TBK Madde 508 - Vekilin borçları: Hesap verme

Davacılar (vekâlet verenler), dava dışı bir inşaat şirketi lehine yaptıkları ödemelerin tahsili için davalı avukatı vekil tayin ettiklerini, avukatın icra dosyalarında haricen tahsilat yapmasına rağmen kendilerine ödemede bulunmadığını, izinleri dışında borçlular lehine ibraname düzenleyip dosyalardan feragat ettirdiğini ileri sürerek, TBK m.508 kapsamında başlangıçta 10.000,00 TL, ıslahla 655.250,00 TL'nin davalıdan tahsilini istemiştir. Davalı avukat ise davacıların alacaklarını dava dışı bir kişiye temlik ettiğini savunarak davanın reddini talep etmiştir. İlk Derece Mahkemesi, davalı avukatın tahsil ettiği ödemeleri müvekkillerine iade ettiğine dair belge sunamadığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar vermiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ise, TBK m.508 uyarınca vekilin hesap verme ve vekâletle ilişkili olarak aldıklarını iade yükümlülüğü bulunsa da, vekilin parayı gerçekten tahsil ettiğini ve ilgili icra dosyalarında vekâlet ilişkisinin varlığını ispat külfetinin davacı vekâlet verende olduğunu vurgulamıştır. Dosyaya kazandırılan icra dosyalarının incelenmesinde davalı avukatın vekâletinin ve tahsilat yaptığına dair delilin bulunmadığı, soyut beyanlara dayanılarak hüküm kurulamayacağı gerekçesiyle kararın bozulmasına karar vermiştir.

Uyuşmazlık, avukat olan davacının davalıyla kurduğu vekâlet ilişkisinden doğan alacağın tahsiline ilişkindir. Davacı vekil, davalıya avukatlık hizmeti sunduğunu ancak haklı bir gerekçe olmaksızın azledildiğini ileri sürerek ödenmeyen dava masrafları ile vekâlet ücreti alacağı için şimdilik 100,00 TL'nin tahsilini istemiş; davalı ise davanın zamanaşımına uğradığını ve azlin haklı olduğunu savunmuştur. İlk Derece Mahkemesi alacağın ispat edilemediği gerekçesiyle davayı reddetmiş, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi ise vekâlet ilişkisinin Kadıköy 16. Noterliğinin 16.07.2013 tarihli azilnamesiyle sona erdiğini, davanın ise beş yıllık zamanaşımı süresi geçtikten sonra 13.11.2018 tarihinde açıldığını belirterek istemi zamanaşımından reddetmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, TBK m.508 uyarınca vekilin yürüttüğü işin hesabını verme ve vekâletle ilişkili olarak aldıklarını iade etme yükümlülüğü nedeniyle zamanaşımının vekâlet ilişkisi sürdükçe işlemeyeceğini, sürenin ancak azil, istifa veya ölüm gibi sona erme hâllerinde ya da vekilin hesap vermesiyle işlemeye başlayacağını vurgulamıştır. Vekâlet akdinden doğan alacakların TBK m.147/5 gereği beş yıllık zamanaşımına tabi olduğu, azil tarihinden itibaren bu sürenin dava açılmadan önce dolduğu sonucuna vararak Daire, kararı oy birliğiyle onamıştır.

Davacı, banka hesabından para çekme işlemleri yapması için davalıyı Kadıköy 5. Noterliğinin 30.06.2010 tarihli vekâletnamesiyle vekil tayin etmiş; davalı bu hesaptan çektiği 1.000.000 TL'nin hesabını vermeyince, davacı Kartal 2. Noterliğinin 30.01.2017 tarihli ihtarnamesiyle davalıyı azlederek paranın yasal faiziyle iadesini istemiştir. Davalı, taraflar arasındaki ilişkinin simsarlık sözleşmesine dayandığını ve beş yıllık zamanaşımının dolduğunu savunmuştur. İlk derece mahkemesi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 46. Hukuk Dairesi, yazılı simsarlık sözleşmesi bulunmadığından ilişkiyi vekâlet olarak nitelendirmiş ve 1.000.000 TL'nin ihtarnamenin tebliğini izleyen üçüncü gün olan 03.02.2017 tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsiline karar vermiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ise TBK m.508 uyarınca vekilin, vekâletle ilişkili olarak aldığı ve teslimde geciktiği paranın faizini ödemekle yükümlü olduğunu, bu faize hükmedilmesi için vekilin ayrıca temerrüde düşürülmesine gerek bulunmadığını belirterek, faizin davalının parayı çektiği ve teslimde geciktiği tarih olan 02.07.2010'dan itibaren işletilmesi gerektiğini kabul etmiş ve Bölge Adliye Mahkemesi kararını düzelterek onamıştır.

