İİK Madde 72 - Menfi tesbit ve istirdat davaları

Kiralananı tahliye eden kiracı, hor kullanma tazminatı için hakkında başlatılan icra takibi nedeniyle borçlu olmadığının tespitini istemiş, takip sırasında ödeme yapılması üzerine dava istirdat davasına dönüşmüştür. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Daire, kiracının olağan kullanımdan doğan eskimelerden sorumlu olmadığını, hasarların olağan incelemeyle belirlenebilir nitelikte olduğunu ve kiraya verenin taşınmazı teslim aldığı tarihten hemen sonra yazılı bildirimde bulunmadığını saptayarak kiracının hor kullanma tazminatından sorumlu tutulamayacağını belirtmiş; istinaf başvurusunu kabul edip kararı kaldırarak davanın kabulüne hükmetmiştir.

Korku ve tehdit altında imzalatıldığı ileri sürülen bonolar nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti istenmiş; ayrıca senetlerin ödeme sonucu bedelsiz kaldığı ve ibra makbuzu verildiği ileri sürülmüştür. İlk derece mahkemesi, tehdit nedenine dayalı davanın TBK 39 gereğince bir yıllık süre içinde açılmadığı gerekçesiyle davayı dava şartı yokluğundan usulden reddetmiştir. Daire, davacının birden fazla hukuksal nedene dayandığını, bedelsizlik ve ibra makbuzuna ilişkin iddialar incelenmeden karar verilemeyeceğini belirterek istinaf başvurusunu kabul etmiş, kararı kaldırıp dosyayı yeniden yargılama yapılmak üzere ilk derece mahkemesine göndermiştir.

Uyuşmazlık, yurt dışında kurulan bir hastane laboratuvarına ilişkin sözlü eser ve hizmet sözleşmesinden doğan bakiye bedel için başlatılan takibe karşı açılan menfi tespit ve istirdat davasına ilişkindir. İlk derece mahkemesi, iş sahibinin borçlu olmadığını ispatlayamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Daire, taraflar arasında götürü bedelli sözlü eser ve hizmet sözleşmesi bulunduğunu, yüklenicinin edimini eksiksiz teslim ettiğini, iş sahibinin eksik ve ayıplı ifa iddiasını resmi tespit veya ihtarname ile değil yalnızca tek taraflı tutanaklarla desteklediğini belirterek iş sahibinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir.

Daire satış sözleşmesine arsa sahibi sıfatıyla imza atan kişi, inşaat malzemesi tedarikçisinin başlattığı icra takibi nedeniyle borçlu olmadığının tespitini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş ve alacaklıyı kötü niyet tazminatına mahkûm etmiştir. Daire, arsa sahibinin sorumluluğunun sözleşmenin 7 ve 8. maddelerinde şarta bağlandığını, şartların gerçekleştiğinin ispatlanamadığını, TBK m.128 anlamında garantör sıfatının ve kefil sorumluluğunun bulunmadığını belirterek menfi tespit yönünden kabul kararını yerinde bulmuş; ancak takipte haksızlığın yanında kötü niyet koşulunun da gerçekleşmesi gerektiğini, sözleşmenin yorumunun yargılamayı gerektirdiğini belirterek istinaf başvurusunu kabul edip kararı kaldırmış ve kötü niyet tazminatı talebini reddeden yeni hükmü kurmuştur.

Keşideci, dört adet çekin ambalaj malzemesi teslimi karşılığında avans olarak verildiğini, mal teslim edilmediği için çeklerin bedelsiz kaldığını ileri sürerek menfi tespitten dönüşen istirdat davası açmıştır. İlk derece mahkemesi ispat yükünün davacıda olduğunu ve iddianın kanıtlanamadığını belirterek davayı reddetmiştir. Daire, çekin ödeme aracı olduğunu ve peşin satışın asıl sayıldığını, bu karinenin aksini ileri süren keşidecinin iddiasını usulüne uygun delillerle kanıtlaması gerektiğini belirtmiş; yazılı delil sunulmadığını, ticari defterlerde kayıt bulunmadığını ve yemin deliline dayanılmadığını saptayarak istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Uyuşmazlık, oğlunun borcu nedeniyle tehdit altında bono imzalatıldığını ileri süren borçlunun, kambiyo senetlerine mahsus takibe karşı açtığı menfi tespit davasından doğmuştur. İlk derece mahkemesi, TBK m.39'daki bir yıllık hak düşürücü sürenin geçtiği gerekçesiyle davayı usulden reddetmiştir. Daire, davacının tehdit yanında bononun oğlunun borcu için teminat olarak verildiği ve bedelsiz kaldığı iddiasına da kademeli olarak dayandığını, bedelsizlik iddiasında ispat yükünün borçluda bulunduğunu, bu iddia araştırılmadan eksik incelemeyle karar verildiğini belirterek ilk derece kararını kaldırmış ve dosyayı yeniden yargılama için mahkemesine göndermiştir.

Uyuşmazlık, iki ayrı icra takibiyle takip edilen borçlunun yaptığı ödemelerin hangi takip dosyasından düşüleceği ve buna bağlı menfi tespit istemine ilişkindir. Borçlular, ödeme belgelerinde gösterdikleri dosya yerine alacaklının ödemeleri başka bir dosyaya bildirdiğini ileri sürmüş; ilk derece mahkemesi davayı kabul ederek 55.000 TL yönünden borçlu olunmadığının tespitine karar vermiştir. Daire, ödeme belgelerinde hangi takip dosyasına ödeme yapıldığının açıkça belirtildiğini, ödemelerin o dosya borcundan mahsubu gerektiğini ve alacaklının bunları borçlunun iradesinin aksine başka dosyaya bildirmesinin sonuç doğurmadığını belirterek alacaklının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Vasi aracılığıyla hareket eden kısıtlı davacı, kefil sıfatıyla imzalandığı kredi sözleşmesine dayanan icra takipleri nedeniyle borçlu olmadığının tespitini istemiştir. İlk derece mahkemesi, kefaletin vesayet makamı izni alınmadan ve vasinin onayı olmaksızın kurulduğunu, kredinin de davacı menfaatine kullanılmadığını belirleyerek davanın kabulüne karar vermiştir. Karara karşı her iki taraf da istinaf yoluna başvurmuştur.

Kooperatiften kredi kullanan borçlu, hakkında yürütülen icra takipleri kapsamında fazladan tahsil edildiğini ileri sürdüğü paranın iadesini istemiş, yargılama sırasında talebinin bir bölümünden açıkça vazgeçmiştir. İlk derece mahkemesi davanın tümünü zamanaşımından reddetmiştir. Daire, ödemelerin bir kısmı icra takibi dışında yapıldığından sebepsiz zenginleşme zamanaşımının uygulanmasını doğru bulmuş; ancak vazgeçilen bölüm yönünden feragat nedeniyle ret kararı verilmesi ve fazla yatan nispi harcın iadesine hükmedilmesi gerektiğini belirterek istinaf başvurusunu kabul edip kararı kaldırmış, yeniden hüküm kurarak alacağın bir bölümünü zamanaşımından, diğer bölümünü feragat nedeniyle reddetmiştir.

Genel kredi sözleşmesinin müşterek borçlu ve müteselsil kefilleri, asıl borçlu şirketteki paylarını devrettikten sonra bankaya ihtarname göndererek kefaletten döndüklerini bildirmiş ve sonraki kredi kullandırımından borçlu olmadıklarının tespitini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Daire, TBK m.599'un kefaletten dönmeyi borçlunun mali durumunun önemli ölçüde bozulması koşuluna ve borcun henüz doğmamış olmasına bağladığını, ödemesi yapılan faturaların cayma bildiriminden önce düzenlenip asıl borçlunun ticari defterlerine kaydedildiğini, süresiz kredi sözleşmesindeki cari hesap ilişkisinin sona ermediğini belirterek kefalet sorumluluğunun devam ettiği sonucuna varmış ve istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Uyuşmazlık, kapatılarak tüzel kişiliği sona eren bir belediyenin hak ve borçlarını devralan il özel idaresinin, eski işçi tarafından başlatılan ilamsız icra takibinde asıl alacağın bir kısmı ile işlemiş faizden borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul ederek 4.000,00 TL ücret alacağı ile 107.974,31 TL işlemiş faizden sorumlu olunmadığını tespit etmiştir. Daire ise dosyada bölge adliye mahkemelerinin faaliyete başladığı 20/07/2016 tarihinden önce görevsizlik kararı verildiğini ve bu kararın Yargıtay incelemesinden geçtiğini, dolayısıyla HMK geçici 3/2 uyarınca nihai kararın istinafa değil temyize tabi olduğunu, kanun yolunun yanlış gösterilmesinin bu sonucu değiştirmeyeceğini belirterek dosyanın temyiz incelemesi yapılmak üzere mahkemesine geri çevrilmesine karar vermiştir.

