TBK Madde 512 Vekâletin sona ermesi: Tek taraflı sona erdirme

Özet 1 fıkra · ~1 dk okuma

TBK 512, vekâlet veren ve vekil sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir; ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.

Resmi Metin

Tek taraflı sona erdirme

Madde 512- Vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir. Ancak, uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TBK m.512, vekâlet veren için azil, vekil için istifa hakkını iki tarafa da tanır; bu yetki vekâletin güven ilişkisi olmasının doğal sonucudur. Pratikte kritik nokta, hakkın emredici çekirdek oluşturmasıdır: sözleşmeye konulan “azil/istifa yasağı” veya haktan tümüyle feragat kaydı geçersizdir, sona erdirme yine geçerli sonuç doğurur. Sık rastlanan yanılgı, uygunsuz zamanda sona erdirmeyi geçersiz saymaktır; oysa sona erme geçerli kalır, yalnız uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin bundan doğan zararını giderir (haksız değil, tazminatlı). Dava vekâletinde dava açma genel dava vekâletnamesiyle mümkünken, sulh, davadan feragat ve davayı kabul gibi tasarrufi işlemler için HMK m.74 uyarınca ayrıca özel yetki aranır; azlin usulî sonuçları ayrıca değerlendirilir. Sona ermenin etkileri için TBK m.513 (ölüm/ehliyet/iflas) ve TBK m.514 birlikte okunmalı: vekilin sona ermeyi öğrenmeden yaptığı işlemler sözleşme sürüyormuş gibi geçerlidir.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 512. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

818 sayılı Borçlar Kanununun 396 ncı maddesini karşılamaktadır.

Tasarının tek fıkradan oluşan 512 nci maddesinde, vekalet sözleşmesinin tek taraflı olarak sona erdirilmesi düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 396 ncı maddesinin kenar başlığında kullanılan “D. Vekaletin Hitamı / I. Sebepleri / 1. İstifa, azil” şeklindeki ibareler, Tasarıda “A. Sona ermesi / I. Sebepleri / 1. Tek taraflı sona erdirme” şekline dönüştürülmüştür.

