TMK 698, paylaşmayı isteme hakkını, hak üzerindeki süresel ve şekil sınırlandırmaları ile uygunsuz zamanda istem yasağını üç fıkra üzerinden düzenler ve paylı mülkiyetten çıkış olanağını paydaşların temel hakkı olarak konumlandırır.
Paylaşma istemi
Madde 698- (1) Hukukî bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.
(2) Paylaşmayı isteme hakkı, hukukî bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmeler, resmî şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir.
(3) Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Madde, paylaşmayı isteme hakkını, hak üzerindeki süresel ve şekil sınırlandırmaları ile uygunsuz zamanda istem yasağını üç fıkra üzerinden düzenler ve paylı mülkiyetten çıkış olanağını paydaşların temel hakkı olarak konumlandırır. Birinci fıkra hukukî bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça paydaşlardan her birinin malın paylaşılmasını isteyebileceğini hükme bağlar; istem hakkı kuraldır, sınırlandırma istisnaî hâllere bağlı. İkinci fıkra paylaşmayı isteme hakkının hukukî bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabileceğini, taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmelerin resmî şekle bağlı olduğunu ve tapu kütüğüne şerh verilebileceğini öngörür. Üçüncü fıkra uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamayacağını düzenler; uygun olmayan zaman somut hâle göre değerlendirilir. Avukatlık pratiğinde paylaşma istemi yapan paydaş vekili sözleşmesel sınırlamayı kontrol etmeli, taşınmazlarda devam sözleşmesi varsa resmi şekil ve şerh durumu doğrulanmalıdır.
Eski Kanunun 627 inci maddesini karşılamaktadır.
İsviçre Medeni Kanununun 650 inci maddesi göz önüne alınarak düzenlenmiştir. Yürürlükteki maddenin “Müşterek mülkiyetin nihayeti” şeklindeki konu başlığı “Paylı mülkiyetin sona ermesi” şeklinde değiştirilmiştir. Zira düzenlenmek istenen konu, paylaşma yoluyla sona ermedir. Kenar başlıktaki “dava” sözcüğü yerine de “istem” sözcüğü konulmuştur. Paydaşlar dava açmadan da kendi aralarında paydaşlardan birinin istemi üzerine paylaşma yapabilirler. İstem sözcüğü, bu anlamda davayı da içine alan daha geniş bir ifadedir. Bu sebeple tercih edilmiştir.
Madde üç fıkra halinde düzenlenmiş ve ikinci fıkra ile, kaynak Kanuna uygun olarak, taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmelerin resmi şekilde yapılması ve bunun tapu kütüğüne şerh verilebilmesi öngörülmüştür. Böylece söz konusu sözleşmelerin, sonraki paydaşlara etkili olmasının nasıl sağlanacağı hususunda yürürlükteki Kanundan doğan tereddütlere son verilmiştir.
Maddenin son fıkrasında, uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamayacağı öngörülerek yürürlükteki maddenin son cümlesi tekrar edilmiştir.
Aşağıdaki ilkeler, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel başvuru kararlarından derlenmiştir.
Mülkiyet hakkının tasarrufta bulunma yetkisi, paylı mülkiyette paydaşların ortaklığı sona erdirebilmesini de içerir. TMK m.698 bu çerçevede, paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça paydaşların malın paylaşılmasını isteme hakkına sahip olduğunu hükme bağlar.
Karar konusu: Başvuru, üzerinde aile konutu şerhi bulunan taşınmazla ilgili olarak ortaklığın satış yoluyla giderilmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İlkeler, Anayasa Mahkemesinin kararlarından derlenmiştir; bağlayıcı metin kararın kendisidir. Bireysel başvuru bir kanun yolu değildir; kararlar somut başvurunun koşullarına göre verilmiştir. Norm denetimi ret kararları yalnız itiraz konusu kural ve gerekçeyle sınırlıdır; kuralın karar tarihinden sonra değiştirilip değiştirilmediği kartta belirtilir.
Seçilmiş HGK içtihatları
İmar uygulamasıyla oluşan paylı mülkiyette TMK m.698 uyarınca istenen paylaşmada satış bedeli, kural olarak paylar oranında dağıtılır; ancak parseller arasında değer farkı varsa her kadastro parselinin imar parseline kattığı değer oranında paylaştırılır.
Hukuki mesele: İmar uygulamasıyla oluşan paylı mülkiyete tabi taşınmazda paydaşlığın satışla giderilmesinde, satış bedelinin paydaşlara payları oranında mı yoksa kadastro parsellerinin imar öncesi değer oranında mı dağıtılacağıdır. Değerlendirme: Kural payları oranında dağıtım olsa da, imarla şuyulandırılan parseller arasında değer farkı varsa bu kuralın mutlak uygulanması hakkaniyete aykırı sonuç doğurur; her kadastro parselinin imar parseline kattığı değer oranında bedelden yararlanması gerekir. Sonuç: Direnme uygun bulunduğundan, miktara yönelik diğer temyiz itirazlarının incelenmesi için dosya 14. Hukuk Dairesine gönderilmiştir.
TMK m.698 uyarınca paylaşma (ortaklığın giderilmesi) isteme hakkı kural olarak paylı mülkiyette paydaşa, elbirliği mülkiyetinde mirasçıya tanınmıştır; ayrıca İcra Mahkemesinden İİK m.121 yetkisi alan alacaklı da bu davayı açıp takip edebilir, dava yalnız kayyımca açılmaz.
Hukuki mesele: Elbirliği mülkiyetine konu taşınmazda, mirasçı-borçlunun alacaklısının İİK m.121 yetkisine dayanarak açtığı ortaklığın giderilmesi davasının kayyım eliyle mi yürütülmesi gerektiği, davaya alacaklı huzuruyla devam edilip edilemeyeceği. Değerlendirme: Paylaşma isteme hakkı kural olarak paydaşa/mirasçıya tanınmıştır; ancak İcra Mahkemesinden İİK m.121 uyarınca yetki alan alacaklı da borçlunun da dahil olduğu tüm elbirliği ortaklarına karşı bu davayı açıp sonuçlandırabilir, davanın yalnız kayyımca açılması zorunlu değildir. Sonuç: Direnme kararı uygun bulunmuş, işin esasına yönelik temyiz itirazlarının incelenmesi için dosya 6. Hukuk Dairesine gönderilmiştir.
Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.
TMK 698, taşınmaz mülkiyeti ve mülkiyet hakkının kapsamı bakımından paylaşma istemi hükümlerindendir.
Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe