TBK Madde 583 - Kefalet sözleşmesi: Şekil

AVM'deki mecurun maliki davacı şirketin vekili, dava dışı kiracının ödemediği kira alacakları için başlattığı takibe, sözleşmedeki müşterek ve müteselsil kefil davalının itirazının iptalini istemiş; davalı ise kira süresinin 12.02.2008-28.02.2013 olduğunu ve sorumluluğu bulunmadığını savunmuştur. İlk derece mahkemesi kefilin bu dönem için 238.008,25 TL ile sorumlu olduğunu kabul ederek takibin bu miktar üzerinden devamına hükmetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinafı esastan reddetmiştir. Yargıtay, kira sözleşmesi 01.07.2012'den önce imzalandığından 6101 sayılı Kanun m.1 gereği mülga 818 sayılı BK m.484'ü (güncel TBK m.583) uygulayarak kefilin sorumluluğunun sözleşme süresiyle sınırlı olduğunu, hesaplanan miktarın davalının sorumlu olduğu dönemi kapsadığını ve istinafta ileri sürülmeyen faiz itirazının temyizde dinlenemeyeceğini belirterek davacı vekilinin temyiz itirazlarını reddedip kararı onamıştır.

Dava, 1416 sayılı Kanun kapsamında yurt dışında öğrenim gören bursiyerin taahhüde aykırı davrandığı ileri sürülerek yapılan öğrenim masraflarının asıl borçlu ve kefillerinden müteselsilen tahsili istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesi, doktora öğrenimini tamamlamayan ve kanuni iki aylık süre içinde görev talebinde bulunmayan asıl borçlu yönünden davayı kabul etmiş; kefiller bakımından ise 01.12.2009 tarihli kefalet senedinden doğan sorumluluğun TBK m.598/3 uyarınca on yılın dolmasıyla 01.12.2019'da sona erdiğini belirtmiş, doktora öğrenimi için düzenlenen 14.07.2014 tarihli ek kefalet senedini ayrıca şekil yönünden denetlemiştir. Mahkeme, bu senette kefilin sorumlu olacağı azamî miktarın, kefalet tarihinin ve müteselsil kefil ibaresinin kefillerin bizzat kendi el yazılarıyla belirtilmediğini saptayarak kefaletnamenin TBK m.583'te aranan şartları taşımadığı ve kefillerin sorumlu tutulamayacağı sonucuna varmış, davayı reddetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, kararı usul ve yasaya uygun bularak istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Davacı vekili temyizinde, kefaletnamede kefillerin sorumlu oldukları azami borç miktarının ve kefalet tarihinin yazılı olduğunu, eşlerin rızasının da alındığını ileri sürmüşse de Yargıtay, TBK m.583'teki geçerlilik şartının bu unsurların belgede herhangi bir biçimde yer almasıyla değil, bizzat kefilin el yazısıyla yazılmasıyla sağlanacağı yolundaki gerekçeyi usul ve yasaya uygun bulmuş; faiz başlangıcına ilişkin itirazı da yerinde görmeyerek kararı HMK m.370/1 uyarınca onamıştır.

Uyuşmazlık, vakıf iş hanı nitelikli taşınmaza ilişkin 01.06.2015 başlangıç tarihli kira sözleşmesinden doğan alacağın tahsili için başlatılan icra takibinde müşterek borçlu ve müteselsil kefil gösterilen davacıların, takip dolayısıyla borçlu olmadıklarının tespiti istemine ilişkindir. Davacılar, kiracı şirkette ücretli çalıştıklarını, kefalet iradelerinin bulunmadığını, işlerini kaybetme endişesiyle sözleşmeyi imzaladıklarını ve geçerli bir kefalet bulunmadığını ileri sürmüş; davalı, davacıların sözleşmeye itiraz etmediklerini savunmuştur. İlk derece mahkemesi, TBK m.583/1 uyarınca kefalet sözleşmesinin yazılı yapılması, kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihinin belirtilmesi ve müteselsil kefil sıfatının kefilin kendi el yazısıyla gösterilmesi gerektiğini, şekle aykırı kefaletin geçersiz olduğunu belirterek davayı kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi de bu açıklamaların kefillerin el yazısıyla yer almadığını saptayarak istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Davalı temyizinde, davacıların bir yıl içinde bağlı olmadıklarını bildirmediklerini, kefaleti onamış sayılmaları gerektiğini ileri sürmüştür. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, TBK m.583'te öngörülen şekilde yapılmayan kefalet sözleşmesinin geçersiz olduğunu ve bu nedenle sözleşmenin onanmış sayılmasının söz konusu olamayacağını, kefilin süresinde itiraz etmemesinin şekil noksanlığından doğan geçersizliği gidermeyeceğini belirterek temyiz itirazlarını reddetmiş ve kararı oy birliğiyle onamıştır (19.02.2025).

