TMK 160, evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlere yollama yapar.
Yetki ve yargılama usulü
Madde 160- Evlenmenin butlanı davasında, yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Bu madde, evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlere yollama yapar. Bu düzenleme, butlan davası için bağımsız bir usul rejimi öngörmemekte; boşanma davası bakımından öngörülen yetki ve yargılama usulü kurallarının aynen uygulanmasını gerektirmektedir.
Yollamanın kapsamı iki noktaya yöneliktir: yetki, davanın hangi yer bakımından görülebileceğini; yargılama usulü, davanın nasıl yürütüleceğini belirler. Her iki alanda da boşanma davası bakımından öngörülmüş olan kurallar butlan davasında da takip edilir. Yollama tek cümle biçiminde kaleme alındığından yetki ile yargılama usulü arasında kural farklılaşması tanınmamış, aynı rejim bütünüyle aktarılmıştır. Bu yollama, butlan davasında ayrı bir usul araştırmasına girilmemesi ve boşanma usulü çerçevesinde yürütülmesi sonucunu doğurur.
Madde sadeleştirilmek ve diğer maddelerde olduğu gibi “fesih” yerine mutlak butlan ve nisbi butlan hallerini kapsamak üzere “iptal” sözcüğü kullanılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.
Aşağıdaki ilkeler, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel başvuru kararlarından derlenmiştir.
TMK m.160 uyarınca evlenmenin butlanı davaları yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlere tabi olduğundan, bu davalarda tarafların ikrarı ve davalının davayı kabulü tek başına sonuç doğurmaz ve hâkimi bağlamaz; aynı kural evlenmenin yokluğunun tespiti davalarında da geçerlidir.
Karar konusu: Başvuru, evliliğin yok hükmünde olduğunun tespitine karar verilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İlkeler, Anayasa Mahkemesinin kararlarından derlenmiştir; bağlayıcı metin kararın kendisidir. Bireysel başvuru bir kanun yolu değildir; kararlar somut başvurunun koşullarına göre verilmiştir. Norm denetimi ret kararları yalnız itiraz konusu kural ve gerekçeyle sınırlıdır; kuralın karar tarihinden sonra değiştirilip değiştirilmediği kartta belirtilir.
Seçilmiş 2.HD içtihatları
Evlenmenin butlanı (iptali) davalarında, yetki ve yargılama usulü bakımından TMK m.160 uyarınca boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır; dolayısıyla bu davalarda da boşanma davalarındaki yetki kuralları geçerli olup, kesin yetki söz konusu olmadığı hallerde yetki itirazı bu…
Uyuşmazlık, evlenmenin iptaline ilişkin bir davada davalının ileri sürdüğü yetki itirazının süresinde yapılıp yapılmadığı ve buna bağlı olarak verilen yetkisizlik kararının yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. Dava dilekçesi davalıya 20.01.2010 tarihinde tebliğ edilmiş, davalı ise on günlük cevap müddeti geçtikten sonra 04.02.2010 tarihli cevap dilekçesiyle yetki itirazını bildirmiş olup, kesin yetki söz konusu olmadığından bu itirazın HUMK m.195 uyarınca cevap süresi içinde yapılması zorunlu iken süresinde yapılmadığı, dolayısıyla dikkate alınamayacağı belirtilmiştir. Yargıtay, TMK m.160 gereğince evlenmenin iptali davalarının yetki ve yargılama usulü bakımından boşanma davalarındaki kurallara tabi olduğunu, bu çerçevede süresinde yapılmayan yetki itirazının reddedilerek işin esasının incelenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu nedenle yerel mahkemenin yetkisizlik kararı doğru bulunmamış ve hüküm bozulmuştur.
Boşanma ve ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir; davacının yerleşim yerinde açılan davada yetki itirazı reddedilir.
