; tarafların ekonomik-sosyal durumu, kusur oranları, davacıların ölene yakınlığı ve paranın alım gücünü birlikte değerlendirerek ilk derecede takdir edilen manevi tazminatı yetersiz görmüştür.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Ölümlü trafik kazasında hayatını kaybeden desteğin yakınları; sürücü, araç maliki, adam çalıştıran şirket ve sigortacı aleyhine maddi ve manevi tazminat istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş, destekten yoksun kalma tazminatından %20 müterafik kusur indirimi yapmış ve manevi tazminatı düşük takdir etmiştir. Daire; kusur oranlarına, husumete ve hesap raporuna yönelik itirazları yerinde görmemiş, adam çalıştıranın sorumluluğunu kabul etmiş; ancak dosyada müterafik kusur verisi bulunmadığından indirimi hukuka aykırı bulmuş ve manevi tazminatı yetersiz görerek kararı kaldırıp yeniden hüküm kurmuştur.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2020/566 K. 2021/503 Düzelterek Esastan Red

Manevi tazminatın miktarı takdir edilirken durumun gereği ve özellikle kusurun ağırlığı ile tarafların kusur oranı, sıfatı, statüsü, sosyal ve ekonomik durumları ve eylemin işleniş biçiminin dikkate alındığı belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davacı, davalının kendisine ve nişanlısına yönelik tehdit ve hakaretleri (ceza mahkumiyeti kesinleşmiş) nedeniyle manevi tazminat istemiş; ilk derece mahkemesi 1.500 TL takdir etmiştir. Adana BAM, davalının manevi tazminat koşullarının oluşmadığına yönelik istinafını esastan reddetmiş; takdir edilen tazminatın düşük olduğunu kabul ederek davacının istinafını kabul etmiş ve düzelterek yeniden esas hakkında karar vererek tazminatı 5.000 TL'ye çıkarmıştır.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2019/2150 K. 2020/1375 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Manevi tazminatın sınırının onun amacına göre belirlendiği; takdir edilecek miktarın tatmin duygusunu sağlayacak ölçüde kaldığı ve bir taraf için zenginleşme aracı, diğer taraf için yıkım niteliği taşımaması ölçütünün gözetildiği belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Davalılar tarafından birlikte darp edilip hayati tehlike geçiren ve yüzünde sabit iz kalan davacının açtığı manevi tazminat davasında ilk derece mahkemesi 20.000 TL'ye hükmetmiştir. Adana BAM, ceza kanunundaki uzamış 8 yıllık zamanaşımı dolmadan dava açıldığını belirterek davalıların zamanaşımı itirazını reddetmiş; davalıların kastının yoğunluğu ve yaralanmanın niteliği karşısında manevi tazminatı düşük bularak 35.000 TL'ye yükseltmiştir. Davacının red vekalet ücretine ilişkin başvurusu da kabul edilmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2019/1380 K. 2020/430 Kısmen Kabul

Manevi tazminatın bir taraf için zenginleşme aracı, diğer taraf için yıkım olmaması esası vurgulanarak; miktar takdirinde ülkenin ekonomik koşulları, tarafların sosyal ve ekonomik durumu, paranın satın alma gücü, kusur durumu ve olayın ağırlığının gözetildiği belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Uyuşmazlık, davalının davacılara yönelik hakaret eyleminden kaynaklanan TMK m.24 kapsamında manevi tazminat istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesi, hakaretin ceza mahkemesi kararıyla sabit olduğunu kabul ederek her iki davacı için ayrı ayrı 4.000'er TL manevi tazminata hükmetmiştir. Hem davacı vekili (miktarın azlığı ve vekalet ücreti yönünden) hem davalı vekili (tanık beyanlarının güvenilmezliği yönünden) kararı istinaf etmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 2. Hukuk Dairesi E. 2019/2358 K. 2020/80 Kısmen Kabul

Tazminatın kapsamı belirlenirken boşanmaya yol açan olaylardaki kusur dereceleri ile kişilik haklarına yapılan saldırı ve ihlal edilen mevcut ve beklenen menfaatin göz önünde tutulduğu belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Boşanma davasında Adana BAM tarafları TMK 166/1 uyarınca boşayıp kadın lehine yoksulluk nafakası ile maddi-manevi tazminata hükmetmiş; Yargıtay 2. HD bu kararı yoksulluk nafakası ve tazminatlar yönünden bozmuş, diğer bölümleri onamıştır. Bozma ilamına uyan Adana BAM, kadının çalışıp emekli olduğu, tarafların sosyal-ekonomik durumlarının denk olduğu ve TMK 175 koşullarının gerçekleşmediği gerekçesiyle yoksulluk nafakası talebini reddetmiş; tazminat talebini ise kısmen kabul ederek 30.000 TL maddi, 20.000 TL manevi tazminata hükmetmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!