TMK Madde 284 Soybağı davaları: Yargılama usulü

Hazırlayan: Av. Saim İncekaşAdana BarosuGüncelleme: 09.06.2026

Özet 1 fıkra · ~2 dk okuma

TMK 284, soybağına ilişkin davalarda uygulanacak yargılama usulünü ve bu usule getirilen iki istisnayı düzenler.

Resmi Metin

Yargılama usulü

Madde 284- Soybağına ilişkin davalarda, aşağıdaki kurallar saklı kalmak kaydıyla Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu uygulanır:

  1. 1. Hâkim maddî olguları re'sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder.
  2. 2. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdürler. Davalı, hâkimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza göstermezse, hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu, onun aleyhine doğmuş sayabilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Madde, soybağına ilişkin davalarda uygulanacak yargılama usulünü ve bu usule getirilen iki istisnayı düzenler. Kural olarak Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu uygulanır; ancak hâkim, maddi olguları re'sen araştırmakla yükümlüdür ve kanıtları serbestçe takdir eder. Bu, tarafların ileri sürmediği fakat dosyaya yansıyan bir vakıanın, hâkim tarafından kendiliğinden değerlendirileceği anlamına gelir. İkinci kural, taraflar ve üçüncü kişilerin, soybağının belirlenmesi için zorunlu ve sağlık açısından tehlike yaratmayan inceleme ve araştırmalara katılma yükümlülüğüdür. Davalı, hâkimin öngördüğü incelemeye, örneğin DNA örneği vermeye direnirse, hâkim durum ve koşullara göre beklenen sonucun davalı aleyhine doğmuş sayılmasına karar verebilir. Avukatlık pratiğinde re'sen araştırma ilkesi, tarafın tüm delilleri ileri sürmemiş olsa bile esas davayı kazanma şansını korur; vekilin yine de inceleme talepleri ile süreci yönetmesi beklenir. Karşı tarafın incelemeye direnmesi, lehe kullanılabilecek güçlü bir karinedir.

Gerekçe

Bu hüküm de, kamu düzeni ile yakından ilgili olan soybağı davalarının yargılama usulü konusunda özel hükümler koymak ihtiyacını hisseden İsviçre Medeni Kanununun 1976 tarihli değişikliğinden (m.254) esinlenilerek kaleme alınmıştır. Maddede, soybağı davalarındaki yargılama usulünün prensip olarak Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa tabi kılınması, ancak bu davaların özelliği gereği, iki hususun özel olarak düzenlenmesi uygun görülmüştür. Böylece, hakimin, soybağı davalarında, maddi olguları re’sen araştıracağı ve kanıtları serbestçe değerlendireceği (takdir edeceği) ve taraflar ile üçüncü kişilerin, soybağının belirlenmesi için zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere katılmakla zorunlu oldukları hususu, bir kanun hükmü olarak kurallaştırılmak istenmiştir. Ayrıca maddede, davalının, hakimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza göstermediği durumlarda, hakimin durum ve koşullara göre beklenen sonucun, davalı aleyhine doğmuş sayabileceği öngörülmüştür.

İlgili Yargıtay Kararları

İlgili Yargıtay kararları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2010/17813 K. 2010/19935 Bozma
Usul

Soybağına ilişkin davalarda hâkim, TMK m.284 uyarınca maddi olayları re'sen araştırmak ve delilleri serbestçe takdir etmekle yükümlü olup, ispatı zorunlu hallerde tarafın kabul beyanı tek başına sonuç doğurmaz ve kan/genetik bulgular yönünden inceleme yapılması gerekir.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Koca tarafından açılan soybağının reddi davasında, davalının kabule dayanması üzerine eksik incelemeyle hüküm kurulup kurulamayacağı. Değerlendirme: Soybağı davalarında hâkim maddi olayları re'sen araştırır ve delilleri serbestçe takdir eder (TMK m.284); ispatı zorunlu hallerde tek başına kabul beyanı sonuç doğurmaz, kan ve genetik bulgular yönünden inceleme yapılmalıdır. Sonuç: Eksik incelemeyle kurulan hüküm bozulmuştur.

Kararı incele →

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2022/33 K. 2023/377 Bozma
Tanıkla İspat Usul m.284/2

Soybağına ilişkin davalarda TMK m.284 ile HMK m.292 yarıştığında, her ikisi de usul hükmü olduğundan usul kurallarının derhal uygulanması ilkesi gereği sonraki kanun olan HMK m.292 uygulanır; TMK m.284 yürürlükte kalsa da kan/doku vermekten kaçınmada zorlama tedbiri esas alınır.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Babalığın tespiti davasında DNA testi için kan/doku örneği vermekten kaçınan davalı hakkında, TMK m.284/2 uyarınca sonucun aleyhine sayılmasıyla mı, yoksa sonraki kanun HMK m.292/1 uyarınca zor kullanılarak inceleme yapılmasıyla mı işlem yapılacağı. Değerlendirme: Düzenleme usul hukukuna ilişkin olduğundan, usul kurallarının zaman bakımından derhal uygulanması ilkesi gereği sonraki kanun HMK m.292 uygulanmalı; örnek vermekten kaçınana zorlama tedbirleri uygulanmalıdır. Sonuç: Direnme kararının bozulmasına oy çokluğuyla karar verildi.

Kararı incele →

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2006/12756 K. 2007/3317 Bozma
Tanıkla İspat Usul m.284/2

Kamu düzenine ilişkin soybağı (babalık) davalarında hakim TMK m.284 uyarınca maddi olguları re'sen araştırır ve delilleri serbestçe takdir eder; m.284/2'deki rıza yükümlülüğü ancak tarafın araştırma-incelemeye fiilen karşı koyması halinde uygulanır.

Detaylı özeti gör

TMK m.301'e dayalı babalık davasında mahkeme, davalıya DNA test masrafını süresinde yatırmaması halinde babalığı kabul etmiş sayılacağı ihtarıyla tebligat yapmış, masraf yatırılmayınca davayı kabul etmiştir. Daire, davalının DNA incelemesine fiilen karşı koymadığını, bunun TMK m.284/2'deki rıza yükümlülüğüyle karıştırıldığını; hakimin re'sen araştırma yükümlülüğü ve HUMK m.415 uyarınca masrafın hazineden karşılanabileceği gözetilmeden eksik incelemeyle hüküm kurulduğunu belirtmiştir. Sonuç: Hüküm bozulmuştur.

Kararı incele →

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

© . Tüm hakları Avukat Saim İncekaş’a aittir.

Feragat: Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amacıyla sunulur; mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Buradaki açıklamalar hukuki danışma değildir. Herhangi bir işlem yapmadan önce dosyanıza özel profesyonel görüş alınız.

İlişki ve KVKK: Bu site üzerinden iletişime geçmeniz tek başına avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir; bkz. Aydınlatma Metni.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!