Tokat Aile Mahkemesi, açılan boşanma/ayrılık davasında yetkisizlik kararı vererek işin esasına girmemiş; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu hükmü bozmuştur. Daire, TMK m.160 (ve m.168) uyarınca boşanma ve ayrılık davalarında yetkili mahkemenin eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi olduğunu belirtmiştir. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ve Adres Kayıt Sistemi Yönetmeliği çerçevesinde yerleşim yeri adresinin yazılı beyana dayandığı ve aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu vurgulanmış; dosyadaki Nüfus Müdürlüğü yazısından davacının yerleşim yeri adresinin Tokat olduğu, burada çalıştığı ve sürekli kalma niyetiyle oturduğu anlaşılmıştır. Dava davacının yerleşim yerinde açıldığından, yetki itirazının reddedilerek işin esasının incelenmesi gerekirken yetkisizlik kararı verilmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.
Evlenmenin butlanı (iptali) davasında, yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.160).
Gürün Cumhuriyet Başsavcılığı, nüfus kayıtlarına göre dayı-yeğen hısımlığı (TMK m.129 evlenme engeli) bulunan davalıların evliliğinin mutlak butlanla (TMK m.145) iptalini istemiş; mahkeme yalnızca tanık beyanlarına dayanarak davayı reddetmiş ve kabule göre ayrıca bir davalının baba adının tespitine karar vermiştir. Yargıtay, hükmün kanun yararına ve sonuca etkili olmamak üzere BOZULMASINA karar vermiştir. Gerekçede, TMK m.160 uyarınca evlenmenin butlanı davasında yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanması nedeniyle davanın yemin ve ikrar dışındaki delillerle ispatının gerektiği; mutlak butlan sebebinin mahiyetine göre nüfus kayıtları, tanık ve resmi sağlık kurulu raporu gibi delillere dayanılması gerekirken, akrabalık ilişkisinin usulüne uygun tespit ettirilmeksizin sadece tanık beyanlarıyla eksik incelemeyle hüküm kurulmasının doğru olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca, usulüne uygun açılmış bir dava bulunmadığı halde baba adının tespitine karar verilmesi de bozma sebebi sayılmıştır.
Evlenmenin butlanı (iptali) davasında, yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.160).
Uyuşmazlık, evlilik birliğinin sarsılması (TMK m.166/1) nedeniyle açılan boşanma davasında mahkemenin davayı evliliğin iptali davası olarak nitelendirip kadına bağlanan tedbir nafakasını bu gerekçeyle kaldırmasından doğmuştur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, dava evliliğin iptali olarak değerlendirilse dahi TMK m.160 uyarınca bu davada da yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını; dolayısıyla hakimin TMK m.169 gereği barınma (m.186/1), geçim (m.185/3), malların yönetimi ve çocukların bakımına (m.185/2) ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden almak zorunda olduğunu vurgulamıştır. Bu nedenle TMK m.185/3 ve 186/3 uyarınca tarafların ekonomik ve sosyal durumları gözetilerek dava tarihinden geçerli olmak üzere davalı kadın yararına uygun miktarda tedbir nafakasına hükmedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Daire, tedbir nafakası yönünden hükmü bozmuş, bozma kapsamı dışında kalan bölümleri ise onamıştır.
Evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.160); bu yollama gereği butlan davası da boşanma davasının tâbi olduğu yetki ve usul kurallarına göre görülür.
Dava, TMK m.129/1 ve m.145/4'e dayanan bir evlenmenin butlanı davası olup, uyuşmazlık yerel mahkemenin yetkisi noktasında toplanmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK m.160 uyarınca evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını; bunun sonucu olarak TMK m.168 gereği yetkili mahkemenin eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi olduğunu belirtmiştir. Daire, TMK m.19/1 anlamında yerleşim yerinin sürekli kalma niyetiyle oturulan yer olduğunu vurgulayarak, dosyada davalılar Hüseyin ve Fadile'nin yerleşim yerinin Adana'da bulunduğunu gösterir bir delil olmadığını saptamıştır. Bu yön gözetilmeksizin yetki yönünden hüküm kurulmasını doğru görmeyen Daire, yerel mahkeme kararını oybirliğiyle bozmuştur.
Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.
Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe