TBK Madde 235 Alıcının temerrüdü: Satıcının dönme hakkı

Özet 3 fıkra · ~2 dk okuma

TBK 235, satılanın ancak satış bedeli ödendikten sonra veya ödenme anında devredilmesi gereken durumlarda alıcı temerrüde düşerse satıcı, herhangi bir işlem gerekmeksizin satıştan dönebilir; bu hakkını kullanmak isteyen satıcı durumu gecikmeksizin alıcıya bildirmek zorundadır. Satılanın zilyetliği satış bedeli ödenmeden alıcıya devredilmişse, satıcının alıcının temerrüdü sebebiyle dönme hakkını kullanarak satılanı geri alması, bu hakkın sözleşmede açıkça saklı tutulmasına bağlıdır.

Resmi Metin

Satıcının dönme hakkı

Madde 235- (1) Satılanın, ancak satış bedeli ödendikten sonra veya ödenme anında devredilmesi gereken durumlarda alıcı temerrüde düşerse satıcı, herhangi bir işlem gerekmeksizin satıştan dönebilir.

(2) Bu hakkını kullanmak isteyen satıcı, durumu gecikmeksizin alıcıya bildirmek zorundadır.

(3) Satılanın zilyetliği satış bedeli ödenmeden alıcıya devredilmişse, alıcının temerrüdü sebebiyle satıcının dönme hakkını kullanarak satılanı geri alması, bu hakkın sözleşmede açıkça saklı tutulmasına bağlıdır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Madde, bedel ödenmeden ya da ödeme anında devir gereken (peşin nitelikli) satışlarda alıcının temerrüde düşmesi hâlinde satıcıya, ayrıca süre vermeye ve herhangi bir işleme gerek olmaksızın satıştan dönme hakkı tanır; bu yönüyle genel temerrütteki mehil verme rejiminden (TBK m.123-125) ayrılır. Dönme iradesinin gecikmeksizin alıcıya bildirilmesi geçerlilik değil külfet şartıdır; gecikme, dürüstlük kuralı gereği hakkın düşmesine yol açabilir. Bildirim şekle tâbi olmasa da ispat bakımından yazılı/noter yolu önerilir. Temerrüdün ve zamanında bildirimin ispatı satıcıdadır. Zilyetlik bedel ödenmeden alıcıya geçmişse, satıcı malı ancak dönme hakkı sözleşmede açıkça saklı tutulmuşsa geri alabilir; aksi hâlde yalnızca bedel ile TBK m.236 uyarınca zararının giderimini isteyebilir. Sık hata, bu saklı tutma kaydının sözleşmeye konulmamasıdır. Muacceliyetin belirlenmesinde TBK m.234 esas alınır. Tüketici işlemlerinde TKHK (6502) öncelikli uygulanır.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 235. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

Tasarının üç fıkradan oluşan 234 üncü maddesinde, alıcının temerrüdü durumunda, satıcının sözleşmeden dönme hakkı düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 211 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “IV. Alıcının temerrüdü / 1. Satıcının fesih hakkı” şeklindeki ibareler, Tasarıda “IV. Alıcının temerrüdü / 1. Satıcının dönme hakkı” şeklinde değiştirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 211 inci maddesinin birinci fıkrasında kullanılan “hiçbir merasime muhtaç olmaksızın” şeklindeki ibare, Tasarıda “herhangi bir işlem gerekmeksizin” şekline dönüştürülmüştür. Bu ibareyle, fıkrada öngörülen durumlarda, satıcının, temerrüde düşen alıcıya Tasarının 122 nci maddesinde öngörülen ek süreyi vermek zorunda olmaksızın sözleşmeden dönme hakkını kullanabileceği kastedilmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 211 inci maddesinin ikinci fıkrasının sonunda kullanılan “mükelleftir.” şeklindeki ibare, bu fıkrada satıcıya düşen bir yükümlülük değil, bir yük (külfet) söz konusu olduğu için, Tasarıda “zorundadır.” şeklinde düzeltilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 211 inci maddesinin son fıkrasında kullanılan “Satılan alıcıya teslim edilmiş ise” şeklindeki ibare, Tasarıda “Satılanın zilyetliği satış bedeli ödenmeden alıcıya devredilmişse” şeklinde düzeltilmiştir.

Metninde yapılan düzeltme ve arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

İlgili Yargıtay Kararları - TBK m.235 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay 1.HD E. 2013/6353 K. 2013/8585 Bozma

TBK m.235/3 uyarınca, satış bedeli ödenmeden zilyetliği alıcıya devredilen satılanı, satıcının alıcının temerrüdü sebebiyle satıştan dönüp geri alması, bu hakkın sözleşmede açıkça saklı tutulmasına bağlıdır; ihtirazi kayıt yoksa satıcı yalnızca bedel alacağını isteyebilir, tapu iptali isteyemez.

Detaylı özeti gör

Davacı şirket, maliki olduğu 785 ada 1 parsel sayılı taşınmazdaki 24 numaralı bağımsız bölümü 02.06.2009 tarihinde 4/10 payı davalı M.'ye, 6/10 payı eski şantiye şefi davalı İ.H.A.'ya satış yoluyla temlik etmiş; daire başına 55.000 TL üzerinden, davalının 10.000 TL ücret alacağının mahsubundan sonra 100.000 TL karşılığı hazır beton verilmesi koşuluyla anlaşıldığını, ancak güven nedeniyle nakit veya malzeme alınmadan tapuda devir yapıldığını, davalıların ne beton verdiğini ne de para ödediğini ileri sürerek hileli yollarla mülkiyet geçişi iddiasıyla tapu iptali ve tescil, olmadığı takdirde 45.000 TL bedel istemiştir. Gebze 2. Asliye Hukuk Mahkemesi, davalıların taşınmazı hileyle bedelsiz olarak adlarına tescil ettirdikleri gerekçesiyle tapu iptali ve tescil isteğini kabul etmiştir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi ise davacının satış iradesinin bulunduğunu, taşınmazı iradi olarak temlik ettiğini ve uyuşmazlığın satış bedelinin ödenmemesinden kaynaklandığını belirlemiştir. Daire, TBK m.235 uyarınca satış bedeli ödenmediğinde satışın feshedileceğine dair ihtirazi kayıt konulmayan hâllerde tapu iptalinin istenemeyeceğini, yalnızca satıştan doğan bedel alacağının talep edilebileceğini, TBK m.246 yollamasıyla bu kuralın taşınmaz satışına da kıyasen uygulanacağını ve dosyada ihtirazi kayıt bulunmadığını vurgulayarak; iptal tescil isteğinin reddi ile bedel yönünden inceleme yapılması gerekirken aksine karar veren yerel mahkeme hükmünü 28.05.2013 tarihinde oy birliğiyle bozmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - TBK m.235 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2021/2449 K. 2024/2350 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Bakiye satış bedeli ödenmeyen makine satımında alıcı, satıcının sözleşmeyi iptal ettiğini bildiren mesajının TBK m.235/1 uyarınca satıştan dönme olduğunu savunmuştur; daire, eksik hususların tamamlanması için ilk derece kararını kaldırmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Uyuşmazlık, makine satış sözleşmesinde peşin ödenen bedelin iadesine ilişkin asıl dava ile satıcının sözleşmeden dönme sonrası uğradığı zararların tazminine ilişkin karşı davadan oluşmaktadır. İlk derece mahkemesi asıl davanın kabulüne, karşı davanın kısmen kabulüne karar vermiş, her iki taraf da istinafa başvurmuştur. Daire, satıcının karşı dava dilekçesinde ileri sürdüğü takas def'i ve mahsup itirazı hakkında olumlu ya da olumsuz hiçbir değerlendirme yapılmamasını ve üretici firmaya ödenen gecikme faizinin satıcının kendi kusurundan doğduğu gerekçesiyle reddedilmesini isabetsiz bulmuş; her iki tarafın istinaf başvurusunu kabul ederek kararı kaldırmış ve dosyayı yeniden yargılama yapılmak üzere ilk derece mahkemesine göndermiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!