TBK Madde 445 - Rekabet yasağı: Sınırlandırılması

Davacı şirket, bünyesinde çalışan davalı gerçek kişilerin ticari bilgi ve müşteri portföyüne eriştikten sonra istifa edip davalı şirkette çalışmaya başladıklarını, müşterilerin bu şirkete kaydırıldığını ileri sürerek haksız rekabetin tespiti ve menini, şimdilik 1.000'er TL maddi ve 50.000 TL manevi tazminat ile rekabet yasağı cezai şartından 1.000 TL tahsilini istemiştir. İlk Derece Mahkemesi, sözleşmedeki rekabet yasağında yer sınırlaması bulunmadığı için kaydı geçersiz sayarak gerçek kişiler yönünden davayı reddetmiş, davalı şirket bakımından müşteri geçişinin 2015 hasılatının yüzde 71'ine ulaşması nedeniyle TTK 54 uyarınca haksız rekabeti kabul etmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi davayı belirsiz alacak sayıp zamanaşımının dolmadığını kabul ederek 101.545,92 TL maddi ve 25.000 TL manevi tazminata hükmetmiştir. Daire, gerçek kişiler yönünden de haksız rekabetin oluştuğunu, ayrıca TBK 445/2'deki sınırlama olanağı tartışılmadan kaydın geçersiz sayılamayacağını belirterek kararı bozmuştur.

Davacı, aerosol dolum sektöründeki davalı şirketlerin kurucu ortaklarındandı; 02.07.2009 tarihinde yönetim kurulu üyeliğinden ayrılmış, iş sözleşmesi 27.06.2012 tarihinde sona ermiş, kalan yüzde 8,125 hissesini 15.06.2015 tarihli sözleşmeyle diğer ortağa devretmişti. Devirle birlikte imzaladığı taahhütnamede, ekte sayılan 115 şirketle 5 yıl boyunca iş yapmamayı üstlenmiş; ardından bu taahhüdün butlanla malul olduğunun tespitini istemiş, şirketler de birleşen davada aykırılıktan doğan zararın tazminini talep etmişti. İlk derece mahkemesi taahhüdü kısmen geçersiz sayarak süreyi iki yıla indirmiş, yeri Kocaeli il sınırlarıyla daraltmış, birleşen davayı reddetmiş; Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmişti. Daire, TBK m.445 uyarınca aşırılığın giderilmesini yerinde buldu; ancak Gebze ilçesinin ticari yaşamda İstanbul ile bütünleşmiş olması karşısında sınırlamanın İstanbul ilini de kapsaması gerektiğini belirterek kararı bozdu.

Davacı şirket, petrol sektörüne tank imalatı yaptığını, davalının 18.08.2011 tarihli belirsiz süreli iş sözleşmesiyle tasarım ve üretim personeli olarak çalışıp 17.05.2014 tarihinde istifa ettiğini, çalışırken imzalanan 03.09.2011 tarihli gizlilik anlaşmasına aykırı biçimde rakip bir şirkette çalışmaya başladığını ileri sürerek 70.000,00 TL cezai şart istemiştir. Davalı, sözleşmenin boş imzalatıldığını ve coğrafi sınırlama içermediğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi sözleşmeyi geçerli saymış; sözleşmede 150.000 USD ceza koşulu kararlaştırılmış olsa da talep edilen 70.000,00 TL üzerinden yüzde altmış tenkis yaparak 28.000,00 TL üzerinden davayı kısmen kabul etmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi TBK'nın 420/1 inci maddesi uyarınca yalnız işçi aleyhine konulan ceza koşulunu geçersiz sayıp davayı reddetmiş, Özel Daire bozmasından sonra direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, gizlilik anlaşmasının hizmet sözleşmesinden bağımsız bir rekabet yasağı sözleşmesi olduğu gerekçesiyle direnmeyi bozmuştur.

Davacı turizm ve seyahat acentesinde davalı, 19.06.2014 tarihli iş sözleşmesiyle kontrat müdürü olarak çalışmaya başlamış, sözleşmeye şirketin Türkiye sınırları içinde faaliyet gösterdiği coğrafyada 6 ay süreli rekabet yasağı ve gizlilik kaydı konulmuştur. Davalı 12.07.2015 tarihinde kendi isteğiyle ayrılıp 14.07.2015 tarihinde aynı ildeki rakip şirkette aynı pozisyonda işe başlayınca işveren, son net ücret 3.500,00 TL üzerinden on beş kat cezai şart olan 52.500,00 TL ile şimdilik 500,00 TL tazminat istemiştir. İlk Derece Mahkemesi coğrafi alan sınırlaması bulunmadığı ve kaydın işçinin iktisaden mahvına yol açacağı gerekçesiyle davayı reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi başvuruyu esastan reddetmiştir. Daire, hâkimin TBK 445/2 uyarınca sınırlama yetkisini tartışması ve geçersizlik savunmasının hakkın kötüye kullanımı olup olmadığını değerlendirmesi gerektiğini belirterek kurulan hükmü bozmuştur.

Davacı şirket, 04.11.2010 tarihinde belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışmaya başlayan davalı işçinin 21.09.2012 tarihinde işten ayrıldığını ve 26.09.2012 tarihinde rakip bir mağazada işe girdiğini, oysa taahhütnamede ayrılıştan sonraki bir yıl boyunca aynı iş kolunda çalışmayacağını, aksi hâlde son brüt maaşının beş katını cezai şart olarak ödeyeceğini üstlendiğini ileri sürerek 10.643,85 TL cezai şartın tahsilini istemiştir. Davalı, işçilik alacakları ödenmediği için sözleşmeyi haklı olarak feshettiğini savunmuştur. Yerel mahkeme, davacının haksız rekabet nedeniyle zarara uğradığını ispatlayamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire, iş sözleşmesinin sona erdiği 21.09.2012 tarihi itibarıyla 6098 sayılı Kanun'un 444 ve devamı maddelerinin uygulanacağını, işverenin somut bir zarara uğramasının aranmadığını, mahkemenin önce rekabet yasağının geçerliliğini, sonra ihlali ve TBK m.445/2 uyarınca uyarlamayı değerlendirmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.