HMK Madde 24 - Tasarruf ilkesi

Resmi Metin

Tasarruf ilkesi

Madde 24- (1) Hâkim, iki taraftan birinin talebi olmaksızın, kendiliğinden bir davayı inceleyemez ve karara bağlayamaz.

(2) Kanunda açıkça belirtilmedikçe, hiç kimse kendi lehine olan davayı açmaya veya hakkını talep etmeye zorlanamaz.

(3) Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri dava konusu hakkında, dava açıldıktan sonra da tasarruf yetkisi devam eder.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, medenî yargılama hukukunun temel ilkelerinden olan tasarruf ilkesini düzenlemektedir. Üç fıkrada sırasıyla; hâkimin talep olmadan dava inceleyememesi, kimsenin dava açmaya zorlanamaması ve tarafların dava konusu üzerindeki tasarruf yetkisinin dava sırasında da sürmesi esasları yer almaktadır.

Birinci fıkra, hâkimin iki taraftan birinin talebi olmaksızın kendiliğinden bir davayı inceleyip karara bağlayamayacağını öngörerek yargılamanın taraf talebine bağlı olduğunu ortaya koyar. İkinci fıkra, kanunda açıkça öngörülmedikçe hiç kimsenin kendi lehine olan davayı açmaya veya hakkını talep etmeye zorlanamayacağını belirtir. Üçüncü fıkra ise tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri dava konusu bakımından, tasarruf yetkisinin dava açıldıktan sonra da devam ettiğini düzenler. İlke, tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği, kamu düzenine ilişkin uyuşmazlıklar bakımından sınırlanır.

Gerekçe

Maddeyle, hakimin bir davaya ancak, taraflardan birinin talebi üzerine bakabileceği, tarafın da bir davayı açmak, takip etmek ve sona erdirmekte serbest olduğu hususu düzenlenmiştir. Bu husus medeni usul hukukunda “tasarruf ilkesi” olarak bilinmektedir. Bu ilke, 1086 sayılı Kanunun 72 ve 79. maddelerinde yer almış iken, bu maddede birinci ve ikinci fıkralar olarak düzenlenmiştir.

Maddenin üçüncü fıkrasıyla, özel hukuktaki hukuki ilişkilerde var olan irade serbestisinin, dava açılmakla doğan kamusal nitelikteki dava ilişkisinde, daha geniş bir ifadeyle, usul ilişkisinde de devam ettiği açıkça ifade edilmektedir. Bu fıkranın, özellikle, ferağdan men şeklindeki ihtiyati tedbir kararlarının alınmasına engel teşkil etmeyeceği belirtilmelidir. Keza, ikrar (irade açıklaması niteliği ön planda tutulursa) gerçeğe aykırı ise hakimin bununla bağlı olup olamayacağı da bu başlıkta ele alınması gereken bir konudur.

İlgili Yargıtay Kararları - HMK m.24 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay HGK E. 2017/1040 K. 2020/240 04.03.2020 Direnme Bozuldu

Tasarruf ilkesi gereğince hâkim, tarafların dava konusu yaptıkları talebin sınırını aşamaz; dava konusu uyuşmazlık yalnızca belirli bir kalemle (somut olayda bileziklerle) ilgili ise, bu kapsam dışında kalan ve dava konusu edilmeyen bir unsurun karara dâhil edilmesi yerinde olmayıp karardan çıkarılması gerekir (HMK m.24).

Detaylı özeti gör

HMK'nın 24. maddesinde düzenlenen tasarruf ilkesi gereğince hâkim, tarafların talep sonucuyla bağlı olup uyuşmazlığın kapsamı dışına çıkamaz. Somut olayda davacı kadın, düğünde takılan bilezik, küpe, yüzük ve altınların boşanmadan sonra davalı kocadan istirdadı için Eskişehir 1. Aile Mahkemesinde alacak davası açmış; mahkeme davanın kısmen kabulüne karar vermiş, bu karar Yargıtay 3. Hukuk Dairesince bozulmuş, mahkemece direnilmiştir. Hukuk Genel Kurulu, dava konusu uyuşmazlığın yalnızca bileziklere ilişkin bulunduğunu saptamış; bu nedenle Özel Daire bozma kararının 6. bendinin 1. satırında yer alan "para" kelimesinin, dava konusu edilmeyen bir unsuru kapsama dâhil ettiği gerekçesiyle 6100 sayılı HMK'nın 24. maddesindeki tasarruf ilkesi uyarınca bozma kararından çıkarılması gerektiğine hükmetmiştir. Esasa ilişkin olarak ise davalının 12 adet bilezik takıldığı yönündeki beyanı (HMK m.188) ikrar kabul edilerek direnme kararı bozulmuştur.

Kararı incele →

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

HMK Madde 24 Tasarruf ilkesi

Resmi Metin

Avukat Yorumu

Gerekçe

İlgili Yargıtay Kararları - HMK m.24 uygulaması

Ücretsiz Hakkınız Doldu