TMK Madde 157 - Evlenmenin butlanı: çocuklar yönünden sonuç

Cumhuriyet Başsavcılığınca açılan ve evliliğin TMK m.129 ile m.145/4 uyarınca mutlak butlan sebebiyle iptaline karar verilen davada, tarafların 2005 doğumlu ortak çocuğunun velayeti ve kişisel ilişki yönünden hiçbir düzenleme yapılmamıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, evliliğin butlanına karar verilse dahi çocukların evlilik içinde doğmuş sayılacağını ve kamu düzenine ilişkin olup TMK m.157/2 uyarınca düzenlenmesi gereken velayet ile kişisel ilişki konusunda mahkemece karar verilmemesini doğru bulmamıştır. Bu sebeple hükmün ilgili bölümünü bozmuş; bozma kapsamı dışında kalan diğer bölümleri ise dosyadaki yazılara ve uyulan bozma kararına göre onamıştır. Karar, butlan halinde dahi çocuğun korunmasına yönelik velayet düzenlemesinin hakim tarafından kamu düzeni gereği yapılmasının zorunlu olduğunu ortaya koymaktadır.

Davalının evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması nedeniyle evliliğin mutlak butlan sebebiyle iptaline (TMK m.145/3) karar verilmiş; uyuşmazlık, evliliği iptal edilen tarafların ergin olmayan müşterek çocuklarının velayetinin mahkemece düzenlenip düzenlenmemesi noktasında toplanmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ilk derece kararının bent kapsamı dışında kalan yönlerini yerinde bularak onamış, ancak velayet yönünden hükmü bozmuştur. Daire, mutlak butlanla iptal edilen evlilikte çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere TMK m.157/2 uyarınca boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını; nüfus kaydına göre tarafların üç ortak çocuğu bulunduğunu ve evlilik mutlak butlanla ortadan kalktığına göre ergin olmayan çocukların velayetinin mahkemece re'sen düzenlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Yerel mahkemenin bu hususu nazara almaması doğru görülmemiş ve karar bu nedenle bozulmuştur; dolayısıyla m.157/2 yollaması, hâkime velayeti kendiliğinden (re'sen) düzenleme ödevi yüklemektedir.

Horasan Cumhuriyet Başsavcılığınca TMK m.145 ve 156 uyarınca evliliğin mutlak butlanına karar verilmesi istemiyle açılan davada yerel mahkeme evliliğin iptaline hükmetmiş; ancak tarafların evlilik içinde doğmuş sayılan 2003 ve 2007 doğumlu ortak çocukları Berkant ile Emir'in velayeti ve kişisel ilişki yönünden hiçbir düzenleme yapmamıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi hükmü, asıl olarak Cumhuriyet Savcısının duruşmalara usulünce katılımı sağlanmadan yargılamaya devam edilmesi (HMK m.70/1; 1. bent) ile davalı sıfatı bulunmayan Nüfus Müdürlüğü yönünden davanın taraf sıfatı yokluğundan reddi gerekirken kabulü (2. bent) sebepleriyle bozmuş ve bozma sebebine göre diğer yönlerin bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar vermiştir. Daire ayrıca "kabule göre" değerlendirmesinde, evliliğin butlanına karar verilse dahi çocukların evlilik içinde doğmuş sayılacağını vurgulayarak, kamu düzenine ilişkin ve TMK m.157/2 uyarınca düzenlenmesi gereken velayet ile kişisel ilişki konusunda bir karar verilmemesini de doğru bulmamıştır. Böylece karar, butlan halinde çocukların velayet ve kişisel ilişki durumunun re'sen düzenlenmesinin zorunlu olduğu ilkesini ortaya koymaktadır.

Uyuşmazlık, Cumhuriyet Başsavcılığınca açılan evlenmenin butlanı (iptali) davasında, davalılar Pirozhan ile Nuri'nin evliliğinin iptaline karar verilmesine rağmen, tarafların ortak çocukları 1996 doğumlu Sümeyre ile 1997 doğumlu Tuba'nın velayetleri konusunda mahkemece bir karar verilmemiş olmasına ilişkindir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, evliliğin iptali halinde çocukların velayetinin düzenlenmesinin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve TMK m.157/2 uyarınca bu hususun mahkemece zorunlu olarak karara bağlanması gerektiğini belirtmiştir. Bu zorunluluğun yerine getirilmemesini usul ve yasaya aykırı bularak, hükmün velayet düzenlemesine yer verilmeyen bölümünü bu sebeple bozmuştur. Bunun dışında kalan ve delillerin takdirinde bir yanlışlık bulunmayan bölümleri ise onamıştır. Karar 17.01.2013 tarihinde, karar düzeltme yolu açık olmak üzere oybirliğiyle verilmiştir.

Uyuşmazlık, eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlık bulunması (TMK m.145/4) gerekçesiyle mutlak butlan sebebiyle iptaline karar verilen bir evlilikte, davalıların ergin olmayan iki çocuğunun velayetinin re'sen düzenlenmesi gerekip gerekmediğine ilişkindir. Yerel mahkeme evliliğin mutlak butlan sebebiyle iptaline hükmetmiş, ancak ergin olmayan çocukların velayetini düzenlememiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, butlan kararıyla ortadan kaldırılan evlilikte çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya dair hükümlerin uygulanacağını (TMK m.157/2) belirterek, ergin olmayan çocukların velayetinin re'sen düzenlenmesi gerektiği halde bu hususun nazara alınmamasını isabetsiz bulmuş; bu nedenle hükmü ilgili bent yönünden bozmuş, bozma kapsamı dışında kalan bölümleri ise onamıştır. Karar, butlanla sona eren evlilikte çocukların hukuki durumunun boşanma hükümlerine tabi olduğunu ve bunun gereği olarak velayetin hakim tarafından kendiliğinden düzenlenmesi zorunluluğunu ortaya koymaktadır.