Metninde yapılan düzeltme ve arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - TBK m.512 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2020/1634 K. 2023/434 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Sözleşmenin tek taraflı sona erdirilmesi nedeniyle tazminat istemine ilk kez istinaf aşamasında dayanıldığı, ilk derece yargılamasında böyle bir talep bulunmadığı ve fesih yüzünden zarara uğranıldığına ilişkin somut delil de sunulmadığı belirtilerek bu istinaf sebebi yerinde görülmemiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Yurt dışı pazarlarda aracılık hizmeti veren şirket, taraflar arasındaki ilişkinin acentelik olduğunu ve sözleşmenin haksız feshedildiğini ileri sürerek denkleştirme tazminatı istemiştir. İlk derece mahkemesi, beş yıllık sürede düzenlenen fatura sayısını esas alarak faaliyetin simsarlık boyutunda kaldığını ve denkleştirme tazminatı istenemeyeceğini belirterek davayı reddetmiştir. Daire, acenteliğin varlığı için süreklilik arz eden aracılık hizmeti gerektiğini ve bunun ispatlanamadığını; ilk kez istinafta ileri sürülen tek taraflı sona erdirme tazminatı yönünden ise ilk derecede talep bulunmadığını ve zararın ispatlanmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2021/1574 K. 2023/1034 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Avukatlık ücret sözleşmesine konulan, azil halinde belirli bir ücretin ödeneceğine ilişkin cezai şart, vekaleti tek taraflı sona erdirme hakkını zorlaştırdığı için geçersiz sayılmış; azil haksız olsa dahi bu hükme dayanılarak ücret istenemeyeceği kabule göre belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Avukat, azil halinde ödeneceği kararlaştırılan ücret için başlattığı icra takibine yapılan itirazın iptalini istemiş; müvekkil ise azlin haklı olduğunu ve cezai şartın geçersizliğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul ederek takibin bir bölüm üzerinden devamına karar vermiştir. Daire; taraflar arasındaki ilişkinin vekalet sözleşmesi olması nedeniyle tüketici mahkemesinin görevli olduğunu, kabule göre de vekaleti sona erdirme hakkını zorlaştıran cezai şartın geçersiz sayılması gerektiğini belirterek her iki tarafın istinaf başvurusunu kabul etmiş, kararı kaldırarak dosyayı mahkemesine iade etmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2020/1047 K. 2022/1360 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Avukatlık ücret sözleşmesinde azil hâlinde belirli bir bedel ödeneceğine ilişkin düzenleme, azil hakkını zorlaştırdığı için geçersiz sayılmış; azil haksız olsa dahi bu hükme dayanılarak vekâlet ücreti istenemeyeceği kabul edilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Avukat, trafik kazası nedeniyle açtığı tazminat davasının müvekkilleri ile sigorta şirketinin haricen anlaşması ve kendisinin azledilmesi nedeniyle akdi ve karşı yan vekâlet ücreti alacağını istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı bir müvekkil yönünden kısmen kabul etmiş, diğer müvekkil ve sigorta şirketi yönünden reddetmiştir. Daire, dava tarihinden önce her iki müvekkilin de azletmiş olması karşısında sigorta şirketinin müteselsil sorumluluğunun doğmadığını, henüz dava takibi talimatı verilmeyen müvekkil yönünden ücret istenemeyeceğini ve sözleşmedeki azil hâlinde ödenecek bedele ilişkin hükmün geçersiz olduğunu belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2018/1299 K. 2020/4 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Vekalet verenin sözleşmeyi her zaman tek taraflı sona erdirebilmesi karşısında, avukatlık ücret sözleşmesine haksız azil halinde cezai şart öngören ve müvekkilin azil hakkından vazgeçmesi sonucunu doğuran hüküm konulamayacağı, bu nedenle cezai şart isteminin yerinde olmadığı belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazası nedeniyle tazminat başvurusu için vekil tayin edilen avukat, haksız azledildiğini ileri sürerek vekalet ücreti, karşı yan vekalet ücreti ve cezai şart alacağı istemiştir. İlk derece mahkemesi azlin haksız olduğunu kabul ederek azil tarihine kadar yapılan işlerin tarifeye göre hesaplanan karşılığına hükmetmiş, karşı yan vekalet ücreti ve cezai şart taleplerini reddetmiştir. Daire, sigortacıya başvurudan sonra iki hafta içinde dava açılmamasının haklı azil sebebi oluşturmadığını, dava açılmadan azil nedeniyle karşı yan vekalet ücreti doğmadığını ve vekalet verenin azil hakkından vazgeçmesi sonucunu doğuran cezai şart kaydına değer verilemeyeceğini belirterek her iki tarafın istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2018/290 K. 2018/317 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Vekilin her zaman azledilebilmesi karşısında, azlin haklı olup olmadığı ve buna bağlı avukatlık ücretinin ancak yargılamayla belirlenebileceği; bu nedenle azledilen vekilin ücret alacağının yaklaşık ispat ölçüsünde ortaya konulamadığı sonucuna varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Trafik kazasından doğan tazminat davasını takip ederken azledilen avukatın, müvekkilinden olan ücret alacağı için açtığı davada, borçlunun üçüncü kişi sigorta şirketinden olan tazminat alacağı üzerine ihtiyati haciz ya da ihtiyati tedbir konulması talep edilmiştir. İlk derece mahkemesi alacağın ihtilaflı olduğunu ve yaklaşık ispat koşullarının bulunmadığını belirterek talebi reddetmiştir. Daire, azlin haklı olup olmadığı ile istenebilecek vekalet ücretinin ancak yargılamayla belirlenebileceğini, sunulan belgelerin alacağın varlığı bakımından yaklaşık ispat ölçüsünü karşılamadığını ve borçlunun mal kaçırmaya hazırlandığına dair delil bulunmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!