Kamu ihalesiyle üstlenilen konut ve dükkan yapım işinde yüklenicinin idareden olan alacağını üçüncü bir şirkete devretmesi üzerine devralanın başlattığı icra takibine karşı idare menfi tespit davası açmış; devrin ön izin alınmadan yapıldığını, geçici hakedişlerin kesin alacak doğurmadığını ve sözleşmenin yüklenici kusuruyla feshedildiğini ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi devri geçerli sayarak davayı reddetmiştir. Daire, temlikin idareye bildirilmesi üzerine idarenin devralana yazdığı ve alacağın varlığını, üzerinde takyidat bulunmadığını, takas ve mahsup hakkından feragat edildiğini bildiren yazının kayıtsız şartsız borç ikrarı niteliğinde olduğunu belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Uyuşmazlık, kamu ihalesiyle üstlenilen yapım işinden doğan hakediş alacağını yükleniciden temlik alan şirkete karşı, iş sahibi idarenin borçlu bulunmadığının tespiti istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesi, temlike idarece onay verildiği ve temlik anında alacağın mevcut olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire, temlik sözleşmesinin idareye bildirilmesi üzerine idarenin bunu kayıtlarına işlediğini, devredenin alacağı bulunduğunu, alacak üzerinde takyidat olmadığını, takas ve mahsup haklarından feragat ettiğini ve temlik tutarının devralana ödeneceğini çekincesiz bildirdiğini saptayarak bu yazıyı kayıtsız şartsız borç ikrarı saymış ve istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Dava, kapatılan bir belediyenin hak ve borçlarını devralan il özel idaresince, işçi alacağına dayalı ilamsız takipte kesinleşen asıl alacak ve işlemiş faiz yönünden borçlu olunmadığının tespiti istemiyle açılan menfi tespit davasıdır. İlk derece mahkemesi davanın kısmen kabulüne karar vermiş, davacı idare istinafa başvurmuştur. Daire, dosyada bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihinden önce görevsizlik kararı verildiğini ve bu kararın Yargıtay incelemesinden geçtiğini, bu nedenle HMK geçici 3/2 uyarınca nihai kararın istinafa değil temyize tabi olduğunu, kanun yolunun yanlış gösterilmesinin sonucu değiştirmeyeceğini belirterek istinaf başvurusu hakkında bir tasarrufta bulunmaksızın dosyanın temyiz incelemesi için mahkemesine geri çevrilmesine karar vermiştir.

Uyuşmazlık, emlak komisyon sözleşmesine dayalı icra takibi nedeniyle açılan menfi tespit davasına ilişkindir. İlk derece mahkemesi, alıcının imzasını taşıyan sözleşme ve yemin delili karşısında komisyon ücretinden sorumlu olduğunu kabul etmiş, kararlaştırılan yüzde 3 ceza koşulunu fahiş bularak yüzde 1'e indirmiş ve davayı kısmen kabul etmiştir. Daire, taşınmazın gösterilmediği iddiasının ispatlanamadığını, alıcının tüketici olduğu gözetildiğinde ceza koşulunun fahiş olduğunu ve yapılan takdiri indirimin yerinde bulunduğunu belirterek her iki tarafın istinaf başvurusunu ayrı ayrı esastan reddetmiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir.

Davacı, aleyhine başlatılan ilamlı takibe dayanak Men'i Müdahale ve Ecrimisil ilamının taşınmazın aynına ilişkin olması ve kesinleşmemesi nedeniyle takibin iptalini istemiş; ilk derece mahkemesi şikayetin kabulü ile takibi iptal etmiştir. Adana BAM, takip dayanağı ilamın yargılaması sırasında davalının TMK 724. maddeye dayanarak temliken tescil def'i ileri sürüp taşınmazın aynını ihtilaflı hale getirdiğini, bu nedenle ilamın taşınmazın aynı ile ilgili olup kesinleşmeden takibe konu edilemeyeceğini belirlemiştir. Davalı vekilinin istinaf sebepleri yerinde görülmemiş, başvuru esastan reddedilmiştir.