TMK 28, kişiliğin başlangıcını ve sona ermesini düzenlemektedir.
Doğum ve ölüm
Madde 28- (1) Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar ve ölümle sona erer.
(2) Çocuk hak ehliyetini, sağ doğmak koşuluyla, ana rahmine düştüğü andan başlayarak elde eder.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Bu madde, kişiliğin başlangıcını ve sona ermesini düzenlemektedir. Birinci fıkraya göre kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar ve ölümle sona erer. Bu düzenleme, hak ehliyetinin kazanılma ve yitirilme anını kesin biçimde belirlemektedir. Tam doğum ve sağ doğum, kişiliğin başlaması için iki kümülatif koşuldur.
İkinci fıkra, çocuğun hak ehliyetini sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan başlayarak elde edeceğini düzenlemektedir. Bu hüküm, ceninin koşullu bir hak ehliyetine sahip olduğunu ortaya koymaktadır: cenin sağ doğarsa, ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetine sahip kabul edilir. 4721 sayılı Kanun’un gerekçesinde maddenin kenar başlıklarıyla birlikte sadeleştirildiği belirtilmiştir.
Yürürlükteki Kanunun 27. maddesini karşılamaktadır.
Madde kenar başlıkları ile birlikte sadeleştirilmek suretiyle yürürlükteki maddeden aynen alınmıştır.
Aşağıdaki ilkeler, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel başvuru kararlarından derlenmiştir.
TMK m.28 uyarınca hak ehliyeti ölümle sona erdiğinden, hak ehliyetinin usul hukukundaki karşılığı olan taraf ehliyeti de ölümle sona erer.
Karar konusu: Başvuru, muris aleyhine açılan paydaşlığın giderilmesi davasında murisin vefatı üzerine mirasçılara davanın ihbar edilmemesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
TMK m.28 uyarınca gerçek kişilerde sağ doğmakla başlayan kişilik ölümle sona erer; kişiliği ölümle sona erenler bakımından artık hak ve fiil ehliyetine sahip olduklarından söz edilemez.
Karar konusu: Başvuru, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Bu başvuruda, başvurucular ve diğer iki kişi tarafından 1/2/2007 tarihinde Kızıltepe Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan işçi ve işveren ilişkisinden kaynaklanan alacak davası, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin bozma ilamı üzerine her davacı yönünden ayrılarak farklı esas sıralarına kaydedilmiş ve ayrı ayrı sürmüştür.
İlkeler, Anayasa Mahkemesinin kararlarından derlenmiştir; bağlayıcı metin kararın kendisidir. Bireysel başvuru bir kanun yolu değildir; kararlar somut başvurunun koşullarına göre verilmiştir. Norm denetimi ret kararları yalnız itiraz konusu kural ve gerekçeyle sınırlıdır; kuralın karar tarihinden sonra değiştirilip değiştirilmediği kartta belirtilir.
Seçilmiş HGK içtihatları
TMK m.28 uyarınca kişilik (ve taraf) ehliyeti ölümle sona erer. Taraf ehliyeti dava şartı olup re'sen gözetilir; bu nedenle ölen davalının nüfus kaydı, ölüm tarihi ve mirasçıları belirlenip taraf teşkili sağlanmadan sağlıklı bir temyiz incelemesi yapılamaz.
Hukuki mesele: Bozma sonrası direnme kararında, başlıkta "(Mirasçıları)" ibaresi bulunan davalının ölüp ölmediği, ölmüşse mirasçıların davaya katılıp katılmadığı belirlenmeden, taraf teşkili ve taraf ehliyeti (dava şartı) sağlanmış sayılabilir mi? Değerlendirme: TMK m.8 ve 28 uyarınca taraf ehliyeti doğumla başlar ölümle sona erer; taraf ehliyeti dava şartı olup re'sen gözetilir; ölen davalının nüfus kaydı, ölüm tarihi ve mirasçıları belirlenip teşkil sağlanmadan sağlıklı temyiz incelemesi yapılamaz. Sonuç: Eksiklikler tamamlanmak üzere dosyanın Yerel Mahkemeye GERİ ÇEVRİLMESİNE oybirliğiyle karar verildi.
