HMK Madde 25 - Taraflarca getirilme ilkesi

Bu madde, yargılamada vakıaların ve delillerin getirilmesi konusunda hâkim ile taraflar arasındaki sınırı çizen taraflarca getirilme ilkesini düzenler. İlk fıkraya göre hâkim, kanunda öngörülen istisnalar dışında, iki taraftan birinin söylemediği bir şeyi veya vakıaları kendiliğinden dikkate alamaz; dahası, bu vakıaları taraflara hatırlatabilecek davranışlarda dahi bulunamaz. İkinci fıkra ise delil yönünü ele alır ve kanunla belirtilen durumlar dışında hâkimin kendiliğinden delil toplayamayacağını öngörür. Böylece davanın maddi temelini oluşturma yükü kural olarak taraflara bırakılmış, hâkimin re’sen hareketi yalnız kanunun açıkça izin verdiği hâllerle sınırlanmıştır.

Usul bakımından bu hüküm, davanın çerçevesini tarafların beyanlarının belirlediği ve hâkimin bu çerçeveyi kendiliğinden genişletemeyeceği anlamına gelir. Vakıaları ileri sürmek ve dayanılan delilleri mahkemeye sunmak tarafların görevidir; hâkim, eksik bırakılan bir vakıayı tamamlama ya da kendiliğinden delil araştırma yetkisini ancak kanunun ayrıca tanıdığı istisnai durumlarda kullanabilir. Her iki fıkradaki “istisnalar dışında” ve “kanunla belirtilen durumlar dışında” kayıtları, bu ilkenin mutlak olmadığını, kanunun açıkça öngördüğü hâllerde re’sen inceleme veya araştırmaya yer verilebileceğini gösterir.