Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 268 Ön ödemeli taksitle satış: d. Satış bedelinin belirlenmesi
TBK 268, ön ödemeli taksitle satışta satıcının, sözleşmenin kurulduğu sırada belirlenen toplam satış bedeline ek bir bedel isteme hakkını saklı tutan bütün kayıtları geçersiz sayar; toplam satış bedeli sözleşmede belirlenmiş olmakla birlikte devredilecek eşya önceden belirlenmemiş ve satıcı tarafından bu eşyayı seçme hakkı alıcıya tanınmışsa satıcı, peşin satıştaki olağan bedelleri göz önünde tutarak alıcının yapacağı seçime tam olarak uymakla yükümlüdür. Buna aykırı anlaşmalar ancak alıcının yararına olduğu ölçüde geçerlidir.
Resmi Metin
d. Satış bedelinin belirlenmesi
Madde 268- (1) Satıcının sözleşmenin kurulduğu sırada belirlenen toplam satış bedeline ek bir bedel isteme hakkını saklı tutan bütün kayıtlar geçersizdir.
(2) Ödenecek toplam satış bedeli sözleşmede belirlenmiş olmakla birlikte, devredilecek eşya önceden belirlenmemiş ve satıcı tarafından bu eşyayı seçme hakkı alıcıya tanınmış ise satıcı, peşin satıştaki olağan bedelleri göz önünde tutmak suretiyle alıcının yapacağı seçime tam olarak uymakla yükümlüdür.
(3) Buna aykırı anlaşmalar, ancak alıcının yararına olduğu ölçüde geçerlidir.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Madde, ön ödemeli taksitle satışta (TBK m.264 vd.) satış bedelini alıcı lehine kilitler: satıcının sonradan ek bedel isteme hakkını saklı tutan her kayıt kesin geçersizdir; bedel, sözleşme kurulurken belirlenen tutarla sınırlıdır. Eşya önceden belirlenmemiş ve seçim hakkı alıcıya tanınmışsa satıcı, peşin satıştaki olağan bedelleri esas alarak alıcının seçimine tam uymak zorundadır. Hüküm nispî emredicidir: aksine anlaşmalar yalnız alıcı yararına olduğu ölçüde ayakta kalır; bu sınır, satıcının ‘fiyat farkı/kur/enflasyon’ kayıtlarıyla dolanılamaz. Pratikte alıcı geçersiz kaydı ileri sürer; aksine kaydın alıcının yararına olduğunu (ve bu ölçüde geçerli kaldığını) ispat satıcıya düşer. Tüketici işlemi ise TKHK (6502) emredici hükümleri önceliklidir, TBK boşlukta tamamlayıcıdır. Bedelin devir anında ödenmesi için TBK m.267 ile birlikte okunur. Sık hata, önce ödeme yapılan ön ödemeli satışı (TBK m.264 vd.), önce teslim edilen taksitle satışla (TBK m.253 vd.) karıştırıp fiyat-koruma kurallarını yanlış dala taşımaktır.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 268. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “d. Satış bedelinin belirlenmesi” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının üç fıkradan oluşan 267 nci maddesinde, satış bedelinin belirlenmesi düzenlenmektedir.
Maddenin birinci fıkrasına göre, ön ödemeli taksitle satış sözleşmesinin kurulduğu sırada belirlenen toplam satış bedeline ek bir bedel isteme hakkını saklı tutan bütün kayıtlar geçersizdir.
Maddenin ikinci fıkrasında, ön ödemeli taksitle satış sözleşmesinin bir çeşidi olan ve öğretide “tahsis kaydıyla satış” (vente avec réserve de spécification; Spezifikationskauf) adı verilen sözleşme düzenlenmektedir. Bu sözleşmenin varlığı, aşağıdaki koşulların birlikte gerçekleşmesine bağlanmıştır:
1. Ödenecek toplam satış bedeli önceden sözleşmede belirlenmiş olmakla birlikte, satıcının alıcıya devretmekle yükümlü olduğu eşya belirlenmemiş olmalıdır.
2. Satıcı, alıcıya zilyetlik ve mülkiyetini devralacağı eşyayı seçme hakkı tanımış olmalıdır.
Bu fıkra uyarınca, yukarıda belirtilen koşulların gerçekleşmesi durumunda satıcı, peşin satıştaki olağan bedelleri göz önünde tutmak suretiyle alıcının yapacağı seçime tam olarak uymakla yükümlü olacaktır.
Bu tür satışlara, alıcının bir mobilya mağazasından, ileride evlenecek kızına çeyiz olarak satın almak istediği eşyaya ilişkin yaptığı sözleşme örnek olarak gösterilebilir. Bu durumda alıcı, kendisine tanınan seçim hakkını kullandığında, satıcı, sözleşmede kararlaştırılan toplam satış bedeline (mesela onbin liraya) kadar olmak üzere, seçtiği çeyizlik eşyayı (oturma veya yatak odası takımı vb.) peşin satıştaki olağan bedellerle devretmekle yükümlüdür.
Maddenin son fıkrasında, aynı maddenin ikinci fıkrasına aykırı anlaşmaların, ancak alıcı için daha elverişli bulunması ölçüsünde geçerli olacağı açıklanmaktadır.