Davacı, Bursa Osmangazi Çekirge Mahallesi 4191 ada 5 parseldeki binada bulunan 6 numaralı dubleks daireyi, müteahhitle yaptığı kat karşılığı inşaat sözleşmesi kapsamında Bursa 14. Noterliğinin vekâletiyle satması için davalıya vekâlet vermiş; davalı bu daireyi vekâleten dava dışı bir kişiye 57.000 TL bedelle satmış, ancak inşaat sözleşmesi feshedildiğinden davacıya ne bedel ödenmiş ne de takas dairesi devredilmiştir. Davacı, taşınmazın rayiç değeri için açtığı davada talebini 13.02.2019 tarihli ıslah dilekçesiyle 325.952 TL'ye yükseltmiş; davalı ise satış sözleşmesinin tarafı olmadığını ileri sürerek pasif husumet ehliyetinin bulunmadığını savunmuştur. İlk derece mahkemesi davanın vekilin sorumluluğundan doğduğunu, davalının vekâlet görevini kötüye kullanarak sadakat ve özen borcuna aykırı davrandığını kabul ederek 234.641 TL alacağın 20.02.2015 tarihinden işleyecek faiziyle tahsiline hükmetmiş, bölge adliye mahkemesi ise davalının sözleşme tarafı olmadığı gerekçesiyle davayı pasif husumet yokluğundan reddetmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, HMK m.31 uyarınca hukuki nitelendirmenin hâkime ait olduğunu vurgulayarak, uyuşmazlığın vekilin özen, sadakat ve TBK m.508 kapsamındaki hesap verme yükümlülüğüne dayandığını belirtmiş; vekilin, yürüttüğü işin hesabını verme ve üçüncü kişilerden aldıklarını vekâlet verene teslim yükümlülüğüne aykırılığının tazmin sorumluluğu doğuracağını, bu nedenle davalı vekile husumet yöneltilmesinde bir aykırılık bulunmadığını belirterek esasa girilmesi gerektiğine değinmiş ve kararı davacı yararına bozmuştur.

Dava, vekâlet görevinin kötüye kullanılması hukuksal nedenine dayalı tapu iptali ve tescil, olmazsa tazminat istemine ilişkindir. Davacı, miras yoluyla intikal eden taşınmazların satışı için uzaktan akrabası olan davalıya vekâletname verdiğini, davalının satıştan önce 47.500 TL avans gönderdiğini, dava konusu 624 parseldeki payının çok düşük bedelle davalı vekil tarafından diğer davalıya satıldığını ileri sürmüştür. Davalılar ise taşınmaz bedellerinin temlikten önce davacıya ödendiğini savunmuş; yerel mahkeme, banka yoluyla gönderilen bedelin satış bedeli avansı olarak kabul edildiğini benimseyerek payın değerinin ödendiğinin ispatlanamadığı gerekçesiyle tazminat talebini kısmen kabul etmiştir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, davalının davacı aleyhine başlattığı icra takibi ile sonrasında açılan itirazın iptali davasının sonucunun araştırılması gerektiğini vurgulayarak, avans olarak belirlenen tutar davacı tarafça iade edilmişse TBK m.508 uyarınca vekilin hesap verme borcu kapsamında taşınmaz bedelini ödediğini ispat yükünün vekilde bulunduğunu belirtmiştir. Ödenmeyen taşınmaz bedeli araştırılmadan eksik araştırma ile hüküm kurulmasını doğru bulmayan Daire, 07.10.2019 tarihinde kararın bozulmasına oy birliğiyle karar vermiştir.