Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 442 Hizmet sözleşmesinin sona ermesi: Borçların muaccel olması
TBK 442, hizmet sözleşmesinin sona ermesiyle sözleşmeden doğan bütün borçlar muaccel olur; muacceliyet anı, işçinin aracılığıyla kurulan ilişkilerde üçüncü kişinin üstlendiği borcun sözleşme sonrası ifa edileceği hâllerde altı aya, dönemsel edimler içeren ilişkilerde bir yıla, sigorta sözleşmelerinde veya ifası altı aydan uzun işlerde iki yıla kadar yazılı bir anlaşmayla ertelenebilir.
Resmi Metin
Borçların muaccel olması
Madde 442- (1) Sözleşmenin sona ermesiyle, sözleşmeden doğan bütün borçlar muaccel olur.
(2) Muacceliyet anı, işçinin aracılığı suretiyle kurulan hukuki ilişkilerde üçüncü kişinin üstlendiği borç, hizmet sözleşmesinin sona ermesinden sonra tamamen veya kısmen ifa edilecekse altı aya; dönemsel edimler içeren ilişkilerde bir yıla; sigorta sözleşmelerinde veya ifası altı aydan uzun bir süreye yayılmış olan işlerde ise iki yıla kadar, yazılı bir anlaşmayla ertelenebilir.
(3) Üretilenden pay verilmesi öngörülen hâllerde ürün payı belirlenir belirlenmez, cirodan veya kârdan pay verilmesi kararlaştırılan hâllerde ise pay, hesap dönemini izleyen en geç üç ay sonunda muaccel olur.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Hizmet sözleşmesi sona erdiğinde ücret, bakiye alacaklar ve tarafların birbirine olan borçları kural olarak muaccel hâle gelir; bu, işçinin dava ve icra takibine başlayabilmesi ile faiz ve zamanaşımının işlemeye başlaması bakımından pratik önem taşır. Muacceliyet yalnızca yazılı anlaşmayla ertelenebilir: işçinin aracılığıyla kurulup üçüncü kişinin borcu sözleşme sonrasına sarkacaksa en çok 6 aya, dönemsel edimlerde 1 yıla, sigorta sözleşmeleri veya ifası altı aydan uzun işlerde 2 yıla kadar. Üretilenden pay verilmesinde pay belirlenir belirlenmez; ciro veya kârdan pay verilmesinde hesap dönemini izleyen en geç 3 ay sonunda muaccel olur. Uygulamada sık karıştırılan nokta, bu erteleme süreleriyle sözleşme sonrası rekabet yasağının en çok 2 yıllık süresini (TBK m.445) veya işçinin taşıt-belge geri verme borcunu (TBK m.443) aynı kefeye koymaktır. Sözlü erteleme geçersizdir; süre öngörmeyen anlaşma da muacceliyeti değiştirmez.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 442. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “VI. Sözleşmenin sona ermesinin sonuçları / 1. Borçların muaccel olması” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının üç fıkradan oluşan 441 inci maddesinde, sona eren hizmet sözleşmesinden doğmuş borçların muaccel olması düzenlenmektedir.
Maddenin birinci fıkrasında hizmet sözleşmesinin sona ermesinin, o sözleşmeden doğan bütün borçları muaccel hale getireceği belirtilmektedir.
Maddenin ikinci fıkrasında, özellik arzeden hizmet sözleşmelerinin sona ermesi nedeniyle sözleşmeden doğan borçların muacceliyet anının yazılı bir anlaşmayla uzatılabileceği kabul edilmiştir. Buna göre, işçinin aracılığı suretiyle kurulan hukuki ilişkilerde üçüncü kişinin üstlendiği borç, hizmet sözleşmesinin sona ermesinden sonra tamamen veya kısmen ifa edilecekse, muacceliyet anı altı aya; dönemsel edimler içeren ilişkilerde bir yıla; sigorta sözleşmeleri veya ifası altı aydan daha uzun bir süreye yayılmış olan işlerde ise, iki yıla kadar ertelenebilecektir. Bu fıkra uyarınca, işçinin aracılığıyla kurulan hukuki ilişkilerde hizmet sözleşmesinin sona ermesinden sonra gerçekleştirilen ifa nedeniyle işçinin hak edeceği ücret alacağının muacceliyet anı, yazılı anlaşmayla en çok iki yıl süreyle ertelenebilecek, böylece söz konusu alacağın, Tasarının 148 inci maddesi karşısında zamanaşımına uğraması önlenerek, işçi korunmuş olacaktır.
Maddenin son fıkrasına, Tasarının 405 inci maddesinin üçüncü fıkrasındaki düzenleme aynen alınmıştır. Böylece asıl ücrete ek olarak üretilenden pay verilmesinin öngörüldüğü durumlarda, ürün payının belirlendiği anda, cirodan veya kardan pay verilmesinin kararlaştırıldığı durumlarda ise, payın hesap dönemini izleyen en geç üç ay içinde belirlenerek muaccel olacağı kabul edilmiştir.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 339 uncu maddesi göz önünde tutulmuştur.