Davacı banka, dava dışı şirketin 02.10.2013 tarihli genel kredi sözleşmesini müteselsil kefil olarak imzalayan davalı hakkında ilâmsız icra takibine geçmiş, itirazın iptalini istemiştir. İlk Derece Mahkemesi davalıyı 300.000,00 TL limitle müteselsil kefil sayıp kısmen kabul etmiş, takibin 97.097,57 TL üzerinden devamına karar vermiş; karara yalnız davacı istinafa başvurmuş, davalı başvurmamıştır. Bölge Adliye Mahkemesi, azamî miktar ve müteselsil kefil ibaresi el yazısıyla bulunsa da kefalet tarihinin bulunmadığını, bunun TBK m.583 uyarınca geçerlilik koşulu olup resen gözetileceğini belirterek başvuruyu kamu düzeni gerekçesiyle kabul etmiş, ilk derece kararını kaldırıp davayı reddetmiş ve Özel Daire bozmasına direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, TBK m.583/1'in şekil şartlarının emredici olup resen gözetileceğini kabul etmekle birlikte, İçtihadı Birleştirme kararına atıfla her emredici hükmün ihlâlinin kararı kamu düzenine aykırı kılmayacağını, hükmün kamu düzenine ilişkin sayılamayacağını vurgulamıştır. Kurulda, hükmün kamu düzenine ilişkin olduğu ve kamu düzeninin aleyhe hüküm verme yasağının istisnasını oluşturduğu yönündeki görüş ileri sürülmüş, çoğunlukça benimsenmemiştir. Davalı istinaf etmediğinden, yalnız davacının başvurusu üzerine kamu düzeni gerekçesiyle davanın tümden reddi aleyhe hüküm verme yasağına aykırıdır; direnme kararı 03.05.2023'te oy çokluğuyla bozulmuştur.

Kiraya veren, 29/11/2017 tarihli kira sözleşmesiyle kiralanan 75 bağımsız bölüme ilişkin 2019 yılı ödenmeyen 167.110 TL kira bedeli için, kiracı ve sözleşmeyi müşterek borçlu müteselsil kefil sıfatıyla imzalayan davalı aleyhine icra takibi başlatmış, itiraz üzerine itirazın iptalini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul edip takibin devamına ve icra inkâr tazminatına hükmetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, kiracı yönünden harcı ikmal edilmeyen işlemiş faizi de kapsayan hüküm kurulmasını HMK m.26'daki taleple bağlılık kuralına aykırı bulmuş; kefil yönünden ise 29/11/2017 başlangıç, 30/12/2018 bitim tarihli kira sözleşmesinde TBK m.583'te aranan şekil şartlarına uyulmuş olmasını tek başına yeterli görmemiştir. Takibe konu alacak, sözleşme süresinin dolmasından sonraki uzayan döneme (01/01/2019-31/12/2019) ilişkindir ve bu dönem için imzalanan taahhütname kefalete ilişkin şekil şartlarına uygun düzenlenmemiştir. Şekil şartı asıl sözleşmeyle tükenmez; uzayan dönemin kira borcunu kefil sıfatıyla üstlendiren belgenin de TBK m.583'ün aradığı unsurları, yazılı şekli, azamî miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil sıfatının el yazısıyla belirtilmesini taşıması gerekir. Bunları taşımayan taahhütname geçerli bir kefalet doğurmadığından, kefilin uzayan dönem kira borcundan sorumlu tutulması mümkün olmayıp hakkındaki davanın reddi gerekir. Daire, bölge adliye mahkemesi kararını kaldırıp ilk derece kararını davalılar yararına bozmuştur (17/10/2022, oy birliği).