Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 398 İşçinin borçları: Fazla çalışma borcu
TBK 398, işçi; normal süreden daha fazla çalışmayı gerektiren bir işin yerine getirilmesi zorunluluğu doğduğunda, bunu yapabilecek durumda bulunması ve kaçınmasının da dürüstlük kurallarına aykırı olması hâlinde, karşılığı verilmek koşuluyla fazla çalışmayı yerine getirmekle yükümlüdür; fazla çalışma, ilgili kanunlarda belirlenen normal çalışma süresinin üzerinde ve işçinin rızasıyla yapılan çalışmadır. Özel kanunlardaki hükümler saklıdır.
Resmi Metin
Fazla çalışma borcu
Madde 398- (1) Fazla çalışma, ilgili kanunlarda belirlenen normal çalışma süresinin üzerinde ve işçinin rızasıyla yapılan çalışmadır. Ancak, normal süreden daha fazla çalışmayı gerektiren bir işin yerine getirilmesi zorunluluğu doğar, işçi bunu yapabilecek durumda bulunur ve aynı zamanda kaçınması da dürüstlük kurallarına aykırı olursa işçi, karşılığı verilmek koşuluyla, fazla çalışmayı yerine getirmekle yükümlüdür.
(2) Özel kanunlardaki hükümler saklıdır.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Bu hüküm, fazla çalışmayı işçinin bir borcu olarak konumlandırır; alacağı olan fazla çalışma ücreti ise ayrı bir düzenlemedir (TBK m.402). Bu ayrımın karıştırılması pratikte sık görülür: borcun doğması ile ücrete hak kazanma farklı meselelerdir. Kural olarak fazla çalışma işçinin rızasına dayanır; işçi istisnaen ancak üç koşul birlikte gerçekleşirse fazla çalışmaya zorlanabilir: fazla çalışmayı gerektiren bir zorunluluğun bulunması, işçinin fiilen bunu yapabilecek durumda olması ve kaçınmasının dürüstlük kurallarına aykırı düşmesi. Koşullardan biri eksikse işçi haklı olarak reddedebilir. Ayrıca yükümlülük, karşılığının verilmesi kaydına bağlıdır. Talimata uyma borcundan (TBK m.399) ve genel sadakat borcundan (TBK m.396) ayrı, kendine özgü bir sınırlandırmadır. Kritik nokta: İş Kanunu 4857 kapsamındaki işçilere onun fazla çalışma sınırları ve usulü özel ve öncelikli olarak uygulanır; TBK hükümleri İş Kanunu dışında kalan hizmet ilişkilerine ve boşluklara tamamlayıcı işlev görür. Uygulamada rıza şartını ve karşılık kaydını atlayıp yükümlülüğü sınırsız sanmak sık görülen bir yanılgıdır.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 398. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununun 329 uncu maddesini karşılamaktadır.
Tasarının iki fıkradan oluşan 397 nci maddesinde, işçinin fazla çalışma borcu düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 329 uncu maddesinin kenar başlığında kullanılan “g. Fazla iş için ücret” ibaresi, Tasarıda “IV. Fazla çalışma borcu” şekline dönüştürülmüştür.
818 sayılı Borçlar Kanununun iki fıkradan oluşan 329 uncu maddesi, Tasarının 396 ncı maddesinin birinci fıkrasında birleştirilerek kaleme alınmıştır.
Maddenin birinci fıkrasında, fazla çalışma tanımlanmış ve bunun hangi koşullar altında işçi için bir yükümlülük oluşturacağı hükme bağlanmıştır.
Maddenin ikinci fıkrasında, fazla çalışma borcuna ilişkin özel kanunlardaki hükümlerin saklı olduğu belirtilmiştir.