HMK Madde 22 Yetkili mahkemenin belirlenmesi: İnceleme yeri

Özet 2 fıkra · ~1 dk okuma

HMK 22, yargı yeri belirlenmesinde ilk derece mahkemeleri için bölge adliye mahkemesine, bölge adliye mahkemeleri için Yargıtaya başvurulacağını; çelişkili görev veya yetki kararlarında görevli mahkemeyi de bu mercilerin saptayacağını anlatır.

Resmi Metin

İnceleme yeri

Madde 22- (1) Yetkili mahkemenin bir davaya bakmasına herhangi bir engel bulunduğu yahut iki mahkeme arasında yargı çevrelerinin sınırlarının belirlenmesinde tereddüt ortaya çıktığı takdirde, yetkili mahkemenin tayininde, ilk derece mahkemeleri için bölge adliye mahkemelerine, bölge adliye mahkemeleri için Yargıtaya başvurulur.

(2) İki mahkemenin aynı dava hakkında göreve veya yetkiye ilişkin olarak verdikleri kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiği takdirde, görevli veya yetkili mahkeme, ilgisine göre bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca belirlenir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, bir uyuşmazlıkta görevli veya yetkili mahkemenin hangi üst merci tarafından belirleneceğini iki fıkra hâlinde düzenler. Birinci fıkra, yetkili mahkemenin davaya bakmasına bir engel bulunması ya da iki mahkeme arasında yargı çevrelerinin sınırlarının belirlenmesinde tereddüt doğması hâline ilişkindir. İkinci fıkra ise iki mahkemenin aynı dava hakkında göreve veya yetkiye dair verdiği kararların kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi durumunu kapsar.

Her iki hâlde de inceleme yeri, mahkemenin derecesine göre belirlenir: ilk derece mahkemeleri için bölge adliye mahkemesine, bölge adliye mahkemeleri için Yargıtaya başvurulur ve görevli veya yetkili mahkeme ilgisine göre bu merciler tarafından tayin edilir. Birinci fıkradaki başvuru, davaya bakacak mahkemenin önceden saptanmasına; ikinci fıkradaki belirleme ise kesinleşmiş çelişkili kararların doğurduğu görev veya yetki uyuşmazlığının üst merci eliyle çözülmesine yöneliktir. Madde, başvuru süresine veya usulüne ilişkin bir düzenleme içermez.

Gerekçe

Bu maddede, yargı yeri belirlemesinin, hangi hallerde nerede yapılacağı düzenlenmiştir. Görevli ve yetkili mahkeme, bir davaya herhangi bir engel nedeniyle bakamazsa yahut iki mahkemenin yargısal sınırlarının belirlenmesinde tereddüt halinde, yargı yerinin belirlenmesi amacıyla, ilk derece mahkemeleri için, bölge adliye mahkemelerine, bölge adliye mahkemeleri için de, Yargıtay’a başvurulacaktır. Yine aynı şekilde, iki mahkemenin görevsizlik veya kesin yetki halinde yetkisizlik kararı vermeleri durumunda, ilk derece mahkemeleri için bölge adliye mahkemelerine, bölge adliye mahkemeleri için Yargıtay’a başvurulacaktır.

İlgili Yargıtay Kararları - HMK m.22 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay HGK E. 2020/269 K. 2021/228 Bozma

İki mahkemenin aynı dava hakkında ayrı ayrı verdikleri görevsizlik kararlarının kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi hâlinde, ortaya çıkan olumsuz görev uyuşmazlığının giderilmesi ve görevli mahkemenin belirlenmesi için merci tayini yoluna başvurulur (HMK m.22). Bir mahkemenin verdiği görevsizlik kararı temyiz edilmeksizin kesinleşmiş ise bu karar dosyanın gönderildiği mahkemeyi bağlamayıp, o mahkeme de kendisinin görevli olmadığına karar verebilir.

Detaylı özeti gör

Karar, aynı dava hakkında iki ayrı mahkemenin verdiği görevsizlik kararlarının kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi hâlinde ortaya çıkan olumsuz görev uyuşmazlığının HMK m.22 uyarınca merci tayini yoluyla giderilmesini konu almaktadır. Davacı vekili, davalının davacının eşi müteveffa ile önceki eşinden doğmuş gibi nüfusa kaydedildiğini ileri sürerek nüfus kaydının iptali ve gerçek anne-babasının hanesine tescilini istemiştir. Bakırköy 1. Asliye Hukuk Mahkemesi görevsizlik kararı verip kesinleşmiş, dosyanın gönderildiği Bakırköy 8. Aile Mahkemesi de görevsizlik kararı vermiş ve bu karar da temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir. İlk görevsizlik kararı dosyanın gönderildiği mahkemeyi bağlamadığından ikinci mahkemenin de görevsizliğine karar verebileceği belirtilmiştir. Olumsuz görev uyuşmazlığı üzerine, o tarihte bölge adliye mahkemeleri henüz kurulmadığından, görevli mahkemeyi belirlemek için Yargıtay 17. Hukuk Dairesince merci tayini yoluna başvurulmuş ve Bakırköy 8. Aile Mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir. HMK m.23 uyarınca bu yargı yeri belirleme kararı sonraki mahkemeyi bağlasa da, Hukuk Genel Kurulu uyuşmazlığın esasının asliye hukuk mahkemesinin görevine giren nüfus kaydının düzeltilmesi davası niteliğinde olduğunu kabul ederek, işin esasına girilmesi gereğiyle direnme kararının bozulmasına karar vermiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - HMK m.22 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 4. Hukuk Dairesi E. 2020/1732 K. 2020/926

İki mahkemenin aynı dava hakkında verdikleri görev veya yetkiye ilişkin kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiğinde, mahkemeler ayrı yargı çevrelerinde bulunuyorsa olumsuz uyuşmazlığı çözecek merci, ortak yüksek görevli mahkeme olan Yargıtayın ilgili dairesidir (HMK m.22). Bu durumda dosyanın merci tayini için bölge adliye mahkemesine değil, ilgili Yargıtay dairesine gönderilmesi gerekir.

Detaylı özeti gör

Karar, ayrı yargı çevrelerinde bulunan iki mahkeme arasında doğan olumsuz yetki uyuşmazlığında merci tayini yetkisinin hangi makama ait olduğunu HMK'nın 22/2. maddesi çerçevesinde somutlaştırmaktadır. Somut olayda Tarsus Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olan kısıtlı adayına vasi atanması istemiyle açılan vesayet davasında, Şanlıurfa 1. Sulh Hukuk Mahkemesi ile Karataş Sulh Hukuk Mahkemesi TMK'nın 411. maddesindeki yerleşim yeri yetkisine dayanarak karşılıklı yetkisizlik kararı vermiş, kararlar kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmiştir. Şanlıurfa Sulh Hukuk Mahkemesi Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi, Karataş Sulh Hukuk Mahkemesi ise Adana Bölge Adliye Mahkemesi yargı çevresi içinde bulunduğundan, mahkemeler ayrı yargı çevrelerinde yer almaktadır. HMK'nın 22/2. ve 5235 sayılı Yasa'nın 36/3. maddelerindeki "yargı çevresi içinde" düzenlemeleri karşısında, uyuşmazlığı çözmeye yetkili merciin Bölge Adliye Mahkemesi değil, ortak yüksek görevli mahkeme olan ilgili Yargıtay Dairesi olduğu gözetilerek, dosyanın HMK'nın 22/2. ve 352. maddeleri gereğince ilgili Yargıtay Daire Başkanlığı'na gönderilmek üzere yerel mahkemeye geri çevrilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!