TMK 308, evlat edinilecek küçük ile evlat edinen arasındaki yaş farkını ve küçüğün rızasının aranma usulünü düzenler.
Küçüğün rızası ve yaşı
Madde 308- (1) Evlât edinilenin, evlât edinenden en az onsekiz yaş küçük olması şarttır.
(2) Ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlât edinilemez.
(3) Vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlât edinilebilir.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Madde, evlat edinilecek küçük ile evlat edinen arasındaki yaş farkını ve küçüğün rızasının aranma usulünü düzenler. Birinci fıkraya göre evlat edinilenin, evlat edinenden en az onsekiz yaş küçük olması zorunludur; bu yaş farkı, evlat edinme ilişkisinin doğal bir baba-anne ile çocuk yapısı oluşturmasına yönelik somut bir yaş eşiğidir. İkinci fıkrada ayırt etme gücüne sahip olan küçüğün rızası olmadıkça evlat edinilemeyeceği hükme bağlanmıştır; rıza beyanı küçüğün kendisi tarafından verilir, veli veya vasi onu ikame edemez. Üçüncü fıkraya göre vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet makamının izniyle evlat edinilebilir; vesayet makamının iznine bağlı bu yetki çocuğun çıkarına yönelik bir denetim noktasıdır. Avukatlık pratiğinde küçüğün doğum kaydı, ayırt etme gücü hakkında bilirkişi raporu ve vesayet altındaysa vesayet makamından alınmış izin yazısı dilekçeye eklenmelidir; eksiklik dosyanın esasa girmeden iadesine yol açar.
Madde İsviçre Medeni Kanununun 265 inci maddesinden, bu hükmün birinci fıkrasında değişiklik yapılmak suretiyle alınmıştır. Söz konusu değişiklik, kaynak maddedeki onaltı yaş farkı sınırının birinci fıkrada onsekize çıkarılmış olmasıdır. İkinci ve üçüncü fıkralar, yürürlükteki Kanunun 254 üncü maddesini karşılamaktadır.
– Tasarının 308 inci maddesinin son fıkrasındaki “rızasıyla” kelimesi “izniyle” olarak değiştirilmiştir.
– Tasarının 308 inci maddesinin son fıkrasındaki “rızasıyla” kelimesi “izniyle” olarak değiştirilmiştir.
Aşağıdaki ilkeler, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel başvuru kararlarından derlenmiştir.
TMK m.308 uyarınca evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır; AYM, bu kesin kuralın hiçbir istisna içermemesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği ve eksik düzenlemenin bulunduğu sonucuna varmıştır.
Karar konusu: Başvuru, evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına karar verilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İlkeler, Anayasa Mahkemesinin kararlarından derlenmiştir; bağlayıcı metin kararın kendisidir. Bireysel başvuru bir kanun yolu değildir; kararlar somut başvurunun koşullarına göre verilmiştir. Norm denetimi ret kararları yalnız itiraz konusu kural ve gerekçeyle sınırlıdır; kuralın karar tarihinden sonra değiştirilip değiştirilmediği kartta belirtilir.
İlgili Yargıtay kararları
Evlat edinen ile evlat edinilen arasında TMK m.308/1 uyarınca en az on sekiz yaş farkının bulunması zorunlu olup, bu yaş farkı koşulu gerçekleşmedikçe evlat edinme talebi reddedilir.
Hukuki mesele: Ergin bir kişinin evlat edinilmesinde, evlat edinen (davacının eşi) ile evlatlık arasında TMK m.308/1'in aradığı en az on sekiz yaş farkı koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediği ve davanın reddinin yerinde olup olmadığı. Değerlendirme: Davacının eşi ile evlatlık arasında 18 yaştan az fark bulunduğundan birlikte evlat edinme koşulu oluşmamış; yerel mahkemenin direnme kararı usul ve yasaya uygun. Sonuç: Direnme kararının ONANMASINA karar verilmiştir.
Evlat edinmenin geçerliliği için TMK m.308/1 uyarınca evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması emredici bir şart olup, bu yaş farkı bulunmadıkça evlat edinme davası reddedilir.
Hukuki mesele: Evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şartının (TMK m.308/1) gerçekleşmediği bir olayda evlat edinme davasının kabul koşullarının oluşup oluşmadığı. Değerlendirme: Eş davacı ile evlat edinilmek istenen arasında on sekiz yaş farkı bulunmadığından İlk Derece ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları usul ve kanuna uygun görülmüş, temyiz sebepleri bozmayı gerektirir nitelikte bulunmamıştır. Sonuç: Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına oy çokluğuyla karar verilmiştir.
Ayırt etme gücüne sahip küçük, kendi rızası alınmadıkça evlat edinilemez; on beş yaşındaki küçüğün rızası alınmadan verilen evlat edinme kararı usul ve yasaya aykırıdır.
Hukuki mesele: On beş yaşında, ayırt etme gücüne sahip küçüğün rızası alınmadan evlat edinilmesine karar verilip verilemeyeceği. Değerlendirme: TMK m.308 uyarınca ayırt etme gücüne sahip küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez; ayrıca m.305'teki bir yıllık bakım/eğitim şartı ile m.316'daki kapsamlı araştırma yükümlülüğü de yerine getirilmemiştir. Sonuç: Kanun yararına bozma isteğinin kabulü ile hükmün sonuca etkili olmamak üzere BOZULMASINA karar verilmiştir.
Evlat edinende ile evlat edinilen arasında TMK m.308/1 uyarınca en az onsekiz yaş farkı bulunması koşulu kamu düzenine ilişkin olduğundan, bu farkı taşımayan yabancı evlat edinme kararının tenfizi Türk kamu düzenine aykırıdır.
Hukuki mesele: Yabancı mahkemece verilen evlat edinme kararının tenfizinde, evlat edinen ile edinilen arasındaki yaş farkının TMK m.308/1'deki onsekiz yıl koşulunu taşımaması halinde Türk kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı. Değerlendirme: Evlat edinme ehliyet ve koşulları kamu düzenine ilişkin olup, davacı ile evlat edinilen arasındaki yaş farkı onsekiz yıldan az olduğundan tenfiz koşulları oluşmamıştır. Sonuç: Kanun yararına bozma isteğinin kabulü ile hükmün sonuca etkili olmamak üzere bozulmasına karar verilmiştir.
TMK m.308 gereği ayırt etme gücüne sahip küçük, kendi rızası alınmadıkça evlat edinilemez; rıza alınmaksızın verilen evlat edinme kararı usul ve yasaya aykırıdır.
Hukuki mesele: Ayırt etme gücüne sahip onbeş yaşındaki küçüğün rızası alınmadan evlat edinilmesine karar verilip verilemeyeceği ve annenin kendi çocuğunu evlat edinip edinemeyeceği. Değerlendirme: TMK m.308 uyarınca ayırt etme gücüne sahip küçük rızası olmadıkça evlat edinilemez; dava tarihinde onbeş yaşındaki küçüğün rızası alınmamış, ayrıca annenin kendi çocuğunu evlat edinmesi sonucunu doğuracak hüküm kurulmuştur. Sonuç: Kanun yararına bozma isteği kabul edilerek hüküm sonuca etkili olmamak üzere bozulmuştur.
TMK m.308/1 uyarınca evlat edinmede evlât edinilenin, evlât edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır ve erginlerin evlat edinilmesinde de (TMK m.313 yollamasıyla) bu yaş farkı koşulu aranır.
Erginin (öz yeğenin) evlat edinilmesi istemine ilişkin davada İlk Derece Mahkemesi, taraflar arasında on sekiz yaş farkı bulunmadığı (yaklaşık on iki yıl) gerekçesiyle davayı reddetmiş; BAM istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Davacı, TMK m.308/1'deki katı yaş farkı kuralının Anayasa'ya aykırılığını ileri sürerek temyiz etmiştir. Daire, çoğunlukla aykırılık iddiasını ciddi görmemiş ve BAM kararını onamıştır. Karşı oyda kuralın istisnasız uygulanmasının çocuğun üstün yararına aykırı olduğu savunulmuştur. Sonuç: Onama (oy çokluğu).
TMK m.308 uyarınca evlat edinme için evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması zorunludur ve bu yaş farkı şartı gerçekleşmeden evlat edinmeye karar verilemez.
Davacı (1933 doğumlu) ile evlat edinilmek istenen kişi (1.11.1949 doğumlu) arasındaki yaş farkı on sekiz yıldan azdır. TMK m.308 evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olmasını şart koşar; bu şart sağlanmadan davanın kabulü yasaya aykırıdır. Ayrıca m.316 uyarınca evlat edinen dinlenmeden karar verilmiş olması da usule aykırı bulunmuştur. Sonuç: Yargıtay, kanun yararına bozma isteğini kabul ederek hükmü sonuca etkili olmamak üzere bozmuştur.
Evlat edinme kararı verilebilmesi için evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması zorunlu olup, bu yaş farkı şartı gerçekleşmeden verilen evlat edinme hükmü TMK m.308'e aykırıdır.
Hukuki mesele: Evlat edinen davacı ile evlat edinilen küçük arasındaki yaş farkının on altı yıl iki ay olduğu olayda, TMK m.308'in aradığı en az on sekiz yaş farkı şartının gerçekleşip gerçekleşmediği ve hükmün kanun yararına bozulup bozulamayacağı. Değerlendirme: Yaş farkı on sekiz yıl olmadığından evlat edinme kararı m.308'e aykırıdır. Sonuç: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının HUMK m.427/6'ya dayalı kanun yararına bozma isteği kabul edilerek hüküm, sonuca etkili olmamak üzere bozulmuştur.
Evlat edinmenin geçerliliği için evlat edinilenin, evlat edinenden en az onsekiz yaş küçük olması zorunludur; bu yaş farkı şartı gerçekleşmemişse evlat edinme talebi kabul edilemez.
Davacılar erginin evlat edinilmesine izin istemiş, mahkeme kabul etmiş ve hüküm temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir. Yargıtay, TMK m.308'deki evlat edinilenin evlat edinenden en az onsekiz yaş küçük olması şartının gerçekleşmediğini (evlat edinen 1959, evlat edinilen 1958 doğumlu), ayrıca m.313'teki ergin evlat edinme şartlarının da bulunmadığını saptamıştır. Sonuç: kanun yararına bozma istemi kabul edilerek hüküm, sonuca etkili olmamak üzere bozulmuştur.
Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.
Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe