TMK Madde 160 - Evlenmenin butlanı davasında yetki ve usul

Uyuşmazlık, evlenmenin iptaline ilişkin bir davada davalının ileri sürdüğü yetki itirazının süresinde yapılıp yapılmadığı ve buna bağlı olarak verilen yetkisizlik kararının yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. Dava dilekçesi davalıya 20.01.2010 tarihinde tebliğ edilmiş, davalı ise on günlük cevap müddeti geçtikten sonra 04.02.2010 tarihli cevap dilekçesiyle yetki itirazını bildirmiş olup, kesin yetki söz konusu olmadığından bu itirazın HUMK m.195 uyarınca cevap süresi içinde yapılması zorunlu iken süresinde yapılmadığı, dolayısıyla dikkate alınamayacağı belirtilmiştir. Yargıtay, TMK m.160 gereğince evlenmenin iptali davalarının yetki ve yargılama usulü bakımından boşanma davalarındaki kurallara tabi olduğunu, bu çerçevede süresinde yapılmayan yetki itirazının reddedilerek işin esasının incelenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu nedenle yerel mahkemenin yetkisizlik kararı doğru bulunmamış ve hüküm bozulmuştur.

Tokat Aile Mahkemesi, açılan boşanma/ayrılık davasında yetkisizlik kararı vererek işin esasına girmemiş; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu hükmü bozmuştur. Daire, TMK m.160 (ve m.168) uyarınca boşanma ve ayrılık davalarında yetkili mahkemenin eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi olduğunu belirtmiştir. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ve Adres Kayıt Sistemi Yönetmeliği çerçevesinde yerleşim yeri adresinin yazılı beyana dayandığı ve aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu vurgulanmış; dosyadaki Nüfus Müdürlüğü yazısından davacının yerleşim yeri adresinin Tokat olduğu, burada çalıştığı ve sürekli kalma niyetiyle oturduğu anlaşılmıştır. Dava davacının yerleşim yerinde açıldığından, yetki itirazının reddedilerek işin esasının incelenmesi gerekirken yetkisizlik kararı verilmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.

Gürün Cumhuriyet Başsavcılığı, nüfus kayıtlarına göre dayı-yeğen hısımlığı (TMK m.129 evlenme engeli) bulunan davalıların evliliğinin mutlak butlanla (TMK m.145) iptalini istemiş; mahkeme yalnızca tanık beyanlarına dayanarak davayı reddetmiş ve kabule göre ayrıca bir davalının baba adının tespitine karar vermiştir. Yargıtay, hükmün kanun yararına ve sonuca etkili olmamak üzere BOZULMASINA karar vermiştir. Gerekçede, TMK m.160 uyarınca evlenmenin butlanı davasında yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanması nedeniyle davanın yemin ve ikrar dışındaki delillerle ispatının gerektiği; mutlak butlan sebebinin mahiyetine göre nüfus kayıtları, tanık ve resmi sağlık kurulu raporu gibi delillere dayanılması gerekirken, akrabalık ilişkisinin usulüne uygun tespit ettirilmeksizin sadece tanık beyanlarıyla eksik incelemeyle hüküm kurulmasının doğru olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca, usulüne uygun açılmış bir dava bulunmadığı halde baba adının tespitine karar verilmesi de bozma sebebi sayılmıştır.

Uyuşmazlık, evlilik birliğinin sarsılması (TMK m.166/1) nedeniyle açılan boşanma davasında mahkemenin davayı evliliğin iptali davası olarak nitelendirip kadına bağlanan tedbir nafakasını bu gerekçeyle kaldırmasından doğmuştur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, dava evliliğin iptali olarak değerlendirilse dahi TMK m.160 uyarınca bu davada da yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını; dolayısıyla hakimin TMK m.169 gereği barınma (m.186/1), geçim (m.185/3), malların yönetimi ve çocukların bakımına (m.185/2) ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden almak zorunda olduğunu vurgulamıştır. Bu nedenle TMK m.185/3 ve 186/3 uyarınca tarafların ekonomik ve sosyal durumları gözetilerek dava tarihinden geçerli olmak üzere davalı kadın yararına uygun miktarda tedbir nafakasına hükmedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Daire, tedbir nafakası yönünden hükmü bozmuş, bozma kapsamı dışında kalan bölümleri ise onamıştır.

Dava, TMK m.129/1 ve m.145/4'e dayanan bir evlenmenin butlanı davası olup, uyuşmazlık yerel mahkemenin yetkisi noktasında toplanmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK m.160 uyarınca evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını; bunun sonucu olarak TMK m.168 gereği yetkili mahkemenin eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi olduğunu belirtmiştir. Daire, TMK m.19/1 anlamında yerleşim yerinin sürekli kalma niyetiyle oturulan yer olduğunu vurgulayarak, dosyada davalılar Hüseyin ve Fadile'nin yerleşim yerinin Adana'da bulunduğunu gösterir bir delil olmadığını saptamıştır. Bu yön gözetilmeksizin yetki yönünden hüküm kurulmasını doğru görmeyen Daire, yerel mahkeme kararını oybirliğiyle bozmuştur.