TMK m.28 uyarınca kişilik ve medeni haklardan yararlanma ehliyeti ölümle sona erdiğinden, ölmüş kişinin taraf ve takip ehliyeti yoktur; bu nedenle ölü kişi aleyhine başlatılan icra takibi geçerli sonuç doğurmaz ve alacak için işleyen zamanaşımını kesmez.
Hukuki mesele: Ölü murise karşı yapılan icra takibinin, sözleşmeden doğan alacakta on yıllık zamanaşımının işlemesini kesip kesmeyeceği ve mirasçılar aleyhine takip tarihi itibarıyla alacağın zamanaşımına uğrayıp uğramadığı. Değerlendirme: TMK m.28 uyarınca kişilik ve medeni haklardan yararlanma ehliyeti ölümle sona erdiğinden ölü kişinin taraf/takip ehliyeti yoktur; ölü hakkında yapılan takip zamanaşımını kesmez. Sonuç: Davacı vekilinin temyiz itirazları reddedilerek direnme kararının ONANMASINA, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir.
Kişilik ölümle sona erdiğinden (TMK m.28), muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davasında, kişiliği son bulan muris adına iptal ve tescile karar verilemez; doğru sicil oluşturma prensibi gereği tescil hak sahibi davacı adına yapılmalıdır.
Hukuki mesele: Muris muvazaasına dayalı pay oranında tapu iptal ve tescil davasında, kişiliği ölümle son bulan muris adına (TMK m.28) tescile karar verilmesinin doğru olup olmadığı ve davacının payını etkileyebilecek derdest nüfus davasının sonucunun beklenip beklenmeyeceği. Değerlendirme: Beklenmesi istenen Doğanşehir AHM 2010/284 esaslı davanın red ile kesinleştiği, davacının payının değişmeyeceği ve mahkemenin pay hesabında isabetsizlik bulunmadığı saptanmıştır. Sonuç: Direnme kararının değişik gerekçeyle ONANMASINA oybirliğiyle karar verilmiştir.
TMK m.28 uyarınca gerçek kişinin ölümüyle medeni haklardan yararlanma (hak) ehliyeti ve buna bağlı taraf ehliyeti sona erer; dava tarihinden önce ölümle kişiliği biten kişi taraf ehliyetini yitirdiğinden aleyhine dava açılamaz.
Ölü kişi aleyhine açılan tapu iptal ve tescil davasında Yerel Mahkeme, ölünün taraf ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş ve direnmiştir. HGK, TMK m.28 uyarınca hak ehliyetinin ölümle sona erdiğini, ancak davacının nüfus kayıtlarındaki karışıklık nedeniyle davalının ölü olduğunu bilmemesinin maddi hataya dayalı ve dürüstlük kuralına aykırı olmadığını, HMK m.124 gereğince mirasçılara yöneltme imkanı tanınması gerektiğini belirtmiştir. Sonuç: Direnme kararı oyçokluğuyla bozulmuştur.
TMK m.28/1 uyarınca kişilik ölümle sona erer; davalının yargılama sırasında ölmesi hâlinde, mirasçıları davadan haberdar edilerek taraf teşkili sağlanmadan esas hakkında hüküm kurulamaz.
Avukatlık ücretine ilişkin itirazın iptali davasında, davalı taraf direnme kararından önce vefat etmiş; mahkeme taraf teşkilini sağlamadan esas hakkında karar vermiştir. HGK, TMK m.8 hak ehliyeti ve m.28/1 (kişiliğin ölümle sona ermesi) ile HMK m.55 çerçevesinde, ölen davalının mirasçıları davadan haberdar edilip taraf teşkili sağlanmadan hüküm kurulamayacağını belirtmiştir. Sonuç: Direnme kararı usulden BOZULMUŞ, sair temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına oy birliğiyle karar verilmiştir.
TMK m.28/1 uyarınca kişilik ölümle sona erdiğinden, yargılama sırasında ölen taraf taraf ehliyetini yitirir; HMK m.55 gereği mirasçılarla taraf teşkili sağlanmadan davanın esası hakkında karar verilemez.
Asıl ve birleşen tapu iptali-tescil davasında HGK, kişiliğin ölümle son bulması (TMK m.28/1) nedeniyle yargılama sırasında ölen tarafların taraf ehliyetini kaybettiğini, HMK m.55 uyarınca mirasçılarla taraf teşkili sağlanmadan ve dava konusu payların üçüncü kişilere devri karşısında HMK m.125/1'deki seçimlik hak hatırlatılmadan esas hakkında karar verilemeyeceğini belirtmiştir. Sonuç: Direnme kararı değişik gerekçeyle bozulmuştur.
Gerçek kişinin kişiliği TMK m.28 uyarınca tam ve sağ doğumla başlayıp ölümle sona erer; buna bağlı olarak gerçek kişinin taraf ehliyeti de ölümle son bulur. Kamu düzenine ilişkin dava şartı olan taraf ehliyeti, yargılamanın her aşamasında resen gözetilir.
İşçilik alacağı davasında, tüzel kişiliği bulunmayan İl Sağlık Müdürlüğünün davalı gösterilmesi temsilcide yanılma sayılmış; HMK m.124 uyarınca davacıya doğru hasma (yargılama sırasında Türkiye Halk Sağlığı Kurumu kaldırıldığından artık Sağlık Bakanlığı'na) yöneltme için mehil verilip taraf teşkili sağlanması gerektiği belirtilmiştir. HGK, taraf ehliyetinin kamu düzenine ilişkin dava şartı olduğunu vurgulamış; TMK m.28'e atıfla gerçek kişide ölümle taraf ehliyetinin sona ereceğine değinmiştir. Sonuç: Direnme kararı değişik gerekçeyle BOZULMUŞtur.
Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.
Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları
Adana BAM, dava devam ederken davacının ölümü üzerine TMK 28/1 gereği taraf ehliyetinin son bulduğunu, ölene karşı veya onun tarafından davaya devam edilemeyeceğini saptamış; malvarlığına ilişkin davanın mirasçılarla sürmesi için taraf teşkili sağlanmak üzere ilk derece kararını resen kaldırmıştır.
Karar özeti: Bitkisel ürün sigorta poliçesinden kaynaklanan tazminat davasında ilk derece mahkemesi davanın kabulüne karar vermiş, davalı istinafa başvurmuştur. Adana BAM, kararın istinaf edilmesinden sonra davacının 12/04/2026 tarihinde vefat ettiğini ve geriye mirasçı bıraktığını tespit etmiştir. Malvarlığına ilişkin bu davanın ölümle konusuz kalmadığı, mirasçılar yönünden taraf teşkili sağlanması gerektiği gerekçesiyle davalının istinaf başvurusunun esası incelenmeksizin kabulüne ve ilk derece kararının resen kaldırılmasına karar vermiştir.
Adana BAM, itirazın iptali davasında istinaf aşamasında davalının vefatıyla TMK 28/1 uyarınca taraf ehliyetinin son bulduğunu, ölen tarafa karşı davaya devam edilemeyeceğini esas almış; mirasçıların katılımıyla taraf teşkili sağlanması için kararı kaldırıp dosyayı geri göndermiştir.
Karar özeti: İtirazın iptali davasında ilk derece mahkemesi davanın kısmen kabulüne karar vermiş, davalı vekili istinaf etmiştir. İstinaf aşamasında davalının 16/05/2023 tarihinde vefat ettiği ve geride mirasçılarının kaldığı anlaşılmıştır. Adana BAM, taraf ehliyetinin dava şartı olduğunu belirterek istinaf başvurusunu esası incelenmeksizin kabul edip ilk derece kararını kaldırmış ve taraf teşkili sağlanması için dosyayı ilk derece mahkemesine göndermiştir.
Adana BAM, menfi tespit davasında istinaf aşamasında davacının vefatıyla TMK 28/1 uyarınca taraf ehliyetinin son bulduğunu, ölen tarafça davaya devam edilemeyeceğini esas almış; malvarlığı davası konusuz kalmadığından mirasçıların katılımıyla taraf teşkili sağlanması için kararı kaldırmıştır.
Karar özeti: Ticari nitelikteki ödünç verme sözleşmesinden kaynaklanan menfi tespit davasında ilk derece mahkemesi davanın kısmen kabulüne karar vermiş, taraf vekilleri istinaf etmiştir. İstinaf aşamasında davacının 12/03/2025 tarihinde vefat ettiği ve geride mirasçı çocuklarının kaldığı anlaşılmıştır. Adana BAM, taraf ehliyetinin dava şartı olduğunu, vefatla taraf teşkilinin sağlanması gerektiğini belirterek istinaf başvurusunu esası incelenmeksizin kabul edip ilk derece kararını kaldırmış ve dosyayı yeniden yargılama için ilk derece mahkemesine göndermiştir.
Adana BAM, kambiyo senetlerine ilişkin menfi tespit davasında istinaf aşamasında davacının vefatıyla TMK 28/1 uyarınca taraf ehliyetinin son bulduğunu, ölen tarafça davaya devam edilemeyeceğini esas almış; mirasçıların katılımıyla taraf teşkili için kararı kaldırmıştır.
Karar özeti: Kambiyo senetlerinden kaynaklanan menfi tespit davasında, davacı çekin alacaklısını tanımadığını ve imzanın sahte olduğunu ileri sürmüş, ilk derece mahkemesi davanın kabulüne karar vermiş, davalı vekili istinaf etmiştir. İstinaf aşamasında davacının 12/12/2025 tarihinde vefat ettiği ve geride mirasçı çocuklarının kaldığı anlaşılmıştır. Adana BAM, taraf ehliyetinin dava şartı olduğunu belirterek istinaf başvurusunu esası incelenmeksizin kabul edip ilk derece kararını kaldırmış ve taraf teşkili sağlanması için dosyayı ilk derece mahkemesine göndermiştir.
Adana BAM, satım sözleşmesinden kaynaklanan alacak davasında istinaf aşamasında davacının vefatıyla TMK 28/1 uyarınca taraf ehliyetinin son bulduğunu, ölen tarafça davaya devam edilemeyeceğini esas almış; mirasçıların katılımıyla taraf teşkili için kararı kaldırmıştır.
Karar özeti: Satım sözleşmesinden kaynaklanan alacak davasında, davacı edimlerini yerine getirdiği halde bedelin ödenmediğini ileri sürmüş, ilk derece mahkemesi davanın reddine karar vermiş, davacı vekili istinaf etmiştir. İstinaf aşamasında davacının 10/11/2024 tarihinde vefat ettiği ve geride mirasçı çocuklarının kaldığı anlaşılmıştır. Adana BAM, taraf ehliyetinin dava şartı olduğunu belirterek istinaf başvurusunu esası incelenmeksizin kabul edip ilk derece kararını kaldırmış ve taraf teşkili sağlanması için dosyayı ilk derece mahkemesine göndermiştir.
İpotek ve kredi sözleşmesindeki imza inkârına dayalı menfi tespit davasında kısmen kabul kararından sonra davacının öldüğünü saptayan Adana BAM, TMK 28/1 uyarınca ölümle taraf ehliyetinin son bulduğunu, davaya bu sıfatla devam edilemeyeceğini belirterek taraf teşkili için kararı resen kaldırmıştır.
Karar özeti: Davacı, tarımsal kredi sözleşmesi ve ipotek nedeniyle başlatılan icra takiplerinde imzaların kendisine ait olmadığını ileri sürerek menfi tespit talep etmiş; ilk derece mahkemesi davanın kısmen kabulüne karar vermiştir. Adana BAM, ilk derece kararından sonra davacının vefat ettiğini tespit etmiş; TMK 28/1 uyarınca ölümle taraf ehliyetinin son bulduğunu belirterek davacının istinafını kabul etmiş, taraf teşkili sağlanması için kararı resen kaldırarak dosyayı HMK 353/1-a-6 uyarınca mahkemesine göndermiştir.
Kimlik benzerliği nedeniyle açılan menfi tespit davasında kabul kararından sonra davacının öldüğünü tespit eden Adana BAM, TMK 28/1 uyarınca ölümle taraf ehliyetinin son bulduğunu, davaya ölen tarafça devam edilemeyeceğini belirterek taraf teşkili için kararı resen kaldırmıştır.
Karar özeti: Davacı, kimlik benzerliği nedeniyle yanlışlıkla icra dosyasına borçlu eklendiğini ileri sürerek menfi tespit talep etmiş; ilk derece mahkemesi davanın kabulüne karar vermiştir. Adana BAM, ilk derece kararından sonra davacının vefat ettiğini tespit etmiş; TMK 28/1 uyarınca ölümle taraf ehliyetinin son bulduğunu, davaya ölen taraf bakımından devam edilemeyeceğini belirterek davalının istinafını kabul edip taraf teşkili sağlanması için kararı resen kaldırmış ve dosyayı HMK 353/1-a-6 uyarınca mahkemesine göndermiştir.
Adana BAM, istinaf aşamasında davalı borçlunun ölümü üzerine TMK m.28/1'e dayanarak ölen tarafa karşı davaya devam edilemeyeceğini esas almıştır. Malvarlığına ilişkin bu davada mirasçıların mecburi dava arkadaşı olarak davaya dahil edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Karar özeti: Genel kredi sözleşmesine dayalı itirazın iptali davasında ilk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş, davacı banka kefilin tüm krediden sorumlu olması gerektiğini ileri sürerek istinafa başvurmuştur. Adana BAM, ilk derece kararından sonra davalı borçlunun 28/05/2022 tarihinde vefat ettiğini, geriye eşi ve çocuklarının mirasçı kaldığını tespit etmiştir. Taraf teşkili dava şartı olduğundan, mirasçılık belgesi getirtilip mirasçıların davaya katılımı sağlanmadan karar verilemeyeceği gerekçesiyle kararı resen kaldırıp dosyayı ilk derece mahkemesine göndermiştir.
TMK m.28/1 uyarınca ölümle taraf ehliyeti son bulur ve davaya ölene karşı veya ölen tarafından devam edilemez. Adana BAM, istinafta vefat eden davacının mirası reddetmeyen mirasçılarının mecburi dava arkadaşı olarak katılımıyla taraf teşkili sağlanması için kararı kaldırmıştır.
Karar özeti: Devlet destekli bitkisel ürün sigortası poliçesinden kaynaklanan tazminat davasında ilk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş, davalı sigorta havuzu işletmesi istinaf başvurmuştur. Adana BAM, istinaf aşamasında davacılardan birinin (07/05/2023) öldüğünü ve mirasçısı olarak kızlarının kaldığını tespit etmiştir. Taraf ehliyetinin dava şartı olduğu ve ölümle taraf ehliyetinin son bulduğu (TMK 28/1) gözetilerek, mirasçılık belgesi getirtilip mirası reddetmeyen mirasçıların mecburi dava arkadaşı olarak davaya katılımının sağlanması, taraf teşkili tamamlandıktan sonra esas hakkında karar verilmesi gerektiğinden, sair istinaf sebepleri incelenmeksizin karar resen kaldırılmıştır.
TMK 28/1 uyarınca ölen kişinin taraf ehliyeti son bulur; ölene karşı veya onun tarafından davaya devam edilemez. Adana BAM, malvarlığı haklarına ilişkin bu davada mirasçıların mecburi dava arkadaşı olarak katılımıyla taraf teşkilinin sağlanması gerektiğine hükmetmiştir.
Karar özeti: Bonodan kaynaklanan menfi tespit davasının ilk derece mahkemesince reddine karar verildikten sonra, istinaf aşamasında davacının 17/03/2023 tarihinde vefat ettiği ve geriye mirasçıları kaldığı nüfus kaydından anlaşılmıştır. Adana BAM, davacının ölümüyle taraf ehliyetinin son bulduğunu, dava malvarlığı haklarına ilişkin olduğundan konusuz kalmadığını, mirasçıların mecburi dava arkadaşı olarak davaya katılımı sağlanarak taraf teşkilinin tamamlanması gerektiğini belirtmiştir. Sair istinaf sebepleri incelenmeksizin ilk derece kararı resen kaldırılarak dosya yeniden karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.
Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe