Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 238 Önalım, geri alım ve alım hakları: Süresi ve şerhi
TBK 238, önalım, geri alım ve alım hakları en çok on yıllık süre için kararlaştırılabilir ve kanunlarda belirlenen süreyle tapu siciline şerh edilebilir.
Resmi Metin
Süresi ve şerhi
Madde 238- Önalım, geri alım ve alım hakları en çok on yıllık süre için kararlaştırılabilir ve kanunlarda belirlenen süreyle tapu siciline şerh edilebilir.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
TBK m.238, sözleşmeden doğan önalım, geri alım (vefa) ve alım (iştira) haklarının süresini ve tapuya şerhini düzenler; paydaşlıktan doğan yasal önalımla (TMK m.732 vd.) karıştırılmamalıdır. Hüküm iki ayrı unsur içerir: hakkın en çok on yıl için kararlaştırılabilmesi (emredici tavan; daha uzun süre on yıla iner) ve şerhin yalnız “kanunlarda belirlenen süreyle” yapılabilmesidir; şerh süreleri ayrıca TMK’da düzenlenmiştir. Şerh geçerlilik koşulu değildir, ancak hakka nispi ayni etki kazandırır: şerhten sonra taşınmazı edinen herkese karşı ileri sürülebilir; şerhsiz hak kural olarak yalnız sözleşme tarafına karşı kişisel talep doğurur. Şekil yönünden bu sözleşmeler TBK m.237’ye tabidir (satış vaadi, geri alım ve alım resmî; önalım yazılı). Hakkın devri ve mirasla geçişi TBK m.239’da; sözleşmesel önalımın kullanılması ise TBK m.242’deki sürelere tabidir. Sık hata, on yıllık süreyi şerh süresiyle özdeşleştirmek ve yasal önalım kurallarını buraya taşımaktır.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 238. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “B. Satış ilişkisi doğuran haklar / I. Süresi ve şerhi” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının tek fıkradan oluşan 237 nci maddesinde, sözleşmeden doğan önalım, geri alım ve alım haklarının geçerli olarak kurulabilecekleri süre ile bu hakların tapu siciline şerhi düzenlenmektedir.
Maddeye göre, önalım ve geri alım hakları en çok yirmibeş yıllık, alım hakkı ise en çok on yıllık süre için kararlaştırılabilir ve kanunlarda belirlenen süre ile tapu siciline şerh edilebilir.
Kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 216a maddesinde de aynı düzenlemeye yer verilmekle birlikte bu hakların tapu siciline şerhin süresi bakımından bir farklılık bulunmaktadır. Gerçekten, kaynak Kanunda söz konusu hakların tapu siciline şerhi bir süreyle sınırlanmadığı halde, Tasarının 237 nci maddesinde, “kanunlarda belirlenen süreyle” tapu siciline şerh edilebileceği öngörülmüştür.
Böylece, madde, sözleşmeden doğan önalım hakkı ile alım ve geri alım haklarının şerhinin, her durumda on yıllık süre için etkisini göstereceğine ilişkin 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 735 inci ve 736 ncı maddelerinin ikinci fıkralarındaki düzenlemelerle uyumlu olacak biçimde kaleme alınmıştır.